Apošni boj “Chartyi”

Apošni boj “Chartyi”

Ideja brendu “Zubr” pryjšła ŭ hałavu piśmieńniku Adamu Hlobusu. Hady try tamu ŭ hutarcy z Chalezinym i Bandarenkam jon vykazaŭ mierkavańnie, što “Zubrom” musić nazyvacca aficyjnaja partyja Łukašenki: “Jak u rasiejcaŭ — “Miadźviedź”, u biełarusaŭ musiŭ być “Zubr”, partyja ŭłady”. Dziejnaściu realnaha, antyŭładavaha “Zubra” Hlobus nie zadavoleny: “Jany zrabili z hetaha farsavy spektakl. Zamiest zubroŭ atrymalisia niejkija cialatki, padšyvancy. Sutnaść hetaj arhanizacyi całkam nie adpaviadaje jejnaj naźvie”.

19 krasavika “Zubr” i “Chartyja'97” pravodziać u Miensku marš pratestu “Tak žyć nielha!”. Jaje inicyjatary miarkujuć, što akcyja maje vialikaje značeńnie. Pa słovach aktyvista “Zubra” Cimocha Drančuka, asnoŭnaja meta akcyi — “prymusić Łukašenku vykanać pieradvybarnyja abiacańni: kampensavać układy nasielnictva ŭ bankach, padniać uzrovień pensijaŭ i zarobkaŭ” i “rezka padvysić dabrabyt narodu”. Na dumku Drančuka, akcyja hetamu jakraz dapamoža.

“Chartyja'97” była zasnavanaja ŭ listapadzie 1997 h. Jana zadumvałasia jak “kaardynacyjny centar biełaruskaj apazycyi”. Asnoŭnaj metaj jejnaj dziejnaści abviaščałasia adnaŭleńnie ŭ krainie zakonnaści na asnovie Kanstytucyi 1994 h. Pad zvarotam da biełaruskaha narodu, inicyjavanaha “Chartyjaj'97”, pastavili svaje podpisy Vasil Bykaŭ, Pavał Šaramiet, Stanisłaŭ Šuškievič, Jury Chadyka, Ryhor Baradulin… Arhanizatary zaklikali ŭsich biełaruskich hramadzianaŭ pastavić svaje podpisy pad zvarotam “Chartyi'97”, niezaležnyja hazety drukavali ličylnik z kolkaściu padpisantaŭ.

Aŭtar zvarotu “Chartyi'97” palitolah Uładzimier Mackievič ličyć, što “sapraŭdnaja” “Chartyja” praisnavała tolki try miesiacy. Paśla ž jon pabačyŭ, što Andrej Sańnikaŭ i Źmicier Bandarenka “chočuć sfarmavać arhanizacyjnuju strukturu”, a nie ŭzhadniać dziejańni “roznych palityčnych subjektaŭ”. Tamu Mackievič upeŭnieny, što hramadzianskaj inicyjatyvy ŭ tym vyhladzie, u jakim jana zadumvałasia, daŭno niama.

“Chartystaŭ” uznačalvali Mikałaj Chalezin, Źmicier Bandarenka, Aleh Biabienin, Andrej Sańnikaŭ, Ludmiła Hraznova. Sapraŭdy, “Chartyja'97” nia stała masavym rucham, jak planavałasia. Nia stała jana i adpaviednikam čechasłavackaj “Chartyi'77”, jakaja ŭ časy savieckaj akupacyi ačoliła pravaabarončy ruch.

Na dumku Valera Bułhakava, asnoŭnaj prablemaj “Chartyi” było toje, što, apynuŭšysia na pieršych rolach siarod apazycyjnych palityčnych siłaŭ, jana vyrazna aryjentavałasia na rasiejskamoŭnuju siaredniuju klasu, rasiejskamoŭnuju intelihiencyju. Tym samym “Chartyja” raskołvała adzinstva apazycyi, jakaja spaviadała bolšuju prychilnaść da nacyjanalnych kaštoŭnaściaŭ.

“Chartyja” asnoŭnuju ŭvahu nadavała raźvićciu mižnarodnych suviaziaŭ (za hety napramak adkazvaŭ Andrej Sańnikaŭ, były namieśnik ministra zamiežnych spravaŭ Biełarusi), razbudovie internet-resursu (Aleh Biabienin). Čas ad času “Chartyja” ładziła pikiety, vypuskała ŭlotki, raspracoŭvała dyzajn apazycyjnych imprezaŭ. Čaho brakavała “Chartyi” — dyk heta ŭłasnaj razhalinavanaj struktury. Tamu ŭvosień 2000 h. u jaje ŭźnikła ideja stvareńnia moładzievaj arhanizacyi, nieaficyjna padparadkavanaj “Chartyi” dy zaležnaj ad jaje finansava. Pierad “chartystami” byŭ śviežy prykład Serbii, dzie moładzievy ruch “Adpor” staŭ hałoŭnaj siłaj revalucyi. Zachodnija palityčnyja technalohii było vyrašana vyprabavać na biełaruskaj hlebie.

I ŭ studzieni 2001 h. byŭ zasnavany “Zubr”. Aŭtaram nazvy arhanizacyi najčaściej nazyvajuć žurnalista Mikałaja Chalezina. Miž tym, jašče try hady tamu hetaja ideja pryjšła ŭ hałavu piśmieńniku Adamu Hlobusu. U hutarcy z Chalezinym i Bandarenkam jon vykazaŭ mierkavańnie, što “Zubrom” musić nazyvacca aficyjnaja partyja Łukašenki: “Jak u rasiejcaŭ — “Miadźviedź”, u biełarusaŭ musiŭ być “Zubr”, partyja ŭłady”. Dziejnaściu realnaha, antyŭładavaha “Zubra” Hlobus całkam niezadavoleny: “Jany zrabili z hetaha farsavy spektakl. Zamiest zubroŭ atrymalisia niejkija cialatki, padšyvancy. Sutnaść hetaj arhanizacyi całkam nie adpaviadaje jejnaj naźvie”.

Jedučy ŭ studzieni 2001 h. u Biełavieskuju pušču na dvuchdzionny ŭstanoŭčy schod arhanizacyi, Chalezin, Bandarenka i Biabienin užo vyrašyli pytańnie z nazvaj arhanizacyi — “Zubr”. U Biełavieskuju pušču byli zaprošanyja pradstaŭniki hramadzkich arhanizacyj z mnohich rehijonaŭ Biełarusi — kala 40 čałaviek. Pieršaja akcyja musiła adbycca praź miesiac paśla stvareńnia “Zubra”. Za hety čas tre było padrychtavać kalarovyja nalepki, masava raśpisać ścieny j płaty nadpisami “Zubr”, stvaryć rehijanalnyja adździeły.

Prablemy pačalisia ad samaha pačatku. Častka ludziej z tych 40 amal adrazu adyšła ad arhanizacyi. Niekatoryja spałochalisia aktyŭnaj dziejnaści “Zubra”, inšyja i tak dobra pačuvalisia ŭ svaich arhanizacyjach dy nie chacieli ŭskładniać adnosinaŭ z uładami, niechta z-za svajho charaktaru prosta nia ŭliŭsia ŭ kalektyŭ. Nievialiki adtok ludziej praciahvaŭsia j nadalej. Ale jon na fonie entuzijazmu j vialikaj kolkaści navabrancaŭ viasny-leta 2002-ha byŭ niezaŭvažny.

Da “Zubra” dałučyłasia častka aktyvistaŭ BPS. Delehavaŭ u “Zubr” častku svaich ludziej i “Kraj”. Z “Maładoha frontu” ŭ “Zubr” nie pierajšoŭ amal nichto.

“Chartyja” bačyła siabie kiroŭnym orhanam apazycyi, a “Zubru” advodziłasia rola hałoŭnaj udarnaj i mabilizacyjnaj siły. Musiła spracavać serbskaja schiema.

9—10 vieraśnia niekalki socień “zubroŭ” na čale sa svaimi kamandzirami stajali da kanca. Ranicaj 10 vieraśnia jany pabačyli, što zastalisia ŭ adzinocie. “Serbskaha varyjantu ” nie atrymałasia, revalucyja nie adbyłasia. U vyniku “bajcy” musili pakinuć nikomu nie patrebny Pałac prafsajuzaŭ…

“Zubr” byŭ stvorany “pad vybary”. Pra jahonuju budučyniu ŭ vypadku parazy nichto nia dumaŭ, jak i pra samu parazu. Tamu paśla 10 vieraśnia byŭ peryjad razhublenaści i niavyznačanaści. Častka kamandziraŭ “Zubra” adpravilisia ŭ adpačynak na Čornaje mora. “Chartyja” čakała reakcyi ŭładaŭ: nie vyklučaŭsia, u vypadku chvali represijaŭ, varyjant emihracyi (ale nie spynieńnia palityčnaj dziejnaści). Los “Zubra” vyrašyŭsia dzieści ŭ kastryčniku 2001-ha, kali było pryniataje rašeńnie jaho zachavać. Adnak arhanizacyja rastavała: paraza na vybarach, rasčaravańnie j apatyja moładzi, adsutnaść hrošaj u kasie… Nia dziva, što da studzienia 2002-ha “Zubr” źmienšyŭsia praktyčna da tych samych 40 čałaviek, što byli napačatku…

Tre było niešta rabić. I kiraŭniki “Zubra” vyrašyli raspačać sacyjalnuju kampaniju. U sakaviku Źmicier Bandarenka, Mikałaj Chalezin, Valery Ščukin, Jury Chaščavacki, Cimoch Drančuk abviaścili pra akcyju “Tak žyć nielha!”, prymierkavanuju da 19 krasavika. Mnohija zahavaryli pra toje, što jana raściarušyć apazycyjnyja siły j źmienšyć kolkaść udzielnikaŭ “Čarnobylskaha šlachu”. Adnak “Chartyja” paličyła, što treba samastojnaj akcyjaj pakazać svoj mabilizacyjny patencyjał. I staŭku ŭ hetaj “demanstracyi siły” jana zrabiła na “Zubr”. Akcyjaj 19-ha “Chartyja” choča dakazać, što jana nia tolki žyvaja, ale i maje raniejšy tvorčy i arhanizacyjny patencyjał. Voś tolki kamu dakazać?

“Chartyja” pierastaje być systemnym elementam demakratyčnaj apazycyi i sprabuje namacać sabie novuju nišu. A intares peŭnych palityčnych elitaŭ da hetaj źjavy biełaruskaj palityki jość. Hety intares — zaruka jaje isnavańnia. Novy impuls dla dziejnaści jana atrymaje z samaha niepradkazalnaha boku. Sam fakt, što reklama akcyi 19 krasavika vyklučna rasiejskamoŭnaja, šmat pra što kaža.

Mikoła Buhaj

Kaardynatar “Chartyi'97” Źmicier Bandarenka adkazaŭ na pytańni “NN” napiaredadni akcyi “Tak žyć nielha!”.

“NN”: Čamu “tak žyć nielha”, kali ŭ krainie ŭ pieršym kvartale VUP vyras na 3,2%?

Z.B.: Nia viedaju, nakolki možna daviarać hetym aficyjnym ličbam. U savieckija časy taksama ŭsio było dobra. My ž bačym, što rezka źniziłasia rentabelnaść, napaŭnieńnie biudžetu składaje tolki 50% ad zaplanavanaha. Vypłata pensijaŭ i zarobkaŭ zatrymlivajecca navat u Miensku. Adnym słovam, abiacanki-cacanki.

“NN”: Čamu ŭsia reklama akcyi “Tak žyć nielha!” rasiejskamoŭnaja?

Z.B.: Ja nie adkazvaju za reklamu, ale viedaju, što jość nalepki i biełaruskamoŭnyja, navat videafilm.