Polski katalizatar

Kryzis, jaki pieražyvaje ciapier Eŭraźviaz, moh by mieć i stanoŭčy efekt dla Biełarusi — kali b biełaruskaja apazycyja zdoleła heta ŭśviadomić i vykarystać u svaich intaresach. Piša Vital Taras.

Na pieršy pohlad, aficyjnaja biełaruskaja prapahanda słušna robić, što ciešycca parazie prychilnikaŭ eŭrapiejskaj Kanstytucyi na referendumach u Francyi j Niderlandach. Pa-pieršaje, Eŭraźviaz — vorah, a čym bolej prablem u voraha — tym lepiej. Pa-druhoje, raskoł hramadzkaj dumki ŭ Francyi j Niderlandach vyklikaŭ łancuhovuju reakcyju. U Polščy, dzie referendum musić adbycca ŭ kastryčniku razam z prezydenckimi vybarami, pieradvybarnaja dyskusija miž pravymi i levymi partyjami stała jašče vastrejšaju. Pravyja miarkujuć, što nacyjanalny referendum pa eŭrakanstytucyi stračvaje sens, levyja — što referendum dadaść palityčnaj vahi Polščy. Takija dyskusii j supiarečnaści ŭ susiedniaj krainie, dačynieńni ź jakoj mocna sapsavanyja apošnimi padziejami vakoł Sajuzu palakaŭ Biełarusi, dadajuć radaści štatnym palitolaham. Ale ž padobnaj reakcyi, pry ŭsioj jaje pradkazalnaści, brakuje lohiki i ŭmieńnia bačyć krychu napierad.

Pierahreŭ mechanizmu

Klasyčnaja lahičnaja pamyłka, ułaścivaja škalaram: paśla taho — značyć, u vyniku taho. Kali paśla referendumu ŭ Niderlandach upała eŭrapiejskaja valuta — značyć, raskoł u pytańniach uładkavańnia Eŭropy pasłabiŭ ekanomiku EZ. Adbyłosia akurat naadvarot. Sacyjalna-ekanamičnaja palityka ŭradu Francyi — dziaržavy, jakaja pa-raniejšamu zajmaje adno ź viadučych miescaŭ u suśvietnaj ekanomicy, — daŭno vyklikała niezdavolenaść značnaj častki vybarcaŭ, i jany prasyhnalizavali z dapamohaj referendumu ab niazhodzie z uradavaj palitykaj. Dumajecca, nia mienšuju rolu ŭ padzieńni eŭra adyhrała j ekanamičnaja stahnacyja ŭ Niamieččynie, jakaja pastaviła krainu pierad nieabchodnaściu daterminovych vybaraŭ. U Francyi syhnał vybarcaŭ byŭ pačuty, i prezydent Šyrak, jaki niasie adkaznaść za vyniki hałasavańnia, prapanavaŭ farmavać kabinet ministraŭ novamu premjeru — de Vilpenu. Ci aznačaje heta, što Francyja ŭ vyniku ŭnutrypalityčnaha dy eŭrapiejskaha kryzisu asłabieła ŭ ekanamičnym i palityčnym planie? Takaja vysnova była b paśpiešnaj.

Ci sasłabiŭ kryzis pazycyi mierkavanaj budučaj stalicy Eŭraźviazu — Bruselu, inakš kažučy, eŭrabiurakratyi? Tak, mienavita biurakratyi, zacikaŭlenaj u dalejšaj centralizacyi, ci biurakratyzacyi, byŭ naniesieny mocny ŭdar. Ale ž biurakratyja i va ŭmovach raspadu SSSR umudryłasia vyžyć dy adradzicca ŭ jašče bolšych maštabach. A ŭžo eŭrapiejskaj biurakratyi ŭ absiažnaj perspektyvie naŭrad ci pahražajuć nastolki dramatyčnyja padziei. A voś bolš enerhična damaŭlacca pamiž saboj roznym krainam Eŭropy, a taksama kiraŭnikam uradaŭ hetych krain z ułasnym narodam daviadziecca.

Možna pradbačyć, što značna bolšuju rolu ŭ dalejšaj eŭraintehracyi buduć adyhryvać nie čynoŭnickija struktury, nie Eŭraparlament, nie PARE, a palityčnyja partyi i ŭrady krain. Faktyčna, u svajoj intehracyi eŭrapiejskija krainy dasiahnuli letaś histaryčnaha maksymumu — i palityčnaha, u vyhladzie pašyreńnia Źviazu, i ekanamičnaha, u vyhladzie mocnaha eŭra. Padzieńnie kursu valuty, jak i pravał referendumaŭ, zaśviedčyła toje, što možna nazvać pierahrevam mechanizmu.

Źmiena palityčnaj karcinki

Dać jamu krychu astyć — ciapierašniaja zadača eŭrapiejskich palitykaŭ. Tym bolš što dasiahnuty dahetul uzrovień intehracyi j źviazanyja ź im vyhody ŭ cełym zadavalniajuć udzielnikaŭ Źviazu. Inakš naŭrad ci imknułasia b u jaho Turcyja, nie havoračy ŭžo pra Ŭkrainu ci Hruziju. Z druhoha boku, zvyčajnyja hramadzianie eŭrapiejskich krain, i heta taksama zaśviedčyli referendumy, siońnia nie harać žadańniem bačyć siarod siabroŭ EZ nazvanyja krainy. Choć prytok imihrantaŭ ź biednych krain u raźvityja — niepaźbiežnaja źjava, emacyjna žychary hetych krain pahadzicca z takoj niepaźbiežnaściu nia chočuć.

A palityčnaja karcina ŭ Eŭropie ŭ najbližejšaj budučyni moža vyrazna źmianicca paśla vybaraŭ u Niamieččynie. Adnym z najvažniejšych vynikaŭ moža stać karekciroŭka zamiežnaj palityki FRH. Adzin z hałoŭnych zakidaŭ chryścijanska-demakratyčnaj apazycyi ŭ bok sacyjał-demakrataŭ na čale z kancleram Šroderam — praźmiernaja padtrymka Pucina. Nie sakret, što Niamieččyna j Francyja, tandem pamiž jakimi apošnim časam byŭ adnym z vyznačalnych faktaraŭ u zamiežnaj palitycy Eŭraźviazu, praz palcy hladzieli na ekscesy režymu ŭ Biełarusi, jak by zahadzia pakidajučy raźvićcio padziej na vyrašeńnie Kramla. Kaalicyja chryścijanskich demakrataŭ i liberałaŭ moža być značna bolš žorstkaj nia tolki ŭ dačynieńni da režymu Pucina, ale i da jahonaha chaŭruśnika ŭ Biełarusi…

Adna za ŭsich ci ŭsie na adnaho?

Što da pazycyi Eŭraźviazu ŭ cełym, jaho palityka vyznačałasia dahetul peŭnaj nierazvarotlivaściu.

Aranžavaja revalucyja va Ŭkrainie stała niečakanaściu nia tolki dla Maskvy, ale j dla Bruselu. I kali b nie aktyŭnaja pazycyja Varšavy, sytuacyja va Ŭkrainie mahła b paviarnucca ŭ inšy bok. Mienavita ŭdzieł Polščy, jakaja pieratvaryłasia nia prosta ŭ aktyŭnaha hieapalityčnaha hulca, a ŭ hulca, jaki dziejničaje nadzvyčaj efektyŭna, vyklikaŭ najbolšuju jaraść Kramla paśla parazy va Ŭkrainie. Ad hetkaj aktyŭnaści novaha siabra Eŭraźviazu nie ŭ zachapleńni i ŭ Bruseli, a tym bolš u Paryžy j Berlinie, dzie nia mohuć zabyć, što ŭ irackim kanflikcie Polšča adnaznačna vystupiła na baku ZŠA, nasupierak pazycyi Francyi j Niamieččyny. Tym nia mienš, EZ i ŭsie jaho siabry vymušany ličycca z pazycyjaj sarakamiljonnaj katalickaj krainy z upłyvovaj dyjasparaj u śviecie. Paśla pravału referendumaŭ u Niderlandach i Francyi rola Polščy jašče bolš uzrastaje, uličvajučy, što, pavodle apytańniaŭ, bolšaść palakaŭ usio-taki hatovyja padtrymać eŭrakanstytucyju.

Marhinalizacyja papulistaŭ

I chacia ŭ pravych i levych partyj roznyja padychody ŭ hetym dy šmat jakich inšych pytańniach, jość adno pytańnie, dzie prahladajecca supolnaja pazycyja. Jana tyčycca Biełarusi. Nakolki možna mierkavać z publikacyj polskaj presy dy asabistych dačynieńniaŭ z polskimi palitykami j žurnalistami, u adnosinach da ciapierašniaha biełaruskaha režymu ŭ Polščy isnuje kansalidavanaja palityka va ŭsim spektry palityčnych sił. Da niadaŭniaha času vyklučeńniem vyhladaŭ chiba Andžej Leper, jaki navat sustrakaŭsia z Łukašenkam u Miensku. Ale ž paśla taho, jak Eŭraźviaz vykanaŭ svaje abiacańni i ŭ Polšču pajšli datacyi dla polskich sialan, palityki-papulisty nakštałt Lepera zrabilisia marhinałami.

Charakterny prykład. U Varšavie na nastupny dzień paśla francuskaha referendumu prachodziła mižnarodnaja kanferencyja, pryśviečanaja palityčnaj sytuacyi ŭ Biełarusi. Niahledziačy na nadzvyčajnuju cikavaść da padziej u Francyi, uvaha polskaj presy da biełaruskich udzielnikaŭ kanferencyi j taho, što jany kažuć, nikolki nia źmienšyłasia. I bolš za toje, navat pradstaŭniki aficyjnych uładaŭ znajšli mahčymaść nadać u hety dzień uvahu prablemie Biełarusi — dakładniej, prablemie svabody słova i tamu, čym moža dapamahčy ŭ jaje vyrašeńni Polšča.

Zrazumieła, ni Polšča, ni jakaja-niebudź inšaja eŭrapiejskaja kraina, ni Eŭraźviaz u cełym, ni navat ZŠA nia zmohuć vyrašyć pytańnie demakratyi ŭ Biełarusi, pakul dla hetaha nie saśpiejuć umovy ŭnutry jaje samoj. Hetuju banalnuju reč vymušany byŭ nahadać biełaruskim apazycyjaneram adzin z polskich udzielnikaŭ kanferencyi — vice-śpikier Eŭraparlamentu Januš Anyškievič. Adnak, i ŭ Polščy, i va ŭsich astatnich demakratyčnych krainach uśviadomili tuju rolu, jakuju mohuć i pavinny adyhrać u stvareńni ŭmoŭ dla pieramohi demakratyi svabodnyja ŚMI. I što svabodnaja presa patrebna nia tolki ŭ momant palityčnych kampanij, a što jana patrebna absalutna i zaŭždy.

U našym nacyjanalnym intaresie

Viadoma, što pamiž uśviedamleńniem niejkaha faktu j dziejańniem lažyć niemałaja dystancyja. Polšča, z roznych histaryčnych i hieapalityčnych pryčyn, apynułasia siońnia ŭ roli katalizataru, jaki moža prymusić Eŭraźviaz pierajści ad deklaracyj na temu pravoŭ čałavieka da dziejańniaŭ, jakija b zabiaśpiečyli pierachod eŭrapiejskaj krainy ad dyktatury da demakratyi, i tym samym pazbavicca ad vielmi ciažkich prablem na svaich miežach u budučyni.

Ciapierašni kryzis u Eŭraźviazie tolki na pieršy pohlad adciahvaje ŭvahu jaho siabroŭ ad prablemy stasunkaŭ hetaj struktury z susiedziami — u pryvatnaści, ź Biełaruśsiu. Naadvarot, jon pavyšaje rolu j kaštoŭnaść hołasu kožnaj z 25 suverennych dziaržaŭ, što ŭtvarajuć źviaz. Prablema kožnaj z hetych krain pavinna stać supolnaj prablemaj supolnaści, kab jaje vyrašyć. A inakš na dalejšaj intehracyi sapraŭdy možna stavić kryž.

Zrazumieła, što pry hetym kožnaja kraina ŭ svaich dziejańniach budzie zychodzić, pierš za ŭsio, z ułasnych nacyjanalnych intaresaŭ. Tamu nielha razhladać čyjuści dapamohu zvonku jak dabračynnaść. ZŠA, Polšča, Litva abo Łatvija, dapamahajučy demakratyi ŭ Biełarusi (abo tolki abviaščajučy pra namier dapamahčy), pieraśledujuć kožny svaju metu. Admaŭlacca ad dapamohi na hetaj padstavie ci tolki tamu, što chtości bolš padabajecca biełaruskim apazycyjaneram, a chtości mienš, paprostu niedarečna. U vyniku panavańnia padobnych pryncypaŭ razmovy ab stvareńni «infarmacyjnaha koła» vakoł Biełarusi byli j zastajucca ŭsiaho tolki razmovami. Vydatny šanc zrabić praryŭ u napramku demakratyi z dapamohaj Eŭropy, chutčej za ŭsio, znoŭ budzie ŭpuščany. I tady ŭsio, što adbyvajecca j budzie adbyvacca ŭ Eŭraźviazie, sapraŭdy nikoli ŭžo nia budzie mieć da Biełarusi nijakaha dačynieńnia.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0