Сяргей Радштэйн. Чачэнскі мультымільянэр не шкадуе грошай на вызваленьне бацькаўшчыны

Чачэнскі мультымільянэр не шкадуе грошай на вызваленьне бацькаўшчыны

Якія грошы стаяць за чачэнскімі незалежнікамі? Чачэнскія. Адзін з тых, чые фінансы ідуць на падтрымку маджахедаў — мільянэр Ходжахмэт Нухаеў.

Постаць настолькі калярытная, што ў Англіі Фрэдэрык Форсайт выдаў пра яго кнігу, якая называецца The Icon, а палякі і галяндцы цяпер здымаюць рамантычны дакумэнтальны фільм.

У 1975 годзе малады студэнт-юрыст разам з шасьцю землякамі заснаваў у Маскве таемны Камітэт вызваленьня Чачэніі. Камітэт адразу падумаў пра грошы на гэтую справу і заняўся продажам джынсаў. Гэтай групоўцы наканавана было стаць адной з найлепш арганізаваных паўлегальных камэрцыйна-клянавых групаў у Маскве, а Нухаеву — мультымільянэрам.

«Шчыра кажучы, я не адрозьніваў, дзе грэх, дзе чысьціня, — кажа Нухаеў у інтэрвію нямецкаму часопісу Die Woche, — бо не было калі думаць. Але падсьвядома я ўжо тады ставіў на крэўнае сваяцтва, прапаноўваў чачэнскім камэрсантам дбаць пра ўласную бясьпеку праз узаемадапамогу сваякоў. Калі гэтага не хапала, тады я сам арганізоўваў усіх да супольнай абароны».

Пра Нухаева ходзяць легенды: у 1989 годзе яго выклікалі «на размову» дванаццаць маскоўскіх крымінальных босаў. Запрапанавалі прыняць іхныя кодэксы й правілы гонару і жыць паводле законаў расейскага злачыннага сьвету, але ён адказаў ім: «Вы ў найлепшым выпадку можаце стаць людзьмі гонару, а мы, чачэнцы, нараджаемся такімі». Пачалася страляніна, а пасьля й сапраўдная вайна, у выніку якой загінулі ўсе дванаццаць аўтарытэтаў. Нухаева шматкроць арыштоўвалі, тройчы судзілі, усяго ён за сваё жыцьцё адседзеў цэлыя сем гадоў, пасьля апошняга арышту (у 1991 годзе) уцёк з турмы. У 1994-м менавіта ён фармаваў службу замежнай выведкі Чачэніі, у 1995-м яго паранілі пад Грозным, і тады ён заняўся ў Баку і Стамбуле арганізацыяй падтрымкі для чачэнцаў ды наладжваньнем кантактаў на Захадзе. Менавіта ён арганізаваў і прафінансаваў візыт Масхадава ў Лёндан і паездку чачэнскай дэлегацыі на сустрэчу АБСЭ ў Стамбуле.

Ягоны камэнтар да сёньняшняй сытуацыі: «Камунікацыі перакрытыя, але расейцы не кантралююць мяжы з Грузіяй». «Мы маглі б хоць цяпер дасылаць туды дадатковыя грошы, але нашыя суайчыньнікі спыталіся: нашто? Сапраўды, у іх усё для змаганьня ёсьць, а зброю яны пэрыядычна захопліваюць у расейцаў. Толькі мала перамагчы і ў гэтай, другой вайне, калі мы можам зноў прайграць мір».

Былы мафіёзі мае ўласныя ідэі ўрэгуляваньня сытуацыі на Каўказе. Ён кажа, што вайну Расея вядзе ня толькі дзеля кантролю за нафтай, але й дзеля ўмацаваньня свайго прэстыжу «вялікай дзяржавы», якая ўмее навязаць свае інтарэсы нават кулаком. Каўказцы ж, каб магчы супрацьстаяць, мусяць аб’яднацца ў дзяржаву-таварыства традыцыйнага для сябе кшталту, заснаванае на прынцыпе крэўнага сваяцтва. А чачэнскі народ павінен паказаць іншым каўказцам прыклад: «Ваўкі павінны вярнуць сабак назад у зграю».

Гарантамі бясьпекі ў дзяржаве, пабудаванай паводле прынцыпаў Нухаева, былі б старэйшыны родаў. Выбіраць кіраўніка супольнасьці ён таксама хацеў бы праз сваяцкія структуры — спачатку на ўзроўні сям’і, тады — роду і кляну і гэтак да дзявяткі правадыроў плямёнаў, што кіруюць усёй нацыяй. «Калі празь дзесяць гадоў памруць Аліеў і Шэварднадзэ, дык толькі чачэнскі прыклад зможа прадухіліць хаос».

Нухаеў займаецца і практычнай дзейнасьцю. У 1998 ён заснаваў Каўкаскую Эканамічную Супольнасьць (КЭС). КЭС мае штаб-кватэру ў Лёндане і аддзяленьні ў Грозным, Тбілісі, Баку, Стамбуле, Тэгеране, Варшаве і Вашынгтоне. На задуму стваральніка гэтая кантора мусіць стаць эканамічнай асновай новай каўкаскай супольнасьці.

Бягучыя справы супольнасьці вядзе Мансур Яхімчык, паляк, што навярнуўся ў іслам, колішні студэнт Оксфарду. Справы іхныя йдуць: толькі ў Баку яны трымаюць 80 харчовых супэрмаркетаў і цэмэнтавы завод.

Выглядае гэткі шэраг трохі дзіўна — шэйп, род, фондавая біржа, супэрмаркет, джынсы... Нібыта ўтопія. Але Нухаеў настроены рашуча — ён не шкадуе грошай на падтрымку ўцекачоў, а 200 мужчынаў яго роду ваююць з расейцамі.

Сяргей Радштэйн