Jałta asobna, Eŭraźviaz asobna

Hutarka z Alaksandram Baturam — vykładčykam palitalohii ŭniversytetu Trynici-kaledž (Dublin). «NN»: Jak Vy aceńvajecie siońniašni stan biełaruska-rasiejskich adnosinaŭ, u źviazku z «hazavym kryzysam»?

Alaksandar Batura: Narešcie stvarajecca narmalnaje, ćviarozaje stanovišča, zasnavanaje na rynkavaj ekanomicy i intaresach abiedźviuch dziaržavaŭ. Pierachod na rynkavyja ci kalarynkavyja ceny na haz pryviadzie Biełaruś ci da pošukaŭ dyversyfikacyi krynicaŭ syraviny, ci da nieabchodnych ekanamičnych reformaŭ. Bo pramysłovaść moža paprostu abvalicca ad takoha šoku. Moža pryvieści i da pošuku alternatyŭnych investycyjaŭ, kab padtrymać pramysłovaść, ci da ŭsiaho hetaha razam.

Hałoŭnaje — «hazavy kryzys» moža padšturchnuć Biełaruś da źmieny jejnaha statusu. Naŭrad ci Biełaruś zdoleje znajści inšyja krynicy syraviny, bo navat prapanavanyja Rasiejaj «rynkavyja» ceny nižejšyja za suśvietnyja. Navat mahčymyja investycyi z arabskich krainaŭ, kali jany ŭvohule mahčymyja, buduć patrabavać peŭnaj harantyi. Tak što ekanamičnyja reformy ŭsio ž treba budzie pačynać. Nia treba bajacca rynkavych cenaŭ na haz — jany tolki dapamohuć ekanomicy refarmavacca, źmienšyć zaležnaść ad adnoj krainy.

U cełym stan biełaruska-rasiejskich stasunkaŭ ja b acaniŭ pa mienšaj miery jak patavy, a pa bolšaj — jak partyju na karyść Rasiei. Navat kali Rasieja nia zdoleje naviazać Biełarusi svaje praviły hulni, luboje zaciahvańnie status-kvo pryviadzie da paharšeńnia ekanamičnaj sytuacyi ŭ našaj krainie. Pucin niezvarotna pieratvaryŭsia ŭ aktyŭnaha intehratara, a Łukašenka ciapier moža hrać tolki naviazanuju jamu rolu. Pucin nia budzie psavać sabie imidž «źbiralnika ziemlaŭ» — rasiejskija vybarcy heta lubiać. Chutčej za ŭsio jon zdoleje praciahnuć isnuju patavuju sytuacyju da svaich vybaraŭ.

«NN»: Jakija nehatyŭnyja nastupstvy dla ekanamičnaj i palityčnaj stabilnaści Biełarusi mohuć vyklikać Jałcinskija pahadnieńni?

A.B.: Ekanamičnaja i palityčnaja «stabilnaść» Biełarusi — nehatyŭnaja źjava.

Taja «stabilnaść» — heta adsutnaść reformaŭ, sacyjalnaj, palityčnaj i ekanamičnaj dynamiki, žyćciova nieabchodnych dla raźvićcia sučasnaha hramadztva. «Stabilny» mizerny zarobak, «stabilnaja» adsutnaść adkaznaści ŭładaŭ za svaje pamyłki. Navat takija, zdajecca, nehatyŭnyja pakazčyki, jak biespracoŭje (niestabilnaść), mohuć słužyć indykataram taho, što pačalisia strukturnyja reformy ekanomiki, i navat takaja niestabilnaść moža być lepšaj, čym naša stabilnaść.

Sapraŭdy, Jałcinskija pahadnieńni mohuć mieć «nehatyŭnyja» nastupstvy dla «ekanamičnaj i palityčnaj stabilnaści» Biełarusi, kali jany stvorać padmurak dla ekanamičnaj dynamiki, padšturchnuć reformy, takija nieabchodnyja krainie.

Zrešty, padstavaŭ dla zališniaha aptymizmu niama. U historyi SND i «sajuznaj dziaržavy» było šmat badziorych zajavaŭ i palapvańniaŭ pa śpinie, jakija nikudy nie viaduć. Nia treba raźličvać i na «druhi Eŭraźviaz». Na scenie tyja ž staryja «aktory». Adnak kali Pucin stanie «ruchavikom» adzinaj ekanamičnaj prastory, heta možna aznačać peŭny prahmatyzm. Pieravaha budzie addadziena nie «ŭpryhožvańniu jełački» ŭ vyhladzie nadździaržaŭnych ustanovaŭ, aktaŭ, badziorych zajavaŭ, a vielmi prahmatyčnamu i niadrennamu dla ŭsich udzielnikaŭ sajuzu svabodnaha handlu, skasavańniu subsydyj i nietaryfnych pahadnieńniaŭ, harmanizacyi taryfaŭ i peŭnych padatkaŭ. Heta niadrenna, pry ŭmovie što Biełaruś zaŭsiody moža vyjści z hetaha pahadnieńnia ŭ budučyni.

«NN»: Jak heta ŭsio moža adbicca na šancach Biełarusi ŭvajści ŭ Eŭraźviaz?

A.B.: Jałcinskija pahadnieńni na hetyja šancy Biełarusi nijak nie ŭpłyvajuć. Bo na siońniašni momant tych šancaŭ — prabačcie za žorstkaść — prykładna stolki ž, kolki ŭ Maroka. Brusel bolš chvaluje, jak absarbavać «novych eŭrapiejcaŭ», što dałučacca da «klubu» naleta. Na bližejšuju budučyniu miežy palityčnaj Eŭropy — heta ŭschodnija miežy Polščy. Bolš taho, siońnia razhladać Biełaruś jak mahčymaha siabra EZ niemahčyma navat hipatetyčna. Pa-pieršaje, Biełaruś nie źjaŭlajecca demakratyčnaj dziaržavaj z rynkavaj ekanomikaj, pa-druhoje, eŭrabiurakraty da apošniaha času nie razhladali Biełaruś jak dziaržavu, zdolnuju vieści niezaležnuju zamiežnuju palityku. Možna razvažać pra nehatyŭny ŭpłyŭ Jałty na šancy ŭstupleńnia ŭ EZ Ukrainy, jakaja ŭ paraŭnańni z nami značna prasunułasia ŭpierad pa šlachu nieabchodnych reformaŭ, ale heta nia našaja tema.

Kab mieć šancy ŭvajści ŭ Eŭraźviaz, Biełaruś pavinna być demakratyjaj z rynkavaj ekanomikaj, niachaj drennaj, moža, karumpavanaj i, moža, niekansalidavanaj. Pahladzicie na Rumyniju ci Baŭharyju — jany prajšli kvalifikacyjny tur.

Demakratyja nia valicca ź nieba, heta vynik ekanamičnaj i sacyjalnaj transfarmacyi, jakaja viadzie da źjaŭleńnia novych zamožnych klasaŭ, siaredniaj klasy, inšych sučasnych sacyjalnych hrupovak, jakija źviazvajuć svaje intaresy z demakratyjaj. Na siońnia ŭ Biełarusi zamarožanyja ŭsie reformy, isnuje poŭnaja «stabilnaść».

Jałcinskija ž pahadnieńni mohuć pryvieści da peŭnaj dynamiki, da reformaŭ, a reformy — da źjaŭleńnia novych intaresaŭ. Jakija, mahčyma, pryviaduć da liberalizacyi i demakratyzacyi. I tolki paśla možna budzie razmaŭlać pra šancy na ŭstupleńnie ŭ Eŭraźviaz.

«NN»: Ci varta čakać źmieny staŭleńnia Zachadu da režymu Łukašenki? I jakija zachady biełaruskich uładaŭ mahli b takija źmieny pryśpiešyć?

A.B.: Ciažka skazać. Kali pahladzieć na palityku Zachadu ŭ dačynieńni da Biełarusi, stvarajecca ŭražańnie, što nijakaha staŭleńnia, sfarmulavanaj palityki ŭvohule niama. Isnuje chutčej nierazumieńnie sytuacyi, žadańnie schavacca ad prablemy, adkłaści razhlad: moža, prablema vyrašycca sama saboj, potym znoŭ adkłaści... Jakasnaje, kaštoŭnasnaje staŭleńnie da režymu Łukašenki nia źmienicca: Eŭropa pavodle takich praviłaŭ užo daŭno nie hulaje, a Biełaruś znachodzicca ŭ Eŭropie. Ameryka, chutčej za ŭsio, zachavaje nehatyŭnaje, ale ŭ značnaj miery pasiŭnaje staŭleńnie da Biełarusi. Ciapier ZŠA bolš turbujuć terarysty na Blizkim Uschodzie. I Biełarusi nia treba pryciahvać niepatrebnaj uvahi z boku Ameryki svajoj zbrojaj.

A voś z nastupnaha hodu miaža EZ budzie prachodzić la Biełarusi i Brusel pavinien budzie vyznačycca z staŭleńniem i stratehijaj u adnosinach da našaj dziaržavy, da svajoj susiedki. I tut mahčymaja cikavaja hulnia: Brusel — Polšča/Litva (jak čalcy EZ) — Biełaruś. Ja dumaju, što Polšča i Litva ŭ novym statusie zdolejuć padšturchnuć EZ da razhladu biełaruskaj sytuacyi. Tak što ja b aściarožna sprahnazavaŭ mahčymyja źmieny z boku EZ, pačynajučy z nastupnaha hodu. Biełaruskamu ŭradu, kab pryśpiešyć hetyja źmieny z boku Zachadu, nia treba prydumvać rovar — demakratyzacyja i liberalizacyja. Nafty, dziakuj Bohu, u nas niama.

«NN»: Ci jość Biełarusi karyść ad padtrymki antypucinskaj apazycyi ŭ Rasiei?

A.B.: Umiešvacca ŭ budučyja vybary ŭ Dumu było b vialikaj pamyłkaj. Kab padtrymlivać kaho ŭ vybarach, patrebna, pa-pieršaje, mieć čym padtrymlivać, pa-druhoje, mieć kaho padtrymlivać, pa-treciaje, patrebnaja matyvacyja, mety hetaj padtrymki. Kali znajści peŭnyja srodki, zastaniecca pytańnie, jakich hulcoŭ možna padtrymać. Voś vy kažacie pra antypucinskuju apazycyju, ale ci jość takaja? Elektarat supraćlehłych partyjaŭ jość elektarat Pucina. Prychilniki Pucina jość jak siarod elektaratu SPS, tak i siarod kamunistaŭ. Hipatetyčna Łukašenka nia moža padtrymlivać SPS, «Jabłyk», «Adzinuju Rasieju». Jak i ŁDPR, jakaja hulaje zhodna z praviłami Kramla. KPRF užo nia taja, što była raniej. A bolš bujnych hulcoŭ i niama. Chiba što levy blok Hłaźjeva, nacyjanał-sacyjalistyčnaje afarboŭki, — ale i tut niezrazumieła, u jakuju hulniu jon hulaje. Zastajucca «niezaležnyja» i drobnyja partyi. Ale navat kab i było kaho padtrymlivać, ja nia baču metaŭ takoj padtrymki. Palityčnaja sytuacyja ŭ Rasiei jakasna inšaja, čym čatyry hady tamu, — ciapier tam «kiravanaja» demakratyja. Luboje ŭmiašalnictva kantralujecca i fiksujecca. Navat kab Łukašenka ŭmiašaŭsia, dyk mahčymaść drobnaha łabiravańnia padtrymanych im hulcoŭ nia vartaja ryzyki.

Zapisaŭ Siarhiej Jorš

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0