U mnohich z nas adzin tolki vyhlad hetych hryzunoŭ vyklikaje ahidu, ale ŭ niekatorych krainach stravy z pacukoŭ zajmajuć hanarovaje miesca ŭ mieniu.
Kali ŭ vašym domie kali-niebudź byli pacuki, vy vydatna viedajecie: pierad tym jak lehčy spać, treba pravieryć, ci nie pakinuta ježa na stale abo jašče niedzie. Inakš źjaŭleńnie načnych haściej budzie imhniennym.
Adnak takich haściej nie ŭsiudy ličać niaprošanymi. U niekatorych rajonach našaj płaniety pacukoŭ ličać cudoŭnym dalikatesam.
Kožny hod 7 sakavika ŭ dalokaj viosačcy, što schavałasia la padnožža Himałajaŭ na paŭnočnym uschodzie Indyi, plemia adzi adznačaje viesnavoje śviata Aran. Hałoŭnaja strava śviata — pacuki, ich tut ŭmiejuć hatavać pa-roznamu i na luby hust.
Asabliva narodu adzi padabajecca rahu z pacučynych straŭnikaŭ, piečani, kišak i inšych vantrob, zvaranych razam z chvastami i łapami z dadatkam soli, čyli i imbiercu.
U plemieni karystajucca pavahaj lubyja hryzuny — i chatnija pacuki, i dzikija, što žyvuć u lesie. Asabliva smačnymi ličacca chvasty i łapki, raspaviadaje Viktar Bena Mejer-Ročaŭ z univiersiteta Oŭłu (Finlandyja), jaki vyvučaŭ charčovyja pieravahi naroda adzi.
«Mnie skazali: niama śviata, niama ščaścia, kali niama pacukoŭ. Kab jak śled pačastavać hanarovaha hościa, darahoha svajaka, adśviatkavać važnuju padzieju, na stale abaviazkova pavinny być pacuki».
Pacukoŭ tut tak lubiać, što jany važniejšyja, čym prosta ježa. «Pacukoŭ (miortvych, zrazumieła) dorać na viasielle, kab baćki niaviesty nie tak haravali, bačačy, jak dačka sychodzić u dom žanicha», — raspaviadaje Mejer-Ročaŭ.
Ranicaj u pieršy dzień śviata viasny kožny ź dziaciej atrymlivaje dvuch miortvych pacukoŭ — prykładna tak, jak kaladnaj ranicaj u zachodnich krainach dzieci znachodziać pad jalinkaj padarunki.
Nam ničoha nie viadoma pra toje, adkul uziaŭsia hety zvyčaj i naohuł luboŭ da pacukoŭ, ale Mejer-Ročaŭ upeŭnieny, što heta staražytnaja tradycyja, jakaja zusim nie źviazanaja ź niedachopam ježy ci biednaściu vybaru.
U tych miescach, dzie žyvie narod adzi, u lasach poŭna aleniaŭ, koz i bujvałaŭ. Ale adzi prosta padabajecca smak pacukoŭ.
«Jany zapeŭnivali mianie, što niama ničoha lepš za pacukoŭ», — uzhadvaje finski navukoviec.
Choć Mejer-Ročaŭ i viehietaryjaniec, jaho ŭsio ž uhavaryli pakaštavać pacuka. I što ž? Na jaho hust, jon byŭ padobny da luboha inšaha miasa — za vyklučeńniem pachu.
«Ja adrazu ŭspomniŭ zaniatki pa zaałohii va ŭniviersitecie, kali studentam davodziłasia ŭskryvać miortvych pacukoŭ, kab vyvučać ich ŭnutranuju budovu», — raspaviadaje jon.
Adnak pacukoŭ jak stravu pavažajuć nie tolki ŭ zakinutych kutkach Indyi. Brytanski televiadučy Stefan Hiejts abjechaŭ śviet, znajomiačysia ź ludźmi, jakija majuć niezvyčajnyja charčovyja pieravahi. U Kamierunie jon znajšoŭ maleńkuju fiermu, što razvodzić tryśniahovych pacukoŭ.
«Vieličynioj ź nievialikuju sabaku, złaślivyja maleńkija stvareńni», — uspaminaje jon.
Moža, i złaślivyja, ale zatoje jakija smačnyja! Pa słovach Hiejtsa, tryśniahovyja pacuki — heta niešta asablivaje, i tamu ich miasa daražejšaje za kurynaje.
Jakoje ž jano na smak?
«Heta samaje smačnaje miasa, jakoje ja jeŭ u svaim žyćci», — kaža jon.
Krychu historyi
Historyja ŭžyvańnia pacukoŭ u ježu naličvaje stahodździ. Zhodna z navukovym ahladam univiersiteta Niebraska-Linkalna (ZŠA), u Kitai časoŭ dynastyi Tan (618-907 n.e.) pacukoŭ jeli i nazyvali ich miasa chatniaj alaninaj.
Adnym z dalikatesaŭ ličylisia novanarodžanyja pacučaty, načynienyja miodam, jakich zručna było jeści pałačkami, pišuć aŭtary ahladu.
200 hadoŭ tamu paliniezijskich pacukoŭ — blizkich svajakoŭ zvyčajnaha chatniaha pacuka — šyroka ŭžyvali ŭ ježu (asabliva ŭzimku) paliniezijcy, a taksama maory ŭ Novaj Ziełandyi.
Zhodna z Encykłapiedyjaj Novaj Ziełandyi, hetyja pacuki ličylisia dalikatesam, ich padavali na stoł, kali prychodziŭ važny hość, i navat vykarystoŭvali ŭ jakaści valuty, jakoj abmieńvalisia na raznastajnych cyrymonijach, u tym liku viasielnych.
Pacukoŭ pa-raniejšamu jaduć u Kambodžy, Łaosie, Mjanmie, niekatorych rajonach Filipin i Indaniezii, Tajłanda, Hany, Kitaja i Vjetnama, raspaviadaje Hrant Sinhłtan, supracoŭnik Mižnarodnaha instytuta vyvučeńnia rysu ŭ Filipinach.
Sinhłtan uzhadvaje, jak jeŭ pacukoŭ u Łaosie i ŭ delcie adnoj z rek Mjanmy. U Łaosie, kaža jon, sialanie poŭnačy krainy na smak adroźnivajuć pa mienšaj miery piać vidaŭ pacukoŭ.
Napeŭna, ciapier vy nie zmožacie zamović pacučacinu ŭ svaim lubimym restaranie, ale pa miery taho, jak naš śviet usio bolš pieratvarajecca ŭ adnu hłabalnuju viosku, nieskładana vykazać zdahadku, što rana ci pozna stravy z pacukoŭ prakładuć darohu ŭ zachodnija mieniu.
Śpievaka z «Marafonu adzinstva» asudzili za palityku — pryhadali kamientary 2020-ha. Baranić u sud jaho chadzili siostry Hruździevy16
Kamientary