Padčas restaŭracyi kaścioła ŭ Višnievie znojdzieny ŭnikalnyja rečy i dakumienty
«Heta siensacyja! Ja maryŭ znajści hraal u Synkavičach, a znajšoŭ Ruščyca ŭ Višnieva!» — emacyjna raspaviadaje pra adkryty padčas restaŭracyi kaścioła ŭ Višnieva tajnik z dakumientami mastak Aleś Puškin.
Zołkaja vietranaja ranica biełaruskaha leta. Kala kaścioła Źviestavańnia Dzievy Maryi ŭ Višnieva sustrakajucca redkija minaki — pieravažna miascovyja. Mužčyna i žančyna iduć ad śviatoj krynicy z butelkami vady. Mužčyna spyniajecca kala čarešni (vakoł kaścioła pasadžana kala trochsot višań i čarešań), rvie jahady. Potym na chvilinu adryvajecca ad hetaha pryjemnaha zaniatku i pytaje: «Čym hety kaścioł admietny?». «Dy chacia b svaim uzrostam». Surazmoŭca hublaje cikaŭnaść, jašče kolki času topčacca pad čarešniaju i šybuje mima kaścioła da mašyny ź minskimi numarami.
Vialikaja ŭdača
Schoŭ z dakumientami znajšli 10 lipienia padčas ustanoŭki novaha vitražu na fasadzie kaścioła Adviedzinaŭ Dzievy Maryi ŭ vioscy Višnieva Vałožynskaha rajona. Kaścioł Źviestavańnia Najśviaciejšaj Dzievy Maryi ŭ vioscy Višnieva Minskaj vobłaści byŭ pabudavany ŭ 1637–1641 hadach rodam mahnataŭ Chraptovičaŭ. Chram uklučany ŭ Dziaržaŭny śpis historyka-kulturnych kaštoŭnaściaŭ Biełarusi.
Aleś Puškin, jaki kiruje restaŭracyjnymi pracami ŭ Višnieva, zajmajecca adnaŭleńniem cerkvaŭ i kaściołaŭ z 1992 hoda. Ale tajnik paščaściła znajści ŭpieršyniu. «Heta vielmi redki vypadak i vialikaja ŭdača», — padkreślivaje restaŭratar.
U tajniku było try dziasiatki tečak z dakumientami — mietryki, testamienty, damovy, parafijalnyja knihi, invientarnyja vopisy kaścioła. Hetyja dakumienty achoplivajuć pieryjad z 1827 pa 1943 hod. Taksama ŭ schovancy znajšli 22 arhannyja truby i niekalki akvarelnych zamalovak ałtarnaj častki kaścioła, partret Piłsudskaha, dva pakunki knih z parafijalnaj biblijateki.
Puškin miarkuje, što heta mohuć być akvarelnyja malunki znakamitaha mastaka Fierdynanda Ruščyca. Pa viersii Puškina, supadajuć čas i miesca — Ruščyc pachodzić z hetych miaścin. A ŭ 1903 hodzie jon žyŭ u radavym majontku ŭ vioscy Bahdanava. Da taho ž Ruščyc byŭ staršynioj kamisii pa achovie pomnikaŭ staražytnaściej, rabiŭ zamaloŭki staradaŭnich zamkaŭ, kaściołaŭ. U nacyjanalnym mastackim muziei jość tolki adno pałatno Ruščyca «Kala kaścioła. Niadzielny dzień».
«Inšaha mastaka, jaki b moh rabić hetyja zamaloŭki, na toj čas tut prosta nie było», — pierakanany Aleś Puškin.
Pa jaho słovach, infarmacyja pra znachodku budzie pieradadzienaja va Upraŭleńnie pa achovie historyka-kulturnaj spadčyny i restaŭracyi, u Nacyjanalny histaryčny archiŭ Biełarusi. Puškin spadziajecca, što Nacyjanalny mastacki muziej zacikavicca znachodkaj i vyśvietlić aŭtara malunkaŭ.
Vialikaje ŭ małym
U Višnieva słužyć ksiondz-probašč Juzaf Mieldziuk. Tajnik znajšli akurat na piacihodździe jaho śviatarskaj dziejnaści.
Ajciec Juzaf uściešany hetaj znachodkaj nie mienš za restaŭratara.
«Heta ž adkryvajecca cikavaja historyja taho, jak žyli ŭ toj čas ludzi, jak vioŭsia ŭlik, spravazdačy. Ciapier mnohija cikaviacca prodkami, časta infarmacyju pra svajo pachodžańnie šukajuć tyja, chto naradziŭsia ŭ emihranckim asiarodku. I voś my majem knihi aktavych zapisaŭ, dzie ŭsio zafiksavana, — raspaviadaje ksiondz-probašč. — Aktavyja zapisy zakančvajucca 1943 hodam. Mahčyma, hety tajnik byŭ zrobleny ŭ suviazi z hibiellu ksiandza ŭ 1941 hodzie, ci ŭ suviazi z karnymi akcyjami fašystaŭ, rasstrełami habrejaŭ. Moža, takim čynam chacieli schavać infarmacyju pra ludziej. Parafija isnuje z 1424 hoda, ale dakumientaŭ nie majem. I voś znajšli častku archiva. Mahčyma, niedzie jość inšyja tajniki, i jany buduć znojdzienyja, kali ich źmieściva za daŭnaściu času nie sparachnieła».
Kaścioł u Višnieva admietny nie tolki svajoj historyjaj — miastečka šmat razoŭ było ŭ centry vajennych dziejańniaŭ. Ksiondz Uładzisłaŭ Čarniaŭski słužyŭ u hetym kaściole ad 1954 hoda, to bok i ŭ časy SSSR kaścioł pracavaŭ, a nie pieraŭtvaryŭsia ŭ bulbaschovišča. Bolš taho, usie słužby vialisia pa-biełarusku. A Uładzisłaŭ Čarniaŭski hadami rabiŭ vialikuju pracu — pierakładaŭ Bibliju i Katechizis na biełaruskuju movu. Dva razy a. Čarniaŭskaha zaprašaŭ u Vatykan Jan Pavał II.
«Ale ja admoviŭsia. Adkazaŭ: chaj papa ŭ Biełaruś pryjedzie. Chaj pabačyć, jakija my zaniadbanyja, jakija my samotnyja ŭ svaim zmahańni…» — tłumačyŭ paśla a. Čarniaŭski.
«U saviecki čas treba było vybudoŭvać taktyčnuju dypłamatyju. Vidać, da hetaha byŭ zdolny ksiondz Čarniaŭski. Viedajecie, u saviecki čas baraćba z relihijaj viałasia padstupnymi zachadami. Naprykład, mnie raskazvaŭ adzin dziadźka, što chacieŭ novy traktar, kab pracavać było lepš, to jamu paraili ŭstupić u partyju. Dziadźka ŭstupiŭ, tady jamu zahadali śpiłavać kryž. Ale toj čałaviek admoviŭsia i ad hetaj prapanovy, i ad novaha traktara», — raspaviadaje ksiondz-probašč Juzaf Mieldziuk.
«Heta bahataja tradycyjaj parafija. Kaścioł patrabuje, kaniešnie, ramontu, ale sam fakt, što hetaja spadčyna zastałasia nam, śviedčyć pra achajnaje staŭleńnie ludziej. Mienšajuć vioski ciapier. I ŭ našaj parafii niama vyklučeńnia. Tolki ž my spadziajomsia, što z časam tut buduć zapatrabavanyja ludzi nie tolki rabočych śpiecyjalnaściaŭ, ale i intelektualnych, pačniecca adradžeńnie miesca. Kaniešnie, mała moładzi prychodzić u kaścioł, ale heta ahulnaja tendencyja. Ja pracavaŭ u Minsku i tam toje ž nazirałasia.
Adnojčy pryjechali dva turystyčnyja aŭtobusy, ja paprasiŭ nazvać mnie 10 zapaviedziaŭ. Nichto nie zmoh hetaha zrabić. I navat prapanova pryza ŭ sto dołaraŭ nie dapamahła. Ja baču hałoŭnuju pryčynu ŭ tym, što baćki nie zacikaŭlenyja ŭ adukacyi, u tym liku i relihijnaj, svaich dziaciej. Doŭhi čas nas vučyli, što relihija nie patrebnaja čałavieku, viera jość pieraškodaj. Ale ŭ vyniku maładyja ludzi nie adčuvajuć adkaznaści za dziejańni, za našu rečaisnaść», — dzielicca dumkami a. Juzaf.
Padčas ahladu kaścioła Aleś Puškin raskazvaje kolki kaštuje restaŭracyja elemientaŭ ubranstva — ličby dla viaskovaha kaścioła vyhladajuć astranamičnymi.
«Voś stracha ciače, robim pierakryćci kupałaŭ, bo bačyŭ, što kryžy stajać nietryvała. U mocny viecier ich chistała navat. Doški na strasie treba mianiać. Jość jašče prablema z pošukam śpiecyjalistaŭ. Bo zrabić dach u kaściole i nakryć chleŭ — heta ž roznyja navyki treba mieć. Hrošaj asablivych niama, ale treba rabić, i robim pakrysie», — padvodzić rysu ksiondz-probašč Juzaf Mieldziuk.
Padčas niadzielnaj imšy ŭ kaściole poŭna ludziej. Siarod prychadžan pieravažajuć žančyny stałaha vieku. Ale prysutničała i kala dziesiaci junych viernikaŭ. Ajciec Juzaf molicca za zdaroŭje žycharoŭ i ŭradžaj, za mir na miežach Biełarusi i kab nie pačałasia treciaja suśvietnaja vajna.
A naprykancy prosić pieradać «ciozku Juziku z chutara, kab pryjšoŭ da kaściołu i zrabiŭ svoj uniosak u pracy pa adnaŭleńniu chrama».
Pamior paet Uładzimir Karyzna, aŭtar słoŭ da ciapierašniaha dziaržaŭnaha himna Biełarusi8
Pamior paet Uładzimir Karyzna, aŭtar słoŭ da ciapierašniaha dziaržaŭnaha himna Biełarusi
Viadomy partret Kahanca akazaŭsia savieckim fejkam, zatoje znajšłosia adzinaje fota archieołaha Tatura. Razhadanyja fotatajamnicy Biełaruskaha muzieja ŭ Vilni
Kamientary