«Mnie abmatali pałavyja orhany vilhotnaj anučaj, padklučyli pravady — i bili tokam», — ukrainski palitviazień raspavioŭ pra pucinski HUŁAH

«Adzin były SBU-šnik dastaŭ pajalnik, kaža: ja tabie jaho zasunu». Ukrainski palitviazień Hienadź Afanaśjeŭ raspavioŭ Svabodzie, jak jaho katavali ŭ Rasiei.

U Rasiei 26-hadovamu Hienadziu Afanaśjevu inkryminavali stvareńnie na terytoryi Krymu terarystyčnaj hrupoŭki i prysudzili ŭ 2015 hodzie 7 hadoŭ źniavoleńnia.

Jaho aryštavali 9 traŭnia 2014 hodu ŭ Symferopali. Na papiarednim śledztvie jon pryznaŭ vinu i daŭ pakazańni, jakija lehli ŭ asnovu abvinavačvańniaŭ suprać Aleha Siancova, Alaksandra Kolčanki i jaho samoha. Na sudzie Afanaśjeŭ zajaviŭ, što pakazańni daŭ pad katavańniami. 14 červienia 2016 hodu jaho vyzvalili i adpravili va Ŭkrainu.

U interviju Svabodzie jon raspavioŭ pra tyja katavańni, praź jakija prajšoŭ u Rasiei, i pra toje, jak potym vyrašyŭ admovicca ad svaich pakazańniaŭ.

«Kožny raz, kali ja kažu «ja nia viedaju» — jany pa žyvacie bjuć»

— Ja išoŭ z fatahrafijaj dziaduli na paradzie Pieramohi, 9 traŭnia. Zatym ja pajšoŭ pa centralnaj vulicy fatahrafavać znajomuju dziaŭčynu, i na mianie nakinulisia, pavalili na ziamlu, heta byŭ centar horadu, prypynak aŭtobusny. Załamali ruki, pačali bić, nadzieli miašok na hałavu. Ludzi byli cyvilnyja, ale vielmi mocnyja takija mužčyny, ja potym daviedaŭsia, što heta specnazaŭcy z Paŭnočnaha Kaŭkazu. Ja paśpieŭ zapomnić dvuch čałaviek, u ich byli maleńkija aŭtamaty sa składzienymi prykładami. I ŭsio zdymali kamery, šmat kamer, takoje šoŭ rabili.

Pavialičyć

I što cikava: mnie inkryminujuć, što ja chacieŭ padarvać pomnik Viečnaha Ahniu. Ale mianie zatrymali, kali ja jakraz viartaŭsia z paradu mienavita ad hetaha Viečnaha Ahniu. Pry mnie nie było ni vybuchoŭki, ničoha — što ja tam rabiŭ, kali ja tam chacieŭ niešta padarvać?

Ja jašče paśpieŭ ubačyć, jak jany ŭ natoŭpie metanakiravana iduć da mianie. Biehčy niama sensu, jany jašče škadujuć, što nichto nie ŭciakaje — bo tady jany majuć prava stralać. Mianie pakłali na zadniaje siadzieńnie mašyny, sieli źvierchu na mianie, my źjechali. Chvilin, mabyć, 15 jechali, mianie pasadzili pamiž imi, pačalisia pytańni: chto taki Siancoŭ, chto taki Čyrny, chto chacieŭ zakłaści vybuchoŭku na aeradromie Bielbiek, — usie hetyja rečy, pra jakija ja nia čuŭ navat ni ŭ jakich ŚMI.

I kožny raz, kali ja kažu «ja nia viedaju» — jany pa žyvacie bjuć, śpiraje dychańnie, a jany kažuć, što zaraz pajedziem u les, budzieš mahiłu sabie kapać. U nas tady mnohich znachodzili ŭ lesapałosach. Valancina Vyhoŭskaha, jakomu dali 12 hadoŭ za špijanaž, sapraŭdy vyvieźli ŭ les i la mahiły rasstrelvali z pneŭmatyčnaje zbroi, prapanoŭvali supracoŭnictva. Ale mianie nie davieźli ŭ les, pryvieźli ŭ maju kvateru, jany znajšli klučy ŭ sumcy z fatakameraj majoj. Sami adčynili dźviery, zaviali mianie tudy biaz maski — kab paniku siarod narodu nie padymać. Zatym znoŭ nadzieli masku, pakłali na padłohu na kuchni. U mianie maci pakinuła doma jorkšyrskaha terjera, sabaka skakaŭ tam vakoł, nie razumieŭ, što adbyvajecca.

U hety čas jany kanfiskacyju rabili — ničoha nie znajšli. Ale skrali ŭsiu maju fatatechniku, skrali ŭsie maje hrošy, skrali niekatoryja dakumenty. Ja ničoha nie padpisvaŭ, ničoha mnie nie davali — prosta mianie pavieźli ŭ FSB, SBU raniejšaje, tam užo ja sustreŭsia sa śledčymi — heta byli try śledčyja z Maskvy, aperatyŭniki z Maskvy. Jany pačali psychalahičny cisk, što na mianie ŭžo dali pakazańni, pryznajsia, my nie pamylajemsia, davaj supracoŭničać i ŭsio takoje.

«Ja dumaŭ što ŭsie, mianie zabjuć»

— Ty tady razumieŭ, što «hety doždž nadoŭha», ci zdavałasia, što 15 sutak patrymajuć — i adpuściać?

— Heta Krym byŭ. Ja nia pieršy, nie apošni — ja dumaŭ, što ŭsio, mianie zabjuć. Ja dumaŭ, što nichto mnie nie dapamoža ŭ Rasiei. Ja maŭčaŭ, ja razumieŭ, što nijakich dokazaŭ suprać mianie nia moža być, tamu što ja nidzie nie zaśviečany. Tak, ja publična vystupaŭ, davaŭ šmat interviju, ale heta nia dokazy niejkaj terarystyčnaj dziejnaści. Ja razumieŭ, što heta biessensoŭna.

Pavialičyć

Na praciahu 5 dzion mianie bili, prosta bili, biła byłaja SBU, pad kantrolem FSB, a hałoŭny ŭ ich byŭ Baradzin. Ja zaŭsiody byŭ pryšpileny adnoj rukoj da kresła, a druhoj — da kanvaira z Paŭnočnaha Kaŭkazu.

— Heta etničnyja rasiejcy ci miascovyja kaŭkaskija?

— Rasiejcy. Mnie zabaroniena było zakryvać hałavu rukami, kali mianie bjuć, a kali ja zakryvaŭ hałavu rukami — to mianie pačynali bić pa žyvacie jašče horš. Bili rukavicami, bili kiejsami, nadziavali pakiet na hałavu, kab zadychaŭsia. Brali katanu japonskuju ŭ ruki, machali — pałochali. Zabaŭlalisia, heta dla ich było jak zabaŭka. Bili nie zaŭsiody: źbili-źbili — adviali ŭ «stakan» adzinočny 1 na 1 metar, 2–4 hadziny ja tam siadzieŭ.

U pieršy dzień pryjšoŭ advakat ichni. Tam nie było nijakaj tajamnicy, dźviery byli adčynienyja, a za dźviaryma stajali FSB-šniki. Jon pytajecca: ciabie bjuć? Mnie strašna było, ja hałavoj pakivaŭ. Jon kaža: ničoha, usich bjuć, heta narmalna. Ja, kaža, na pensiju vychodžu, heta ŭ mianie apošniaja sprava, škada, što jana ŭ mianie takaja apošniaja, minimum 10–15 hadoŭ atrymaješ, ničoha zrabić nielha. Adzinaje, što jon skazaŭ — što kali ty skažaš, što budzieš supracoŭničać — to pad chatni aryšt ciabie pasadziać, i heta ŭsio, usia jaho dapamoha. Ja padumaŭ, što kali mianie pad chatni aryšt pasadziać — to ja chutčej uciaku z Krymu, i kazaŭ na sudzie — tak, viadoma, budu supracoŭničać. Ale Pakłonskaja zrabiła na sudzie tak, što ni pad jaki chatni aryšt mianie nie adpuścili.

Mianie advieźli ŭ IČU, izalatar časovaha ŭtrymańnia, tam mohuć 3 sutak trymać, a mianie trymali 10. Tam niama nijakaje suviazi sa źniešnim śvietam; niama telefona. Heta miesca kala DAI ŭ Symferopali, tam vielmi choładna było, choć heta byŭ travień. Adzieńnia nijakaha nie davali. Vielmi pozna davali kamandu «adboj», kab ja moh prylehčy, a jak ja prylahu — to kožnyja piać chvilin zazirali ŭ akienca i kazali «Padydzi, nazavi svoj artykuł». Nie davali spać, heta kab ja byŭ pastajanna i stomleny, i ŭzbudžany ad pieratamleńnia. I tak dziesiać dzion: nia spaŭ, nia jeŭ, navat papiery tualetnaj nie było. Kali da mianie padsadžvali roznych ludziej — im zabaraniali sa mnoj dzialicca, kazali, što ŭsio zabiaruć. Viadoma, jany čymści dzialilisia, ale ich chutka pieravodzili.

«Adzin były SBU-šnik dastaŭ pajalnik, kaža: ja tabie jaho zasunu»

— Kožny dzień ab 11-j mianie advozili ŭ SBU, tam dapytvali, bili, ja ničoha nie kazaŭ. Ad mianie patrabavali pakazańniaŭ suprać siabie, što ja chacieŭ padpalić dva budynki. Mianie padniali na druhi pavierch i pačali katavać. Nadzieli adhaźnik, ja ciahnuŭ pavietra i zadychaŭsia. Zapomniŭ, što kali vysmaktaŭ usio pavietra — to adhaźnik až prylipaje da ciabie ŭnutry. Zatym jany padymali šlanh i pyrskali niešta ŭ šlanh… Heta ŭsio jany rabili prafilaktyčna. Davodzili da takoha stanu, što tabie ŭžo ŭsio roŭna, ty nia chočaš ni žyć, ničoha — i tady ŭžo pačynali dopyt. Ja ŭžo razumieŭ, što čałaviek daŭ suprać mianie pakazańni, mianie ŭsio roŭna pasadziać za kraty. Čamu b nia dać pakazańni suprać siabie, kab heta ŭsio skončyłasia i trochi mienšy termin atrymać? Nichto za mianie zmahacca nia budzie. Mnie prynieśli papiery, ja ŭsio padpisaŭ, advieźli mianie ŭ IČU. A ŭviečary prynosiać mnie jašče novyja abvinavačańni pa spravie ab padryvie.

Pavialičyć

I kažuć: nu, ty razumieješ, što vy ŭdvuch nie mahli takija padpały rabić. Voś jość Kolčanka, Siancoŭ, tam šmat ludziej pa spravie idzie.

— A ty da taho mieŭ znosiny z Kolčankam i Siancovym?

— Ź Siancovym adzin raz ja razmaŭlaŭ, pa fatahrafii — moža jon niejkuju pracu prapanuje. A Kolčanka — jon antyfa, ja prosta pracavaŭ fatohrafam, nia mieŭ stasunkaŭ z hetaj subkulturaj.

Mnie skazali: treba rabić dadatak da tych śviedčańniaŭ, jakija ty daŭ — suprać Aleha, suprać usich astatnich. Što cikava: jany mnie prynosili na podpis užo ŭzhodnienyja papiery. Ja admoviŭsia, mianie adrazu pačali katavać adhaźnikam, a zatym — na śledčyja dziejańni ŭ dačynieńni da hetych budynkaŭ. Tam mnie prosta treba było padniać ruku i kudyści pakazvać.

Što ja chaču jašče skazać, što ŭsie paniatyja ŭ hetaj spravie — heta byli dziaŭčaty FSB-šnikaŭ. Heta ja ź ich razmovaŭ pra plany na viečar zrazumieŭ. Pieršy dzień mała katavali, a na nastupny — znoŭ hetaj maskaj, ale ja ŭžo niejak pryvyk da jaje, mnie ŭžo niejak abyjakava. Tady mnie abmatali pałavyja orhany vilhotnaj anučaj, padklučyli pravady — i tok biŭ. Tady ŭžo ŭsio, ja byŭ hatovy choć na Parašenku, choć na papu Rymskaha — davajcie, ja ŭsio padpišu, tolki pierastańcie bić pa pałavych orhanach tokam. Ja byŭ maralna złamany. Ja nia byŭ hatovy da hetaha — što mianie niechta zatrymaje i budzie katavać. Było vielmi ciažka, kožnuju noč ja dumaŭ pra samahubstva.

Ja da apošniaha trymaŭsia. Jany mianie raździeli, pakłali na padłohu. Milicejskaj dubinkaj vadzili pa skury dzie treba, raskazvali pra zhvałtavańnie. Adzin były SBU-šnik dastaŭ pajalnik, kaža: ja tabie jaho zasunu, i tolki potym ukluču, jon pačnie nahravacca — ty ŭzbudziśsia, a potym tabie razarvie zad, i ty nikomu nie dakažaš, što ty nie taki, ciabie buduć hvałtavać u turmie pastajanna.

«Mnie ŭvieś čas pahražali, što maci pasadziać jak špijonku»

— Kali ŭžo ŭsio było padpisana, ja staŭ im nie patrebny zusim. Mianie advieźli ŭ IČU — i pra mianie zabylisia na niekatory čas. Na nastupny dzień paśla taho, jak jany atrymali što im treba — mianie pieraviali ŭ śledčy izalatar № 1 u horadzie Symferopal. Tam nie było ni talerki, ni videlca, prusaki vakoł, błaščycy — pryjemnaje susiedztva. U mianie nie było ničoha, nie było čym jeści. Ježy nie było, tam kormiać kapustaj, ale jana tak śmiardzić.

Pavialičyć

Praz dni try mianie pieravieźli ŭ Lafortava ŭ Maskvie. Tam, akramia fizyčnaha, užyvali jašče i psychalahičny cisk. Tamu što pieršy raz kali pakazańni daŭ — to takaja razmova: «Nu, ty daŭ pakazańni — a viedaješ, što ciapier budzie ŭ turmie, što z takimi robiać?» A ja nia viedaju ničoha pra złačynny śviet — i pačynali zapałochvać. A maja maci pracuje ŭ turystyčnym ahienctvie «Cudy śvietu» — i pierad uvachodam staić statuja Svabody amerykanskaja, z dreva. I mnie ŭvieś čas pahražali, što ŭ biznesie ŭ maci niešta moža zdarycca, heta značyć, jaje pasadziać ci pa ekanamičnaj spravie, ci jak špijonku — tamu što ŭ jaje statuja Svabody staić i jana časta jeździć za miažu, ci niešta ź joj zdarycca moža… Jany mianie katavali — i ja razumieŭ, što jany sapraŭdy mohuć heta zrabić i ź joj.

Sa mnoj u Maskvu viarnulisia ŭsie maskoŭskija śledčyja, jakija mianie katavali. Lafortava — heta śledčy izalatar u adnym budynku sa śledčymi FSB. Heta značyć, jany prosta vykanali zadaču — zatrymali nas, pakatavali — i viarnulisia ŭ Maskvu. Im treba byli dokazy, bo heta nibyta hrupa. Toje, što režyser davaŭ zadańnie fatohrafu, a fatohraf — antyfašystu i historyku — heta vielmi pa-durnomu, i tamu jany chacieli pryznańnie na videa.

Hod i čatyry miesiacy ja siadzieŭ. Tam taki śledčy izalatar — jon nie padobny ni da čoha, tamu što tam niama nijakaj suviazi pamiž viaźniami. Usie siadziać, jak pažyćciova źniavolenyja — nie havorać. Niama nijakich turemnych «paniaćciaŭ» — tamu što nichto nia viedaje pra turmu ničoha. Bo jak ź Lafortava traplaješ u zvyčajny śledčy izalatar — ty jak byccam voś tolki sa svabody trapiŭ. Tam poŭny vakuŭm. Kamera maleńkaja — 3 na 4 metry, dva čałavieki, tualet pierad dźviaryma, jon nie adharodžany ničym ni ad sukamernika, ni ad tych, što hladziać, ni ad videakamery. Heta značyć, ty pierad usimi chodziš u tualet. Zazirajuć kožnyja 40 sekund u kameru. Chodziać jany pa koŭdry admysłova paścielenaj — kab nie čuvać kroki było.

Pavialičyć

— Ale ty bačyš, što jany zazirajuć?

— Kali pačuju. Tam takoje humovaje akienca, jany ŭsio zrabili, kab nie było čuvać. Usio ŭ pryładach dla prasłuchoŭvańnia… Hałoŭnaja turma ŭ Maskvie. Viadoma, heta ŭsio parušeńni pravoŭ čałavieka. Znachodziačysia tam hod i čatyry miesiacy, ja nia mieŭ nivodnaj pryvatnaj sustrečy z advakatam, tamu što jon pracavaŭ na FSB. Mnie prychodzili listy — tolki ad mamy, ja nia mieŭ telefonnych zvankoŭ. Mnie prosta nie addavali listy — ja heta ŭžo potym zrazumieŭ.

Uvieś hety čas ja siadzieŭ z ahientami, jakija pracavali na FSB. I jany ŭvieś čas viali razmovy: i navošta tabie Ŭkraina, jana ciabie kinuła, davaj pakazańni, jakija im treba, ratuj svajo žyćcio, ty ž fatohraf, budzieš jeździć pa roznych krainach — rabić «patrebnyja» fatahrafii, raźviedčykam takim. Ź ciaham času ja navučyŭsia raspaznavać takuju bałbatniu i ŭžo nia vioŭsia na jaje. Ja ŭvieś čas dumaŭ: voś było ž šmat partyzan u vajnu, jakija davali pakazańni pad katavańniami, ciapier takich prykładaŭ taksama šmat — ale ja razumieŭ, što mała prosta siabie apraŭdvać — treba niešta rabić, chłopcaŭ ratavać.

Viadoma, ja moh na svaim sudzie heta ŭsio skazać — ale tam było dva čałavieki: sudździa i prakuror. Tady ja vyrašyŭ, što budu pavodzić siabie tak, kab nie vyklikać padazreńniaŭ. Darečy, ja razumieŭ, što jak minimum praz taki moj učynak budzie pierahledžana maja sprava ŭ bok pavieličeńnia terminu, tamu što źniknie «supracoŭnictva sa śledztvam», z-za jakoha było źmiakčeńnie prysudu. Ja šmat čym ryzykavaŭ: heta i daŭžej siadzieć, i horšyja ŭmovy, i pahroza žyćciu.

«Vyrašyŭ tady tak: budu hladzieć u adnu kropku pierad saboj i čytać malitvy»

— Ale na ciabie tady ŭpieršyniu źviarnuli ŭvahu, pra ciabie zahavaryli. Heta było aptymalnaje rašeńnie.

— Pierad sudom — a mianie ž tady etapavali ŭ Rastoŭ-na-Donie — mnie dali spatkańnie, heta taki metad bizuna i piernika byccam, u Rastovie da mianie pryjšoŭ śledčy ź piečyvam, z marozivam, z pačastunkami, heta byŭ aperatyŭnik z Maskvy, jaki kiravaŭ maim katavańniem. Jon kazaŭ: u ciabie važny dzień, vyrašajecca tvoj los, treba dać pakazańni. Dasi pakazańni — pajedzieš u Bransk, budzieš kala doma, u dobraj turmie, u ciabie buduć i spatkańni, i ŭsio-ŭsio-ŭsio dla ciabie zrobim, ciabie praz dva hady pamiłuje prezydent. Ja ŭsio kivaŭ, zhadžaŭsia, ale ničoha ŭ jaho nia ŭziaŭ — za što mianie potym asudzili sukamerniki, maŭlaŭ, choć by koka-koły papili.

Pavialičyć

Kali ja vyjaždžaŭ ź Lafortava — mnie dali čamadan, jaki byŭ zapoŭnieny listami davierchu. Tam była i kniha Tarasa Šaŭčenki, i zakładki niejkija, i zasušanyja listočki z dreŭ — vielmi šmat što z hetaha śvietu. Da hetaha času jany mnie ničoha nie addavali, ja nia viedaŭ, što jość niejkaja padtrymka. Ja dumaŭ, što ja adzin.

I voś hetaje rašeńnie — raskazać usio na sudzie — ja pryniaŭ, dumajučy, što ja adzin. Ludzi nie razumiejuć, što heta takoje — vyrašać svoj los.

Mnie tady padkazvali, što ja pavinien paćvierdzić pakazańni — a tady ŭziać 51 artykuł — što ja admaŭlajusia śviedčyć suprać siabie. Heta dla taho, kab advakaty inšych źniavolenych nie mahli zadavać mnie pytańni. Pryčym heta śledčy FSB, jon prychodziŭ tudy, dzie jon nia mieŭ prava znachodzicca. My potym z maim novym advakatam patrabavali videamateryjały, kab dakazać, što jon sapraŭdy naviedvaŭ mianie pierad pracesam — ale viadoma: drenna pracavała kamera, my nia majem prava vam pradstaŭlać i ŭsio takoje.

Mianie pryvieźli ŭ sud, a ja vielmi nervavaŭsia, nia moh razmaŭlać z pravaachoŭnikami. Adrenalin. Ja vyrašyŭ tady tak: budu hladzieć u adnu kropku pierad saboj i čytać malitvy, i nie adkazvać ni na jakija pytańni. I ja pryjšoŭ u sud, tam było try sudździ, ja hladzieŭ nad imi. Na chłopcaŭ ja nia moh hladzieć — mnie soramna było. Heta nie pieradać usio słovami, heta było vielmi ciažka. Ale, mabyć, čałaviek pavinien kiravacca frazaj, što kožny naš krok siońnia — jon źmianiaje minułaje i stvaraje budučyniu. Tam ja skazaŭ, što chłopcaŭ nia viedaju, što jany nie vinavatyja, i ja skazaŭ, što ja vinavaty ŭ častcy, ja padpalvaŭ hetyja budynki…

Pavialičyć

— A ty ich padpalvaŭ ci nie?

— Ja ich nie padpalvaŭ, ale ja chacieŭ pryznać svaju vinu, kab niejak na siabie adciahnuć z chłopcaŭ. Heta ž chulihanskija ŭčynki, heta nie teraryzm… pryznaŭ, kab chłopcam było lahčej. Što moh — toje i zrabiŭ.

Paśla hetaha mianie pryvieźli ŭ śledčy izalatar, dzie čakali FSB-šniki. Jany nie razumieli, što adbyvajecca, jany patrabavali ad mianie vystupić na publiku z pramovaj, što na mianie vyjšli advakaty Siancova, Kolčanki, što jany prymusili mianie dać takija pakazańni, što na mianie byŭ cisk. Ja admoviŭsia.

Na nastupny dzień da mianie pryjšoŭ advakat Papkoŭ, sapraŭdny advakat. Ja jamu ŭsio raskazaŭ, jak było. I tolki jon pajechaŭ, jak pryjšli FSB-šniki, ja znoŭ admoviŭsia supracoŭničać, i jany mianie vielmi mocna źbili, zastalisia siniaki.

I adrazu mianie pieravieźli ŭ narmalny taki śledčy izalatar. Pasadzili ŭ kameru, dzie byli 20 čałaviek, asudžanyja nia pieršym razam, jany ŭsie byli ŭ turemnych tatuiroŭkach. Śledčyja chacieli zrabić tak, kab praz maje pakazańni hetyja ludzi mianie hvałtavali, bili, ale jany mianie vysłuchali.

Ja im skazaŭ: tak, chłopcy, mianie zatrymali za maju ideju, za maje pierakanańni. Mianie katavali, ja nia zmoh vytrymać. Ale potym ja admoviŭsia ad svaich pakazańniaŭ, ja razburyŭ zhodu sa śledztvam. I zaraz maju spravu mohuć viarnuć, pierasudzić mianie, i nieviadoma što dalej sa mnoj budzie — tamu što mnie abiacali, što prosta mianie dzieści na zonie zabjuć. I jany mianie pasłuchali — i mnie pavieryli.

A jašče mnie vielmi dapamahło — «Novaja hazieta», Bykaŭ napisaŭ artykuł pra mianie, i advakat prynios artykuł. I ja ŭsim pakazaŭ: voś, hladzicie, ja nie chłušu. Voś maja sprava.

I jany skazali: ty prystojny čałaviek, da ciabie nia budzie nijakich pytańniaŭ. I ŭ FSB-šnikaŭ ničoha nia vyjšła.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0