Bialacki: My reanimavali Dziady

1 listapada adbudziecca tradycyjnaje šeście ŭ Kurapaty z nahody dnia pamiaci prodkaŭ «Dziady».

Arhanizataram akcyi vystupaje Kanservatyŭna-chryścijanskaja partyja BNF. Zbor udzielnikaŭ pryznačany ab 11:00 na placoŭcy kala Mienskaha zavodu hadzińnikaŭ. Pačatak šeścia ŭ 11:30. Kalona projdzie zvykłym maršrutam ź nievialikimi źmienami z pryčyny ramontu na darohach.

Miarkujecca, što ŭ 14:00 u Kurapatach raspačniecca mitynh. Arhanizatary zajavili piać tysiač udzielnikaŭ.

Pieršaja masavaja akcyja pa adznačeńni Dziadoŭ u Biełarusi adbyłasia ŭ 1987 hodzie, ładzili jaje moładzievyja supołki — «Tutejšyja», «Tałaka». Pravaabaronca Aleś Bialacki stajaŭ la vytokaŭ Dziadoŭ, jon byŭ arhanizataram samaj pieršaj imprezy ŭ 1987-m kala pomnika Janku Kupału i zajaŭnikam akcyi 1988 hodu, jakaja atrymała vialiki rozhałas nia tolki ŭ Biełarusi, a i ŭ śviecie — z pryčyny brutalnaha razhonu:

«Kali my pačynali adznačać Dziady, hetaja impreza mieła niekalki padtekstaŭ. Pa-pieršaje, my rabili heta ŭ rečyščy adradžeńnia biełaruskich nacyjanalnych śviataŭ. Užo tady śviatkavali Kupalle, adznačali Kalady — heta pačałosia niedzie ź siaredziny 1980-ch hadoŭ.

A 29 kastryčnika 1987 hodu spoŭniłasia 50 hadoŭ z času rasstrełu vialikaj hrupy biełaruskaj intelihiencyi. Tamu razam z adnaŭleńniem biełaruskaj narodnaj tradycyi my mieli na ŭvazie i antystalinski, ja b skazaŭ, navat antysaviecki padtekst. Tamu što savieckaja ŭłada była ŭkaranionaja ŭ stalinskaje minułaje, nie pryznavała svaich pamyłak, nie pryznavała trahičnych padziejaŭ, jakija tak mocna ŭdaryli pa biełarusach jak pa narodzie, jak pa nacyi. My akcentavali na hetym uvahu, što, nie pryznaŭšy svaich pamyłak, vielmi ciažka budzie iści dalej. U 1987 hodzie jašče nie była šyroka viadomaja praŭda pra Kurapaty. I akcyju my pravodzili ŭ parku Janki Kupały. Tady sabrałasia niekalki socień čałaviek. Na moj pohlad, pieršaja akcyja na Dziady była davoli ŭdałaja, choć ułady i nie dazvalali nam jaje pravieści».

Kali pieršyja Dziady ŭ 1987 hodzie ładzili ŭ asnoŭnym moładzievyja supołki, to da adznačeńnia nastupnych Dziadoŭ u 1988 hodzie ŭžo dałučyŭsia arhkamitet Biełaruskaha Narodnaha Frontu. Taja akcyja nabyła vielmi vialiki hramadzki rezanans. Bo suprać hramadzian, jakija mirna kročyli i źbiralisia adznačyć va ŭročyščy Kurapaty Dzień pamiaci prodkaŭ, ułady nakiravali milicyju i ŭnutranyja vojski. Dla razhonu demanstracyi byli vykarystanyja vadamioty i ślezaciečny haz «Čieriemucha».

Ź «Dziadoŭ-1988» pačalisia i vielmi surjoznyja źmieny ŭ biełaruskaj historyi, u biełaruskim demakratyčnym ruchu, jaki pačaŭ farmavacca mienavita ŭ 1988 hodzie, kaža Aleś Bialacki. Tady Biełaruski Narodny Front zdoleŭ vielmi rezka i vielmi chutka pašyrycca na chvali pratestu suprać zdušeńnia i nacyjanalnych tradycyjaŭ, i demakratyčnych pamknieńniaŭ biełaruskaha narodu. Hety razhon Dziadoŭ byŭ vielmi nehatyŭna ŭspryniaty tvorčymi sajuzami, piśmieńnikami, mastakami, intelihiencyjaj:

«Na moj pohlad, heta byŭ vielmi mocny ŭdar pa tahačasnaj savieckaj uładzie. I voś tak, krok za krokam, my raschistvali hetuju žalezabetonnuju savieckuju systemu, jakaja nie davała biełarusam dychać svabodna. Nu, i apateozam byli nastupnyja Dziady — 1989, 1990, 1991 hadoŭ, kali kolkaść ludziej pavialičvałasia i dasiahnuła niekalkich tysiač. Tradycyjna akcyi zaviaršalisia ŭ Kurapatach. Tady ž i naradziłasia tradycyja kurapackich tałokaŭ, ustaloŭvalisia pieršyja pamiatnyja znaki, kryžy. I tradycyjna Dziady byli źviazanyja z paminańniem nia tolki svaich prodkaŭ, ale i z ušanavańniem pamiaci achviaraŭ stalinskich represijaŭ, savieckich represijaŭ. I tamu ničoha dziŭnaha nie adbyłosia, kali ŭ 1994 hodzie ŭłady zrabili ŭsio, kab pieraškodzić masavym akcyjam na Dziady. Pa-pieršaje, admianili vychodny dzień na Dziady, pa-druhoje, maksymalna abciažaryli praviadzieńnie hetych akcyjaŭ i źviali praviadzieńnie nacyjanalnych akcyjaŭ, jakija vielmi važnyja dla vychavańnia moładzi, usiaho naroda, faktyčna da pryvatnaj spravy tolki palityčnych i hramadzkich aktyvistaŭ».

U apošnija hady Dziady pravodziacca davoli stereatypna — ludzi źbirajucca kala hadzińnikavaha zavodu i pa chodnikach ciaham niekalkich hadzin kročać da Kurapataŭ. Na dumku Alesia Bialackaha, dobra, što tradycyi zachoŭvajucca choć tak:

«Ja dumaju, što kali źmienicca ahulnaja sytuacyja ŭ Biełarusi, adznačeńnie Dziadoŭ nabudzie mocny hramadzki padtekst. Ale ja i tak rady, što my reanimavali heta jak narodnaje śviata i tysiačy biełarusaŭ u hety dzień zhadvajuć svaich prodkaŭ, svaich praščuraŭ. Hetaje śviata ŭžo tryvała ŭvajšło ŭ abaviazkovy hadavy kalandar bahata kaho ź biełarusaŭ, i heta vielmi raduje. My paspryjali adradžeńniu narodnaha śviata, aktualizavaŭšy ŭ svoj čas tyja trahičnyja padziei, jakija adbylisia ŭ 30-ja hady. Ja dumaju, heta dobry padmurak dla praciahu hetaj pracy pry źmienie palityčnaj sytuacyi ŭ Biełarusi, što niepaźbiežna raniej ci paźniej u nas nastupić».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0