Paśla imperyi

Što takoje imperyja? Armija, ułada, kalonii. A jašče — vobrazy, kadry j kulturnickija technalohii. Pra sioletnija kinajubilei, tak ci inakš źviazanyja z šmatabličnaj imperskaj tradycyjaj, piša Andrej Rasinski.

Dakumenty sučasnaj imperyi

U 1905 h. francuskaja imperyja bratoŭ Pate znachodziłasia ŭ svaim roskvicie. Kinakampanija Emila i Šarla Pate mieła čatyry studyi ŭ Paryžy, filiju ŭ Nicy, adździaleńni ŭ Italii, Niamieččynie, Rasiei i ZŠA. Praz kinalabaratoryi prachodzili miljony metraŭ plonki, a braty zavablivali ŭ kinateatry pieršymi sprobami kalarovaha kino.

Heta była sapraŭdnaja fabryka, tolki zamiest tonaŭ čyhunu i centneraŭ zbožža — zabaŭlalnaja infarmacyja. Pate ŭviali systemu prakatu: dahetul filmy pradavalisia ŭ kinateatry jak tkanina — na metry.

Braty aplali ziamnuju kulu sietkaj karespandenckich punktaŭ. «Usio bačym, usio viedajem!» — lozunh pieršych «televizijnych» navinaŭ. Chranikalnyja kinačasopisy Pate raspačynalisia palityčnymi navinami, praciahvalisia pažarami j ziemlatrusami i zaviaršalisia spartovymi padziejami. Dabralisia braty Pate j da Biełarusi, adlustravaŭšy ŭ kinachronicy haspadara lesu — zubra. Adnak samaŭpeŭnienaść i niaŭvaha da nacyjanalnych rynkaŭ zahubi-li kinakampaniju, jakaja zaniapała paśla Pieršaj suśvietnaj vajny i ledź lipieła za košt chranikalnych zdymak.

Ziamla pahłynuła savieckuju ŭładu

75 hadoŭ tamu ŭbačyła śviet karcina, jakuju nazyvajuć antyhumannym šedeŭram i hienijalnaj kinavaražboj, soniečnym śviatam naradžeńnia i narodnaju mudraściu.

«Ziamla» viedamaha ŭkrainca Alaksandra Daŭženki musiła apraŭdać savieckuju ŭładu, jakaja ź imperskaju niepasrednaściu ŭziałasia za sialanaŭ, niaviečačy ich kałhasami. Siužet karciny banalny: viaskovy kamsamolec piša natatku ŭ hazetu, jakaja vykryvaje miascovych kułakoŭ, vorahi zabivajuć jaho. Sialanie ŭ adkaz masava ŭstupajuć u kałhas.

Ale šałupińnie klasavych kanfliktaŭ pahłynajecca ŭkrainskaj narodnaj stychijaj, mudraj płodnaściu pryrody i pahanskim krovazvarotam žyvoha dy nieŭmiručaha. Jabłyni łaščać pamierłaha, kruhłaja, jak jabłyk, ziamla, słaniečniki, naradžeńnie j śmierć iduć razam. Aholenaja niaviesta zryvaje ŭ šale abrazy i suciašajecca ŭ abdymkach mužčyny, jaki nahadvaje joj pamierłaha.

Imperyja była spakušanaja maciarynskaj, płodnaj i biesčałaviečnaj stychijaj — i hetaha spakušeńnia nia vytrymała. Ščaślivyja žonki na fasadach supermarkietu «Centralny» ŭ Miensku — adbitki hetaha spakušeńnia.

Film Daŭženki byŭ i ŭkrainskim nacyjanalistyčnym vyklikam, jaki sparadziŭ u 1960-ja zusim užo nie savieckaje paetyčnaje kino.

Śviedčańni imperyi duchu

Karł Teador Drejer, jaki žyŭ u Danii, da savieckaha ładu staviŭsia biez pašany. Jašče ŭ karcinie «Staronki z knihi Satany» dastałosia SSSR, jaki imknuŭsia ździejśnić svaje pamknieńni ŭ Finlandyi, ale biełaruskim hledačam Drejer viadomy niamoj stužkaj «Pakuty Žanny d'Ark», jakuju možna pahladzieć u Muzei biełaruskaha kino.

Karcina «Słova» — adzin z samych małaviadomych (i adzin z samych hienijalnych) filmaŭ za ŭsiu historyju kino — ubačyła śviet 50 hadoŭ tamu.

Siužet karciny — cud, jaki ździajśniajecca nad pamierłaju maładoj paradzichaj: Słova ažyŭlaje j daje žyćcio. Karcina «Słova», što atrymała hałoŭny pryz kinafestyvalu ŭ Venecyi, — problisk zvyšnaturalnaha Vaładarstva na prazrystaj kinastužcy.

Łars fon Tryjer pasprabavaŭ paŭtaryć suvoryja vysnovy Drejera na svoj ład (u filmie «Raśsiakajučy chvali»). Vyjšła nia tak pierakanaŭča — ale Drejerava duchoŭnaja spadčyna žyvie, i navat skandalny prajekt «Dohma-95» — u niečym praciah pošukaŭ. Niehalivudzkaja praŭda pavodle žorstkich praviłaŭ — heta sučasnaja imperyja maleńkaj Danii.

Paśla pamiežnikaŭ zastaŭsia ramans

Biełaruskaja kultura pierabyvaje jašče ŭ pałonie inšaj imperyi, jakaja nijak nia sydzie z areny. Televizijny film «Dziaržaŭnaja miaža» pačaŭ stvaracca na studyi «Biełaruśfilm» u 1980 hodzie. Praź niekalki hod razrosły da šmatseryjnaha, adznačany dyplomam KHB Armianskaj SSR i ŭchvalnymi vodhukami, film śćviardžaje miažu ŭžo nieisnujučaj dziaržavy.

Šmatseryjnaja «Dziaržaŭnaja miaža» pakazvaje pieravychavanych aficeraŭ, abaviazkovych balšavikoŭ i pravilnych pradstaŭnikoŭ narodu, ale hałoŭnaje ŭ hetaj karcinie — ramansy, jakija prarastuć potym płačam śpievaka Alaksandra Malinina. «Husarskija ruletki» i pieśni pra «Instytutku — dačku kamerhiera», jakija adrazu stali šlahierami, — heta nia stohny «antysavieckaha ruchu», a pradviaščeńnie skonu savieckaj imperyi.

Paśla krachu režymu Biełaruś nia maje čaho pazyčać z zahibłych pareštkaŭ, bo siońnia mała kaho chvaluje abarona saviecka-kitajskaj miažy, a pieśni — zusim čužyja.

Što zastałosia paśla imperyi? Zubr, ziamla i ramans. Zaciortyja kadry i zabytyja techniki. Kali paśla pahanskich imperyj zastajucca pareštki, paśla duchoŭnych jość nadzieja i budučynia.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0