«Ranicaj była absalutnaja cišynia. Ni brechu sabak, ni strełaŭ». 75 hod tamu vyzvaleny łahier śmierci Azaryčy FOTY
Takoj zapomniła ranicu 18 sakavika 1944 hodu byłaja viaźnica łahiera Valancina Šyšło.
«My pračnulisia na ranicu i ździvilisia, jak vakoł stała cicha. Dzieviać dzion da hetaha my, dzieci, pryvykli da taho, što kožny dzień pobač pamirajuć ludzi, što brešuć aŭčarki, što čuvać streły, — raskazvaje Valancina Šyšło. — A tut cišynia i sałdaty ŭ biełych maskchałatach. Ja pomniu, jak jany kryčali nam: «Tolki nie ŭstavajcie ź miescaŭ, siadzicie śmirna, tut paŭsiul miny». Niekatoryja tak radavalisia chutkamu vyzvaleńniu, što biehli nasustrač. I tut ža padryvalisia na minach».
U Nacyjanalnaj biblijatecy Biełarusi adbyłosia mierapryjemstva, pryśviečanaje 75-hodździu vyzvaleńnia łahiera Azaryčy.
Viadoma, što łahier praisnavaŭ niadoŭha, usiaho 9 dzion. Ale za hetyja dni tut zahinuła kala 20 000 čałaviek.
«Mnie horka čuć takija słovy: «Usiaho dzieviać dzion», — praciahvaje Valancina Šyšło, — hetyja dzieviać dzion byli samymi doŭhimi i trahičnymi ŭ maim žyćci. My kožny dzień pamirali».
Padčas sustrečy vystupili i niamieckija prafiesary historyi Krystaf Ras i Adam Kierpiel-Fronius, jakija raspaviali prysutnym pra kulturu pamiaci ŭ Hiermanii.
«Ja — treciaje pakaleńnie niemcaŭ, jakoje stupaje na biełaruskuju ziamlu, — raskazaŭ Krystaf Ras, — i pieršaje, jakoje pryjšło ź miram. Moj pradzied padčas Pieršaj Suśvietnaj vajny pryjšoŭ u Biełaruś u składzie Pruskaj armii, dzied — vajavaŭ na baku Viermachta, vierahodna, byŭ adnym z tych, chto katavaŭ ludziej u Azaryčach. Jon išoŭ u hetuju krainu pieramožcam, a ŭ 1944 pakidaŭ jaje, padcisnuŭšy chvost. Ja chaču raździalić adkaznaść za svaju krainu. Doŭhi čas kultura pamiaci vieteranaŭ Viermachta ŭ Hiermanii była nastupnaja: «My smutkujem pa zahinułych tavaryšach». I ni słova pra tyja złačynstvy, jakija jany ažyćciaŭlali ŭ Biełarusi».
Adam Kierpiel-Fronius praciahnuŭ dumku kalehi i raskazaŭ:
«U Hiermanii Biełaruś časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny asacyjujecca pierš za ŭsio z vajennapałonnymi, partyzanami i spalenymi vioskami. Pra toje, što niemcy stvarali na terytoryi Biełarusi łahiery śmierci, u nas zahavaryli adnosna niadaŭna, hadoŭ 30 tamu. Tamu naša zadača, ciapierašniaha pakaleńnia niemcaŭ, raskazać usiu praŭdu pra tuju vajnu».
Padčas mierapryjemstva pracavała vystava, dzie było pradstaŭlena kala 30 dakumientaŭ z fondaŭ Nacyjanalnaj biblijateki, siarod jakich knihi, napisanyja na asnovie ŭspaminaŭ viaźniaŭ i inšyja materyjały, pryśviečanyja daśledavańniu hetaj prablematyki.
Da vystavy «Łahier śmierci Traścianiec. Historyja i pamiać», jakaja pracuje na druhim paviersie biblijateki, dadalisia moduli ź bijahrafičnymi źviestkami viaźniaŭ łahiera «Azyryčy», siarod jakich možna znajści stend, pryśviečany siamji Valanciny Šyšło.
Da pamiatnaj daty prymierkavali i prezientacyju knihi «Paleśsie: trahiedyja i pamiać: złačynstvy viermachta: kancłahier «Azaryčy», 1944 hod», napisanaja viaźniami Azaryčaŭ Arkadziem Škuranom i Michaiłam Sińkievičam. Na 700 staronkach knihi — fota, dakumientalnyja fakty i ŭspaminy tych, chto bačyŭ i pieražyŭ žorstkija padziei sakavika 1944 hoda.
Kamientary