«Na terytoryi Savieckaha Sajuza nivodnaja nacyja nie źnikła, a na terytoryi Jeŭropy — vializnaja kolkaść movaŭ rastvaryłasia», — skazaŭ u intervju «Našaj Nivie» były hałoŭny ideołah krainy i ciapierašni kiraŭnik Centralnaha rajona Minska Ihar Buzoŭski.
Kab prademanstravać, što situacyja ŭ Rasii nie zusim takaja dobraja, jak miarkuje spadar Buzoŭski, my pryviadziom niekalki prostych prykładaŭ.
Dziela paraŭnańnia, pavodle apošniaha rasijskaha pierapisu biełaruskaj movaj vałodaje 173 tysiačy žycharoŭ Rasii.
Niŭchi
Hety narod u knizie 1Q84 apisvaŭ Charuki Murakami. Staraja nazva niŭchaŭ — hilaki. «Zimoju jurta byvaje poŭnaja dymu, jaki idzie ad ačaha, i da taho ž jašče hilaki, ich žonki i navat dzieci palać tytuń. Mahčyma, hetaj kiepskaj zvyčcy jany abaviazany svaim małym rostam, azyzłym tvaram, peŭnaj mlavaściu i lanotaj svaich ruchaŭ», — pisaŭ Murakami.
Niŭchi žyvuć na Sachalinie i Chabaraŭskim krai. «Niŭch» abaznačaje čałaviek. Pradstaŭnikoŭ hetaha naroda zastałosia nie tak i mała na terytoryi Rasii — bolš za 4 tysiačy. Ale niŭchskaj movaj vałodajuć usiaho 198 čałaviek. I vialikaja častka ź ich prosta moža adroźnić samyja papularnyja słovy. Sapraŭdnych nośbitaŭ movy niŭchaŭ zastajecca mienš za sotniu čałaviek, u asnoŭnym piensijanieraŭ.
Vodź
Staražytny fina-vuhorski narod, jaki nasialaŭ terytoryju sučasnaj Leninhradskaj vobłaści Rasii. Na siońnia ŭ Rasii žyvie 64 pradstaŭniki hetaha naroda, dy jašče 10 u Estonii. Choć ŭ siaredzinie XIX stahodździa vodzi było bolš za 5 tysiač, a raniej — dziasiatki tysiač. U 1926 hodzie — zvyš 700 čałaviek. Nośbitami movy vodzi źjaŭlajecca 6—10 čałaviek.
Ižorcy
Ižorcy i słavianie byli tymi, chto pačynaŭ asimilacyju vodzi. Naprykład, u Sankt-Pieciarburhu isnuje Ižorski trubny zavod, a voś samich ižorcaŭ u Rasii zastałosia 266 čałaviek. Jašče da siaredziny XX stahodździa ižorcy zachoŭvali svaju movu. U 1926 hodzie ižorcaŭ naličvałasia bolš za 16 tysiač.
Itelmieny
Nazva pachodzić ad etnonima «tutejšy». Žyvuć na terytoryi Kamčackaha kraja i Mahadanskaj vobłaści. Na siońnia itelmienaŭ u Rasii pražyvaje bolš za 3 tysiačy čałaviek, ale rodnuju movu viedajuć tolki 82 čałavieki. U kancy XVII stahodździa kolkaść itelmienaŭ aceńvałasia ŭ 12 tysiač. Na toj čas heta było niemałoje plemia. Pieradača vusnaj movy ad baćkoŭ da dziaciej spyniłasia ŭ itelmienaŭ jašče 50 hadoŭ tamu.
Chanty i mansi
Kaliści hetyja narody kantralavali vializnyja terytoryi ziamli Juhry na paŭnočnym Urale. Heta adzin z najbolš bahatych rehijonaŭ Rasii. Na siońnia chanty zastajecca 31 tysiača, a mansi — 12 tysiač. Razam pradstaŭniki hetych narodaŭ składajuć usiaho 2% ad žycharoŭ Chanty-Mansijskaj akruhi. Chacia jašče ŭ 1939 hodzie ich było kala 20%, a da XIX stahodździa jany byli bolšaściu na svajoj ziamli. Katastrafičnaja situacyi i adnosna vałodańnia movaj. Mansi viedajuć mienš za tysiaču čałaviek, a chanty — kala 9 tysiač.
Kareły
Heta jašče nie zusim małaliki narod Rasii, adnak kolkaść karełaŭ vielmi imkliva źnižajecca. Pavodle pierapisu-2010, karełaŭ zastałosia 60 tysiač. Jany składajuć usiaho kala 10% žycharoŭ Karelii. Karelija jość, a karełaŭ — niama. I navat kali ŭličyć, što ŭ 1940-ja ŭ vyniku saviecka-finskaj vajny mnohija kareły pierajechali ŭ Finlandyju, to ŭ 1959-m u Rasii jašče žyło 167 tysiač karełaŭ. Nośbitaŭ karelskaj movy ŭ Rasii zastałosia ŭsiaho 25 tysiač čałaviek.
Nanajcy
Mały narod z Dalokaha Uschoda, mnohija pamiatajuć vydatnaha śpievaka Koła Bieldy. Na siońnia ŭ Rasii žyvie bolš za 11 tysiač nanajcaŭ, ale tolki kožny dziasiaty chacia b minimalna niešta moža skazać na svajoj movie. Najbolš nanajcaŭ žyvie ŭ Kamsamolsku-na-Amury — kala tysiačy čałaviek.
Kamientary