Źjezd piśmieńnikaŭ
24 vieraśnia ŭ Domie litaratara maje adbycca źjezd Sajuzu piśmieńnikaŭ. Źjezd, arhanizavany alternatyŭnym arhkamitetam na čale z Hniłamiodavym, Miatlickim, Praŭdzinym, nia vyklučana, moža sabracca ŭžo 19-ha. Miescam jahonaha praviadzieńnia nazyvajuć Kupałaŭski teatar. Kandydat ad “demakrataŭ” — Aleś Paškievič, ad “dziaržaŭnikaŭ” — Anatol Butevič. Na pasadu pretenduje taksama hałoŭny redaktar časopisu “Połymia” Mikoła Miatlicki. Nia vyklučana, što na samim źjeździe mohuć uźniknuć i inšyja kandydatury. “NN” daje słova kandydatam.
Aleś Paškievič: “Nia baču padstavaŭ bajacca”
“NN”: Kolki ŭsio ž budzie źjezdaŭ Sajuzu piśmieńnikaŭ — dva roznyja ci adzin ahulny?
Aleś Paškievič: Siońnia ŭsie, u tym liku i Rada Sajuzu, kažuć adnaznačna: źjezd budzie adzin. U adzin dzień, u adzin čas, u adnym miescy — u Domie litaratara. A kab nie było drableńnia na “našych” i “vašych”, ja prapanavaŭ navat pryniać na pasiedžańni kamisii pastanovu: zabaranić siabram Sajuzu piśmieńnikaŭ užyvać słovazłučeńni “raskoł Sajuzu” ci “razvał Sajuzu”.
“NN”: Nił Hilevič u “Narodnaj voli” napisaŭ, što takoj biady ad hetaha raskołu. Chaj by sabie było niekalki piśmieńnickich arhanizacyjaŭ, aby tvory dobryja pisalisia.
A.P.: Pavodle statutu, stvarać abjadnańni dazvolena i ŭ miežach Sajuzu (tak, jość supołka marynistaŭ). Sajuz pavinien zastacca adzin. Nie takaja bahataja Biełaruś, kab u joj byli dźvie hetkija arhanizacyi. U siońniašnich ekanamičnych umovach paasobku žyć budzie ciažej.
“NN”: Ale ž supraćstajańnie pamiž demakratyčna i praŭładna nastrojenymi tvorcami ŭ piśmieńnickaj arhanizacyi apošnim časam abvastryłasia.
A.P.: U Sajuzie piśmieńnikaŭ sabralisia ludzi roznych pierakanańniaŭ. Adnak u nas jość mahčymaść zhrupavacca pavodle nie palityčnych ci idejnych, a — mastackich pierakanańniaŭ. Bo Sajuz piśmieńnikaŭ — tvorčaja arhanizacyja.
“NN”: Ci nie imknucca ŭłady raskałoć SP, jak heta zrabili z Sajuzam mastakoŭ, Sajuzam teatralnych dziejačaŭ?
A.P.: Naadvarot, padčas pracy kamisii siabram Rady była daviedzienaja dumka ŭładaŭ, što Sajuz pavinien być adzin. Telefanavańni, jakija dachodzili ad kiraŭnictva, byli ŭ hetym adnadušnymi.
Paralelaŭ z 30-mi hadami tut być nia moža. Tady hvałtam było spynienaje isnavańnie inšych litaraturnych abjadnańniaŭ i stvorany adzin Sajuz. Siońnia možna zasnoŭvać samastojna tvorčyja abjadnańni. I jany jość — Tavarystva volnych litarataraŭ, naprykład. Tamu pakul ja nia baču padstavaŭ bajacca cisku z boku ŭładaŭ.
“NN”: Na źjeździe musić być abrany novy staršynia Sajuzu. Čyje kandydatury abmiarkoŭvajucca?
A.P.: Nakont kankretnych persanalijaŭ u kamisii pakul havorki nie było. Ciapier viaducca pieramovy ź ludźmi, jakija buduć vystupać na źjeździe. Kamisija raspracoŭvaje ŭsie nieabchodnyja dakumenty i vynosić ich na Radu, zaplanavanuju na 23 vieraśnia. Hetaje pasiedžańnie budzie svojeasablivym mini-źjezdam: tam šmat što budzie vyrašacca…
“NN”: Ci praŭda, što kandydatam ad demakratyčnaha kryła piśmieńnickaj arhanizacyi budzie Aleś Paškievič?
A.P.: Ja na siabie adkaznaści za hetyja čutki nie vaźmu. Ja rablu čarnavuju pracu pa padrychtoŭcy źjezdu. Dziejazdolnym zrabić Sajuz piśmieńnikaŭ moža tolki kamanda ludziej, jakija buduć apantana pracavać na karyść arhanizacyi, a nie adzin staršynia.
“NN”: Ci nie zarana 30-hadovamu piśmieńniku ŭznačalvać Sajuz?
A.P.: Pierakanany, što ŭ Rady SBP chopić razvažnaści ŭ hetym razabracca.
“NN”: A chto moh by ŭvajści ŭ kamandu?
A.P.: Ja nie ŭpaŭnavažany nazyvać persanalii, bo jašče tolki pačałasia rabota ź ludźmi — viaducca havorki, ahitacyja... Na maju asabistuju dumku, takoj kamandaj musić stać pakaleńnie tryccaci- sarakahadovych tvorcaŭ, jakija prysłuchoŭvajucca da dumki litaraturnych aksakałaŭ.
“NN”: Jakich rysaŭ nie staje Sajuzu piśmieńnikaŭ jak arhanizacyi? Čamu jon pačaŭ razvalvacca?
A.P.: Varta kazać nie pra razvał, a pra zastoj. Pakul što Sajuz — adna arhanizacyja… I źjezd pavinien dać adkaz, što rabić, kab nadalej nie rassypacca. I kab być karysnym Biełarusi, jak ni patasna heta hučyć. Niachaj usio vyrašyć mudraja bolšaść.
“NN”: Chto budzie asnoŭnym dakładčykam?
A.P.: Pakul jašče nie z usimi kandydatami prajšli pieramovy. My damaŭlajemsia ź Jankam Brylom, Niłam Hilevičam, Uładzimieram Hniłamiodavym, Hienadziem Buraŭkinym.
“NN”: Prychilniki arhkamitetu, nibyta, źbirajucca vyłučyć svaju kandydaturu na staršyniu Sajuzu — kampramisnuju fihuru, jakaja zadavoliła b bolšaść. Ci jość u demakratyčnych kołaŭ svaja taktyka na hety vypadak?
A.P.: Na toje jana i taktyka, kab pra jaje da času nie kazać.
“NN”: U jaki bok pavinien źmianicca SP?
A.P.: Zdajecca, sama rola Sajuzu va ŭsich trošku pierabolšanaja. Stvorany ŭ 30-ch hadach XX st., jon tady karystaŭsia vielizarnym aŭtarytetam. Ale žyćcio źmianiłasia. Na siońnia rola i funkcyja Sajuzu biełaruskich piśmieńnikaŭ mnie bačycca bolš ścipłaj — “prafsajuz”, jaki padtrymlivaje i abaraniaje svaich siabroŭ, prafesijnaja arhanizacyja, jakaja reprezentuje nacyjanalnuju litaraturu ŭ krainie i pa-za jaje miežami.
“NN”: Ale prafsajuz nia musić pretendavać na dziaržaŭnuju padtrymku.
A.P.: “Prafsajuz” — u dvukośsi. Padtrymka kultury — dziaržaŭnaja sprava. Na pačatku minułaha stahodździa dziaržavu Biełaruś stvarali mienavita litaratary: Vacłaŭ Łastoŭski, Anton Łuckievič, Kastuś Jezavitaŭ, Ciška Hartny… I siońnia litaratura j kultura pavinny zastavacca dziaržaŭnaj spravaj.
Hutaryŭ Adam Voršyč
Anatol Butevič: Maładyja mohuć narabić pamyłak
“NN”: Nakolki surjoznaja pahroza raskołu piśmieńnickaj arhanizacyi?
A.B.: Jašče pierad minułym źjezdam išła pahałoska pra chutki raskoł Sajuzu. Ciapier toje ž havorać. Ja spadziajusia, što rozum voźmie vierch i raskołu nie adbudziecca, bo ad jaho niama nijakaj karyści. Čytačam patrebnaja litaratura. A jakim sajuzam jana budzie stvaracca — dla čytača nia maje nijakaha značeńnia. Dyj šum vakoł źjezdu — tolki ŭ samim piśmieńnickim asiarodździ. A na hramadzkaść heta značnaha ŭpłyvu nie akazvaje.
Kali b siońnia adnavić raniejšy status Sajuzu, možna było b vyrašyć niekalki prablemaŭ. Pieršaja — uvaha da piśmieńnikaŭ, jakija časta apynajucca sam-nasam z svaimi biedami i prablemami. Druhaja — uvaha da spadčyny: litaratura nia z nas pačałasia i nia nami skončycca. Treciaja — bolšaja ŭvaha da moładzi.
“NN”: Jakim musić być novy staršynia Sajuzu?
A.B.: Arhanizacyjna zdolnym i čułym da piśmieńnickich prablem. Kab vybracca z kryzysu, nieabchodna spakojnaja, udumlivaja, ciahavitaja praca pa ŭsich napramkach: materyjalnych, arhanizacyjnych, adnaŭlenčych. I nieabchodna viarnuć siabram Sajuzu pavahu da arhanizacyi jak takoj.
U saviecki čas Sajuz piśmieńnikaŭ supracoŭničaŭ ź Ministerstvam adukacyi, naprykład, pry padrychtoŭcy padručnikaŭ, i karyść ad hetaha była abodvum bakam.
“NN”: Ale ŭ saviecki čas heta była amal dziaržaŭnaja arhanizacyja, a siońnia — hramadzkaja…
A.B.: Padtrymka tvorčych sajuzaŭ isnavała nia tolki ŭ savieckaj dziaržavie, jana i ciapier isnuje ŭ roznych krainach, źmianilisia tolki formy hetaj padtrymki. Kab Sajuz mieŭ svaju majomaść, šmat jakija finansavyja prablemy vyrašalisia b praściej.
Na siońnia mnie zdajecca realnym vykanańnie niejkich prahram, jak heta robicca za miažoj, — naprykład, prahrama padtrymki talenavitaj litaraturnaj moładzi (dapamahčy ŭ vydańni knihi) ci seminar pierakładčykaŭ biełaruskaj litaratury na inšyja movy.
“NN”: Dla piśmieńnika vielmi važna drukavacca. Stvareńnie vydavieckaha chołdynhu “Litaratura i mastactva” pryviało da taho, što častka piśmieńnikaŭ zabrała adtul svaje tvory, a častcy było prosta zabaroniena drukavacca.
A.B.: Nie chaču być sudździom — čas rassudzić usich. Siońnia, jak by chto ni chacieŭ, realna ŭvieści zabaronu na drukavańnie taho ci inšaha piśmieńnika niemahčyma. Navat kali niechta nia zdoleje nadrukavacca ŭ Biełarusi (u što ja nia vieru), dyk nadrukujecca tam, dzie prymuć jahonyja tvory.
Ciažkaści z drukam isnujuć nie ŭ adnoj Biełarusi. Kniha zaŭždy była tavaram, ale siońnia jana stała tavaram kamercyjnym. I treba navučycca isnavać u takich umovach.
“NN”: Ci čuli, što Vašuju kandydaturu źbirajucca prapanoŭvać na źjeździe na staršyniu Sajuzu piśmieńnikaŭ?
A.B.: Viadoma, čuŭ, ja ž nie hłuchi. Adnak vybar — prerahatyva źjezdu. Maju kandydaturu prapanoŭvali na papiarednim źjeździe — ja tady admoviŭsia: ličyŭ, što patrebna fihura bolš hruntoŭnaja, bolš aŭtarytetnaja. Nu, a na siońnia mo bolš administracyjnaja fihura patrebna. Nieabchodna razumnaje pajadnańnie dośviedu i maładości. Ja b nie daviaraŭ adnaznačna ni adnamu, ni druhomu. Tolki dośvied — značyć, my pachavajem budučyniu, tolki maładość — možna narabić pamyłak. Kali maładyja “pavaracca” ŭžo krychu ŭ hetym, dyk možna im daviarać styrno.
“NN”: Ci nia soramna Vam było pracavać va ŭradnych strukturach paśla “moŭnaha” referendumu?
A.B.: Pracavać na Biełaruskaść nikoli i nikomu nie pavinna być soramna. Chiba ž treba było syści i nie pracavać?
Razmaŭlaŭ Arkadź Šanski
Kamientary