Krychu bolš za hod tamu, u sakaviku 2012, jeŭrakamisar pa pytańniach pašyreńnia i jeŭrapiejskaj palitycy susiedstva Štefan Fiule abviaściŭ pra zapusk inicyjatyvy «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi ź Biełaruśsiu».
Jak da dyjałohu staviacca ŭdzielniki, ekśpierty, narod i jakija pierśpiektyvy hetaj inicyjatyvy?
Dyjałoh ab madernizacyi: chto, z kim, pra što
Upieršyniu ideja ab nieabchodnaści dyjałohu prahučała ŭ lutym 2012 hoda padčas vizitu ŭ Biełaruś Hunara Vihanda, dyrektara departamienta pa pytańniach Rasii, «Uschodniaha partniorstva», Centralnaj Azii, rehijanalnaha supracoŭnictva i ABSIE Jeŭrapiejskaj słužby zamiežnaha dziejańnia. Jon vykazaŭ mierkavańnie, što rana ci pozna Biełaruś pačnie nieabchodnyja joj sistemnyja reformy, a Jeŭrasajuz hatovy dapamahčy našaj krainie da ich padrychtavacca.
Inicyjatyva «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi ź Biełaruśsiu» była ŭchvalenaja Radaj ministraŭ zamiežnych spravaŭ Jeŭrasajuza 23 sakavika 2012.
Dyjałoh ab madernizacyi — heta abmien pohladami i mierkavańniami ES z pradstaŭnikami hramadzianskaj supolnaści i apazicyi Biełarusi ab tym, jak mahła b vyhladać sučasnaja Biełaruś pry praviadzieńni nieabchodnych reformaŭ.
Hetaja inicyjatyva pavinnaja dapamahčy sfarmavać bolš dakładnaje ŭjaŭleńnie pra patencyjał raźvićcia
«Ja rady tamu, što ŭ hetyja ciažkija časy mahu razam z pradstaŭnikami biełaruskaj apazicyi i hramadzianskaj supolnaści inicyjavać stanoŭčy paradak dnia pa Biełarusi. Spadziajusia, našaja sumiesnaja idejnaja praca dapamoža rastłumačyć našaje bačańnie taho, jak moža vyhladać sučasnaja i demakratyčnaja Biełaruś, i taho, što nieabchodna dla realizacyi hetaha bačańnia. I hetaje bačańnie hruntujecca nie na pustych słovach, a na kankretnaj padtrymcy i dapamozie z boku ES», — zajaviŭ jeŭrakamisar Štefan Fiule, abviaščajučy ab pačatku inicyjatyvy 29 sakavika 2012.
Praca ŭ miežach «Jeŭrapiejskaha dyjałohu ab madernizacyi» idzie ŭ čatyroch tematyčnych rabočych hrupach: palityčny dyjałoh i palityčnaja reforma; justycyja i ŭnutranyja spravy, u tym liku mabilnaść, kantakty pamiž ludźmi; ekanamičnyja i sacyjalnyja reformy, palityka ŭ roznych siektarach, u tym liku pryvatyzacyja; reforma handlu i rynku, reforma sistemy rehulavańnia.
Dyjałoh nie zakryty i dla ŭłady. Bolš za toje, na sustrečy z pradstaŭnikami biełaruskaj apazicyi i hramadzianskaj supolnaści adrazu paśla startu inicyjatyvy bolšaść udzielnikaŭ vykazvałasia na karyść zaprašeńnia uładaŭ.
Adnak aficyjny Minsk davoli doŭha ihnaravaŭ mahčymaść udziełu ŭ «Jeŭrapiejskim dyjałohu ab madernizacyi». Tolki ŭ siaredzinie zimy 2013 biełaruskija ŭłady zacikavilisia inicyjatyvaj, vykazaŭšy niezadavolenaść tym, što «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi» adbyvajecca tolki z pradstaŭnikami biełaruskaj apazicyi i hramadzianskaj supolnaści. Aficyjny Minsk prapanavaŭ pierajmienavać «Dyjałoh ab madernizacyi» ŭ «Partniorstva pa madernizacyi» — anałah rasijskaj prahramy supracoŭnictva ź Jeŭrasajuzam.
U ramkach «Partniorstva» biełaruskija ŭłady prapanujuć ES supracoŭničać tolki ź dziaržaŭnymi ŭstanovami. Hłybiniu madernizacyi aficyjny Minsk źbirajecca vyznačać sam. Pa miery raźvićcia partniorstva biełaruskija ŭłady hatovyja padklučać i hramadzianskuju supolnaść, ale tolki ŭ vyhladzie padkantrolnych im hramadskich arhanizacyj.
Čamu aficyjny Minsk zacikaviŭsia «Dyjałoham ab madernizacyi» tolki praz hod paśla jaho startu? Šerah ekśpiertaŭ miarkuje, što sprava tut u važnym samicie jašče adnoj jeŭrapiejskaj prahramy — «Uschodniaha partniorstva», jaki adbudziecca ŭ listapadzie ŭ Vilni.
Bolšaść nie ŭ kursie
Tym časam značnaja častka biełaruskaha hramadstva nie viedaje pra inicyjatyvu ES i pra chod dyjałohu. Pavodle dadzienych nacyjanalnaha apytańnia hramadskaj dumki, praviedzienaha Niezaležnym instytutam sacyjalnych, ekanamičnych i palityčnych daśledavańniaŭ (NISEPD) u vieraśni 2012 hoda, praz paŭhoda paśla startu prahramy, tolki 20,9% žycharoŭ krainy viedali ci niešta čuli pra «Dyjałoh ab madernizacyi».
Ź inšaha boku, adznačajuć ekśpierty NISEPD, kolkaść infarmavanych pastupova raście: kali ŭvosień ich było 20,9%, to ŭ śniežni — 25,3%. Kali vosieńniu ličyli, što «takaja prahrama patrebnaja Biełarusi», 40,3%, to ŭ śniežni — užo 48%.
Adnak «jeŭrapieizacyja» hramadskaj dumki maje chutčej prahmatyčny, čym kaštoŭnasny charaktar. Na pytańnie: «Jakoha kštałtu dapamohu ŭ madernizacyi Biełarusi, na vašuju dumku, moh by akazać Jeŭrasajuz?» biełarusy ŭ pieršuju čarhu adznačajuć «pieradaču sučasnych technałohij» i «pradstaŭleńnie kredytaŭ» (42,2% i 36% adpaviedna). «Kansultacyjnuju dapamohu ŭ praviadzieńni reformaŭ» paličyła važnaj krychu bolš za čverć apytanych (28,4%).
Jak nam refarmavać Biełaruś?
Staŭleńnie Brusela da «Dyjałohu ab madernizacyi», na dumku pradstaŭnika Mižnarodnaha kansorcyuma «JeŭraBiełaruś» u Bruseli Aleny Zujkovaj, u cełym vielmi pazityŭnaje. Inicyjatyva sustrakaje padtrymku jak z boku struktur Jeŭrapiejskaha sajuza, tak i z boku krain — siabraŭ ES. I hety pazityŭny kantekst moža być vykarystany dla pryciahnieńnia bolšaj uvahi da Biełarusi ŭ cełym.
Jeŭrapiejskija čynoŭniki spadziajucca nadać prahramie dynamiki, uklučyŭšy narešcie ŭ dyjałoh i biełaruskija ŭłady. Pra heta 20 lutaha 2013 na sustrečy z pradstaŭnikami biełaruskaj hramadzianskaj supolnaści — kaardynatarami inicyjatyvy zajaviŭ jeŭrakamisar Štefan Fiule. Jon taksama padkreśliŭ važnaść padtrymki hramadzianskaj supolnaści ŭ Biełarusi jak adnaho z pryjarytetaŭ ES.
«Dyjałoh ab madernizacyi» — vielmi dobry prykład, jaki pakazvaje, što hramadzianskaja supolnaść hatovaja zrabić važny ŭkład u madernizacyju krainy, — adznačyŭ Fiule. — Ja spadziajusia, biełaruskija ŭłady zaŭvažać hetuju hatoŭnaść i zrobiać ułasny ŭkład u hety dyjałoh. Ja liču, što heta važny instrumient dla padrychtoŭki nieabchodnych reformaŭ pa madernizacyi krainy».
Nakolki imavierny ŭdzieł uładaŭ u «Dyjałohu ab madernizacyi», asabliva ŭ śviatle aktyvizacyi namahańniaŭ aficyjnaha Minska pa narmalizacyi adnosin ź ES i ŭ čym moža być jaho vynik?
Dyrektar Centra jeŭrapiejskaj transfarmacyi, palitołah Andrej Jahoraŭ tak apisvaje siońniašniuju situacyju: «Pakul my amal nie bačym realnych dziejańniaŭ uładaŭ pa supracoŭnictvie ŭ ramkach» Dyjałohu ab madernizacyi».
Ź inšaha boku, adznačaje palitołah, mahčymaści mohuć źjavicca i źjaŭlajucca tam, dzie ŭłady ź niejkich pryčynaŭ nie mohuć nie pajści na kantakt z hramadzianskaj supolnaściu. U pryvatnaści, peŭnaje zbližeńnie jość pa pytańniach vyšejšaj adukacyi, u tym, što datyčyć ustupleńnia Biełarusi ŭ Bałonski praces.
Andrej Jahoraŭ ličyć «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi» patrebnaj i karysnaj inicyjatyvaj.
«Hety praces vielmi važny. I ŭ pieršuju čarhu dla ŭzhadnieńnia pazicyj roznych biełaruskich subjektaŭ adnosna mahčymych pieraŭtvareńniaŭ u Biełarusi. Akramia taho, heta abmierkavańnie dapamohi ES, jakaja moža być akazanaja našaj krainie ŭ vypadku pačatku transfarmacyi. Sens i klučavaja zadača dyjałohu — uzhadnieńnie pazicyj», — padkreślivaje ekśpiert.
Jość i kankretnyja vyniki — u pryvatnaści, hrupa, jakaja zajmajecca palityčnym dyjałoham, padrychtavała kancepcyju reformy miascovaha samakiravańnia, jakaja najbližejšym časam budzie šyroka abmiarkoŭvacca, adznačaje Andrej Jahoraŭ.
«Apošnija padziei mohuć paŭpłyvać na adnosiny pamiž Biełaruśsiu i ES u cełym. Ułasna kažučy, „Dyjałoh ab madernizacyi“ byŭ prydumany tady, kali adnosiny byli ŭ stanie chałodnaj vajny. Heta była sproba rabić choć
Na jaho dumku, padklučeńnie da dyjałohu ekśpiertaŭ z boku aficyjnaha Minska «ničoha pa sutnaści nie źmienić». Kali baki pryjduć da pahadnieńnia, možna budzie viarnucca da pramiežkavaha płana, jaki byŭ raspracavany ŭ 2010 hodzie i ŭjaŭlaŭ saboj prahramu realnaha ŭzajemadziejańnia.
«Bieź vialikaj palityčnaj uhody ŭdzieł uradavych ekśpiertaŭ u dyjałohu ab madernizacyi budzie mieć prykładna taki ž efiekt, jak udzieł biełaruskaj parłamienckaj delehacyi ŭ Parłamienckaj Asamblei ABSIE», — ličyć Jury Drakachrust.
A voś akademičny dyrektar Biełaruskaha instytuta stratehičnych daśledavańniaŭ (BISS) Alaksiej Pikulik miarkuje, što pierśpiektyvy ŭ «Jeŭrapiejskaha dyjałohu» jość i zaležać jany jak ad metaŭ prahramy, jakija buduć farmavać biełaruskija ŭdzielniki, tak i ad taho, jak na inicyjatyvu adreahuje aficyjny Minsk.
«Pavodle majho ćviordaha pierakanańnia, biez udziełu pradstaŭnikoŭ dziaržavy ŭvieś prajekt tak i zastaniecca na ŭzroŭni „kłuba amataraŭ“, jakija ŭ volny čas kanstrujujuć śvietłuju budučyniu dla Biełarusi», — adznačaje Alaksiej Pikulik. — Nakolki mnie viadoma, Štefan Fiule atrymlivaŭ pazityŭnyja sihnały ź Minska z nahody «Jeŭrapiejskaha dyjałohu ab madernizacyi» padčas tbiliskaj sustrečy ź ministram zamiežnych spravaŭ Biełarusi Uładzimiram Makiejem. Praŭda, dekłaracyja ab namierach nie jość kankretnym vynikam. Ale całkam mahčyma, što peŭnyja zruchi adbuducca».
Mahčyma, dyjałoh udasca aktyvizavać i z dapamohaj novych inicyjatyvaŭ. U chodzie krasavickaj dyskusii ŭ ramkach «Dyjałohu ab madernizacyi» namieśnik ministra zamiežnych spravaŭ Polščy, vykanaŭčy dyrektar Jeŭrapiejskaha fondu ŭ padtrymku demakratyi Ježy Pamianoŭski zajaviŭ, što Polšča prapanuje pašyryć dyjałoh na novyja śfiery: prajekty dla miascovych uładaŭ u śfiery transpartu, kiravańnie adchodami, prystasavańnie infrastruktury dla patrebaŭ invalidaŭ, a taksama navučalnyja prahramy dla rabotnikaŭ roznych halin, bankiraŭ, nastaŭnikaŭ.
«Miesiačny płaciež paciahnie na 340 rubloŭ». Što budzie ŭ Biełarusi z mabilnym internetam?15
Kamientary