Pierakładčyca Novaha Zapavietu: Čym bolš biełaruskich pierakładaŭ Biblii, tym lepš

9 studzienia ŭ Minsku ŭručałasia premija «Za duchoŭnaje adradžeńnie». Pa vynikach 2018 hoda siarod łaŭreataŭ premii była i Siekcyja pa pierakładzie liturhičnych tekstaŭ i aficyjnych dakumientaŭ Kaścioła Kamisii Božaha Kultu i Dyscypliny Sakramentaŭ pry Kanfierencyi Katalickich Biskupaŭ u Biełarusi za pierakład z aryhinalnaj movy i vydańnie Novaha Zapavietu na biełaruskaj movie, što spryjaje ŭzbahačeńniu duchoŭnaj spadčyny.

Premija «Za duchoŭnaje adradžeńnie» isnuje z 1997 hoda. Jana ŭručajecca štohod za vydatnyja dasiahnieńni, jakija sadziejničajuć zachavańniu i prymnažeńniu nacyjanalnych kulturnych zdabytkaŭ, vychavańniu ŭ moładzi lubovi da Ajčyny, śćviardžeńniu duchoŭnych kaštoŭnaściaŭ i maralnych tradycyj, idejaŭ čałavieka­lubstva, dabračynnaści i miłasernaści.

Pieršaje poŭnaje aficyjnaje ryma-katalickaje vydańnie Novaha Zapavietu pa-biełarusku — heta plon šmathadovaj pracy Siekcyi pa pierakładzie liturhičnych tekstaŭ i aficyjnych dakumientaŭ Kaścioła pry KKBB, u skład jakoj uvachodziać ks. d-r Jan Kremis, d-r Maryna Pašuk, ks. lic. Arkadź Kulacha OCD, ks. lic. Jan Kučynski, ks. lic. Ihar Ła­šuk, ks. prełat Francišak Kisiel, mah. Anton Kuźmič, fiłołah Maryja Bartkova, a taksama kansultant ks. lic. Valeryj Bykoŭski. Z nahody atrymańnia vysokaj uznaharody my sustrelisia z Marynaju Pašuk i parazmaŭlali pra toje, z čaho pačynałasia i jak viałasia praca pa aficyjnym pierakładzie Śviatoha Pisańnia na biełaruskuju movu.

— Spadarynia Maryna, da­zvolcie pavinšavać Vas i ŭvieś kalektyŭ Siekcyi pa pierakładzie z vysokaju i zasłužanaju ŭznaharodaju — dziaržaŭnaj premijaj «Za duchoŭnaje adradžeńnie». Skažycie, jak uspryniaŭ vaš kalektyŭ i Vy asabista hetuju ŭznaharodu i jakija pačućci Vy pieražyvajecie?

— U pieršuju čarhu ja adčuvaju vialiki honar za Kaścioł, jaki byŭ zaŭvažany. Byŭ acenieny jahony ŭkład u raźvićcio biełaruskaj movy i kultury. Hetaja ŭznaharoda pakazała, što Katalicki Kaścioł robić vielmi šmat dla biełaruskaha hramadstva, dla ŭzrastańnia nacyjanalnaj samaśviadomaści ludziej. Kaścioł idzie ŭ nahu z časam i aktyŭna ŭdzielničaje ŭ budavańni i žyćci našaha hramadstva. Pa-druhoje, ja adčuvaju radaść, što takim čynam prahučaŭ pryhožy himn spradviečnamu Božamu słovu, jakoje nie hublaje svajoj aktualnaści taksama siońnia. I mienavita tak uspryniaŭ uznaharodu naš pierakładčycki kalektyŭ.

— Kolki času zaniaŭ pierakład Novaha Zapavietu na biełaruskuju movu?

— Pierakład Novaha Zapavietu doŭžyŭsia 15 hadoŭ. Pieršyja kroki našaj pracy byli źviazanyja ź pierakładam dla Rymskaha Imšała na biełaruskaj movie antyfonaŭ, jakija źmiaščajuć cytaty ź Biblii. Padčas pierakładu Imšała dla dyjacezij na Biełarusi byli mocnyja dyskusii, adkul brać hetyja biblijnyja teksty. Dla nas było vielmi važna, kab heta byŭ pierakład z aryhinalnych movaŭ. Mienavita tady ŭtvaryłasia biblijnaja hrupa, jakaja zaniałasia pierakładam. Heta byŭ naš pieršy dośvied pracy z tekstam Śviatoha Pisańnia, tamu pierad biblijnymi spasyłkami da antyfonaŭ my ŭ niekatorych vypadkach, kali zakradvałasia niejkaje sumnieńnie, dadavali «par.» (paraŭnaj). Nastupnym etapam pracy nad biblijnym tekstam stali tranślacyi śviatych Imšaŭ pa-biełarusku na Pieršym nacyjanalnym kanale Biełaruskaha radyjo. Nieabchodny byŭ aficyjny, jakasny pierakład liturhičnych biblijnych čytańniaŭ. Heta byŭ druhi krok. Zatym uźnikła nieabchodnaść u padrychtoŭcy liturhičnych sšytkaŭ ź biblijnymi čytańniami, kab pa ŭsioj Biełarusi ŭ kaściołach čytaŭsia adnolkavy pierakład Božaha słova. Dy i śviatary ŭvieś čas nas pryśpiešvali, bo ŭ hetych tekstach była vialikaja patreba. Prychodziłasia pracavać z ranicy da poźniaha viečara, kantaktavać z roznymi śviatarami i śpiecyjalistami. Kab paśpieć raspaŭsiudzić hatovyja sšytki liturhičnych čytańniaŭ padčas ahulnych sustrečaŭ śviataroŭ, nieadnojčy prychodziłasia navat samim jeździć u drukarniu, jakaja zajmałasia sšyŭkaj, i ŭ hramadskim transparcie ŭ torbach pieravozić hetyja sšytki. Tak što prychodziłasia i na heta advodzić čas. Ciapier liturhičnyja sšytki sabranyja pad ćviordaju vokładkaju ŭ šaści tamach i ŭžo z hodnaściu vykarystoŭvajucca padčas śviatoj Imšy.

— Cikava, što spačatku kankretnaj mety nie było i pierakład Biblii adbyvaŭsia paetapna, z pryčyny zvyčajnych kaściolnych patrebaŭ.

— Tak. Łahičnym praciaham hetaj pracy stała analizavańnie pierakładu čytyroch Jevanhiellaŭ, u jakim nie chapała niekatorych frahmientaŭ. U vyniku, dapracavaŭšy pierakład, u 2012 hodzie razam z vydaviectvam «Pro Chrysto» my padrychtavali asobnaje aficyjnaje vydańnie Jevanhiella na biełaruskaj movie. Razam z padrychtoŭkaj liturhičnych čytańniaŭ viałasia praca nad pierakładam Brevijaryja, u jakim znachodzicca vielmi šmat biblijnych tekstaŭ. Kali sabrali razam usie pierakła­dzienyja frahmienty z Novaha Zapavietu, to ŭbačyli, što nie chapaje tolki niaznačnaj častki tekstaŭ, akramia Pasłańnia da Habrejaŭ i Apakalipsisa śviatoha Jana. Hetyja dźvie knihi byli pradstaŭleny ŭ liturhičnych knihach najmienš, tamu nad imi pryjšłosia papracavać bolš. Tak źjaviŭsia poŭny pierakład na biełaruskuju movu knih Novaha Zapavietu.

— Raspaviadzicie, kali łaska, pra vaš pierakładčycki kalektyŭ i pra asnoŭnyja pryncypy vašaj kalektyŭnaj pracy nad pierakładam.

— Pačynajučy takuju pracu, jak pierakład Biblii, treba sapraŭdy mieć vyraznyja pryncypy i nakirunak. Naprykład, u pierakładzie ŭłasnych nazvaŭ, peŭnych teałahičnych terminaŭ i biblijnych paniaćciaŭ. My pracavali ŭ dobrych umovach, bo za našymi plačyma byli pierakłady na biełaruskuju movu našych katalickich śviataroŭ, pra jakija nielha zabyvacca. Užo isnavała tradycyja pierakładu biblijnych tekstaŭ, nie było patreby stvarać niešta całkam novaje i zajmacca vynachodnictvam. Kaniešnie, kali štości nie adpaviadała hučańniu sučasnaj biełaruskaj movy, to prychodziłasia šukać bolš sučasnyja adpaviedniki, kab jany jak maha lepš usprymalisia na słych i kab pierakład byŭ bolš žyvym i kamunikatyŭnym. Kali nie chapała niejkich biblijnych terminaŭ, to ich prychodziłasia raspracoŭvać. Tamu pierakład byŭ vielmi tvorčaj i zachaplalnaj spravaj. Adnak, pakolki my źjaŭlajemsia pradstaŭnikami zachodniaj, łacinskaj tradycyi, to ŭ pieršuju čarhu za aryjencir my brali łacinski tekst, hladzieli, jak tam pieradajucca roznyja paniaćci, ułasnyja nazvy, kab nie parušać hetuju tradycyju.

Pavialičyć

— Jak časta treba było kansultavacca ź inšymi śpiecyjalistami?

— Va ŭsich dobrych spravach zaŭsiody dapamahaje Boh. Hałoŭnaje, što znajšlisia adnadumcy, jakim nie škada było ni času, ni siłaŭ, jakija ŭmieli spračacca, ale nie parušać hodnaści inšaha čałavieka, mahli vykazać svajo mierkavańnie, ale nie adstojvać jaho luboj canoj. Heta byli roznyja ludzi z adpaviednaj teałahičnaj i fiłałahičnaj adukacyjaj. My ŭmieli prymać zaŭvahi, umieli zhadžacca, kali hetyja zaŭvahi byli słušnyja. Nas abjadnoŭvała adzinaje imknieńnie ­— prynieści karyść Kaściołu. Nichto ni na koha nie kryŭdziŭsia, na dyskusijach my mocna nie zasiarodžvalisia, a što datyčyć kampietencyi, to, kaniešnie, možna biaskonca imknucca da daskanałaści. Kali b my ŭ pieršuju čarhu chacieli stvaryć absalutna daskanały pierakład, kab nichto ni za što nas nie krytykavaŭ, to my b hetuju pracu nie skončyli b i siońnia…

— Tym bolš što Biełaruś znachodzicca na pamiežžy tradycyj, i ciažka ŭsim dahadzić…

— Viadoma! Časam u dyskusijach udzielničała Kanfierencyja Biskupaŭ. Kali my nie mahli pryniać kančatkovaha rašeńnia, to važnyja pytańni vynosilisia na abmierkavańnie biskupaŭ, jakija i stavili kropku ŭ sprečkach. Pa samych składanych pytańniach, źviazanych ź pierakładam, my kansultavalisia ź biblistkaj Hannaj Kuśmirek, doktaram habilitavanym, prafiesaram Univiersiteta imia kardynała Stefana Vyšynskaha ŭ Varšavie. Jana źjaŭlajecca aŭtaram i redaktaram interliniearnaha pierakładu ŭsich knih Staroha Zapavietu, tamu bolš kampietentnuju asobu ŭ pytańniach pierakładu ciažka znajści. Prafiesar Hanna Kuśmirek vielmi achvotna zha­dziłasia dapamahčy nam i zaŭsiody cikaviłasia, jak iduć spravy, za što my joj vielmi ŭdziačny.

— Jakija nabolš składanyja momanty byli padčas pracy nad pierakładam? I što najbolš Vas zachaplała padčas hetaj pracy?

— Pierakładčyckaja praca zaŭsiody sustrakajecca ź ciažkaściami. Ź bieźličy roznych varyjantaŭ pierakładu vielmi składana vybrać niešta adno. Prychodziłasia brać pad uvahu kantekst, sens, ahulny źmiest, kab zachavać adzinstva ŭsiaho Śviatoha Pisańnia. Treba było zvažać na toje, jak tyja ci inšyja słovy buduć hučać u paralelnych miescach. Radavalisia, kali atrymlivałasia znajści najlepšy varyjant pierakładu, jaki b adlustroŭvaŭ sutnaść aryhinału i pieradavaŭ usiu jaho hłybiniu. Naprykład, słova kałasoŭnik (hr. ζιζάνιον [zizanion]) z prypavieści Jezusa (Mc 13, 24 i nast.). Vielmi ciažka na pieršy pohlad adroźnić zło ad dobrych rečaŭ i naadvarot. I tolki z časam dobry kołas nabuchaje i pryno­sić płod, a toje, što było da jaho vielmi padobnym na pačatku, tak i zastajecca pustym, biaspłodnym. Nastaje čas žniva, i hety kałasoŭnik, pustazielle možna vyrazna adroźnić ad bujnoha kołasa, vyrvać jaho i spalić, kab bolš nie zabrudžvaŭ pola i nie piera­škadžaŭ prarastać zbožžu. Tak zło z časam samo siabie vykryvaje, a dabro apraŭdvajecca svaimi ŭčynkami.

— Viadoma, što isnuje kala 17-ci pierakładaŭ Biblii na biełaruskuju movu. Čym admietny pierakład kaściolnaj Siekcyi? I dla čaho patrebny aficyjny pierakład?

— Važnaść aficyjnaha vydańnia zaklučajecca ŭ pieršuju čarhu ŭ tym, što biblijnyja teksty z takich vydańniaŭ vykarystoŭvajucca va ŭsich liturhičnych knihach. Adkul, naprykład, brać frahmienty biblijnych čytańniaŭ padčas udzialeńnia chrostu, namaščeńnia chvorych, sakramentu suženstva, paśviačeńnia? Takija čytańni pavinny bracca z aficyjnaha pierakładu. A pa-druhoje, aficyjny pierakład biblijnych tekstaŭ hu­čyć padčas kožnaj śviatoj Imšy pa ŭsioj Biełarusi.

Toje, što Katalicki Kaścioł u Biełarusi maje takoje aficyjnaje vydańnie Novaha Zapavietu, źjaŭlajecca śviedčańniem jaho kłopatu pra svaich viernikaŭ. Jon prapanuje im pierakład, za jaki niasie adkaznaść, jaki zrobleny pavodle pryncypaŭ katalickaj biblijnaj navuki. Vierniki ŭžo nie mohuć papraknuć Kaścioł, što jon nie daŭ im nieskažonaje Božaje słova. Adnak heta nie aznačaje, što my naviazvajem dadzieny pierakład. Pryvatna, kožny sam dla siabie vyrašaje, jakim šlacham jamu iści i jakim pierakładam karystacca, kab mieć duchoŭnuju karyść ad sustrečy z Božym słovam.

Pavialičyć

— To bok, niama takoha «pra­vi­ła», što ŭ aficyjnym pierakładzie Božaje słova žyvoje, a nieaficyjny — pierakład nie Bohanatchniony?

— Kožny biblijny pierakład užo nie Bohanatchniony, pakolki nie źjaŭlajecca aryhinalnym. Bohanatchnionym źjaŭlajecca tolki aryhinalny tekst. U vypadku Novaha Zapavietu — heta hrecki tekst. A kali kazać pra sam pierakład Biblii, Staroha ci Novaha Zapavietu, to zvyčajna havorycca, što heta pierakład natchnionych tekstaŭ i jany nie źjaŭlajucca natchnionymi sensu stricto, heta značyć, u ścisłym značeńni hetaha słova. Pierakład maje tolki rysy Božaha natchnieńnia ŭ sensie ahulnaha źmiestu i pierakazanych idej, padadzienych u novym kulturnym kantekście na zrazumiełaj dla nośbitaŭ dadzienaj krainy ci rehijona movie. Tamu biblijnyja pierakłady nichto nie abmiažoŭvaje, ich moža być dziasiatki, sotni. I čym bolš, tym lepš. Siońnia siarod biblistaŭ viaducca dyskusii navat pra Bohanatchnionaść Septuahinty (staražytnaha pierakładu Staroha Zapavietu na hreckuju movu, jaki ŭźnik u III—I stst. da n. e. — V. K.). U staražytnaści było taksama vielmi šmat roznych pierakładaŭ Biblii na łacinskuju movu, jakija raspaŭsiudžvalisia na roznych terytoryjach: na uźbiarežžy Paŭnočnaj Afryki, u krainach Mižziemnamorja, na terytoryi Jeŭropy. Usioj hetaj raznastajnaści pakłaŭ kaniec pierakład sv. Hieranima ŭ IV st. Jon unifikavaŭ łacinski tekst Śviatoha Pisańnia i daŭ Kaściołu słavutuju Vulhatu.

— Radujučysia aficyjnamu pierakładu Novaha Zapavietu, usie my vielmi čakajem poŭnaha aficyjnaha pierakładu Biblii. Ci možna ŭžo siońnia skazać, kali ŭsia Biblija budzie vydadziena pa-biełarusku?

— Na žal, u mianie niama hatovaha adkazu. Niekatoryja teksty vielmi lohka pierakładajucca, a niekatoryja patrabujuć bolš času. Tamu heta ŭsio zaležyć ad składanaści tych tekstaŭ, nad jakimi budziem pracavać. Kaniešnie, vialikaja kolkaść tekstaŭ sa Staroha Zapavietu ŭžo pierakładziena. Adnak ciažka prahnazavać, jaki abjom my zdolejem pierakłaści, naprykład, za hod. Pakul, budziem praciahvać pracavać dalej. A tam — čas pakaža…

— Va ŭsiakim razie, dla pryvatnaha karystańnia katoliki majuć poŭnaje vydańnie Śviatoha Pisańnia, padrychtavanaje Biblijnym tavarystvam…

— Tak, dziakujučy Biblijnamu tavarystvu biełarusy majuć poŭny pierakład Biblii z Novaj Vulhaty (redakcyja łacinskaha pierakładu Biblii 2-j pał. XX st. — V. K.), zrobleny na padstavie rukapisaŭ ksiandza Uładzisłava Čarniaŭskaha i pad redakcyjaj łacinistki Žanny Niekraševič-Karotkaj. Adnak dla biblijnaj krytyki i tekstałohii Novaja Vulhata nie maje takoha vialikaha značeńnia, jak, naprykład, starałacinskija pierakłady i Vulhata Hieranima. Karystajučysia hetym vydańniem, my znajomimsia z tekstam Novaj Vulhaty ŭ biełaruskim hučańni. I heta taksama našaje bahaćcie.

— Dla karystańnia vielmi zručnaja kišennaja Biblija. A ci jość u płanach vydańnie Biblii takoha farmatu?

— Siońnia, aproč papiarovaha vydańnia, jość Novy Zapaviet u ličbavym farmacie na partale Catholic.by. Usio inšaje znachodzicca ŭ kampietencyi Kanfierencyi Katalickich Biskupaŭ u Biełarusi. Kali biskupy pažadajuć dać ludziam Božaje słova i ŭ kišennym farmacie, to jano budzie. Ad nas, pierakładčykaŭ, heta ŭžo nie zaležyć.

— Ščyra dziakuju Vam za razmovu, spadarynia Maryna! My ŭsie žadajem Vam ščodraha plonu u Vašaj achviarnaj pracy.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0