Milinkievič: Revalucyjnaj situacyi pakul niama, ale ŭ hramadstvie śpieje ćviordaje žadańnie pieramien

Fota Radyjo Svaboda

Što adbyvajecca ŭ Biełarusi napiaredadni prezidenckich vybaraŭ, jak razabracca ŭ situacyi i kaho ličyć demakratyčnym kandydatam? Z hetymi i inšymi pytańniami «Narodnaja Vola» źviarnułasia da viadomaha biełaruskaha palityka, kandydata ŭ prezidenty Biełarusi ŭ 2006 hodzie Alaksandra Milinkieviča.

— Alaksandr Uładzimiravič, jak vy aceńvajecie abstanoŭku ŭ krainie pierad prezidenckimi vybarami — 2020?

— Spačatku ŭsim zdavałasia, što kampanija budzie małacikavaj i Alaksandr Łukašenka ŭ čarhovy raz pryznačyć siabie prezidentam. Adnak usio pajšło nie tak. U Biełarusi da hetaj pary nie bačyli takich kiłamietrovych čerhaŭ žadajučych padpisacca za apanientaŭ kiraŭnika dziaržavy, hramadstva rezka palityzavałasia, u im vyjaviŭsia simptom masavaj

niezadavolenaści. Režym zabaraniaje niezaležnaje vyvučeńnie hramadskaj dumki, ale padzieńnie rejtynhu ŭłady vidavočny. Ludzi stamilisia ad adnaho i taho ž tvaru ŭ televizary, ad stałaj niepavahi da ich, hrubaści, usiodazvolenaści ŭłady. U ekanomicy šmathadovaja stahnacyja, u hramadstvie raskoł i depresija.

— Centrvybarkam zarehistravaŭ tolki piać kandydataŭ, a viadomyja palityki Viktar Babaryka, Siarhiej Cichanoŭski, Mikałaj Statkievič, Pavieł Sieviaryniec znachodziacca ŭ źniavoleńni. Kaho ź siońniašnich kandydataŭ, na vašu dumku, možna ličyć pradstaŭnikom demakratyčnych sił?

— U aŭtarytarnych režymach nikoli nie byvaje svabodnych spraviadlivych vybaraŭ. U takich

umovach adkazam demakrataŭ maje być ich kansalidacyja i abrańnie lidara. Tym bolš siońnia, kali tradycyjnaja apazicyja asłablena i moža realna sabrać podpisy pry ŭmovie abjadnańnia tolki za adnaho kandydata. Mnie vielmi balić, što z 2007 hoda ni razu nie ŭdałosia navat sklikać kanhres demsił. Sioleta pravaliłasia i ideja z prajmieryz, i demakraty znoŭ nie majuć svajho supolnaha lehitymnaha pradstaŭnika na prezidenckich vybarach.

— A ci možna ciapierašniaha Alaksandra Łukašenku ličyć prarasijskim kandydatam?

— Alaksandr Łukašenka byŭ i budzie vielmi savieckim čałaviekam. Jon pramaskoŭski, kali treba atrymlivać naftu i haz pa «brackich» cenach abo pastaŭlać našu pradukcyju na rasijski rynak. Ale jon tut ža antyrasijski, kali «lalkavody» robiać «padatkovy manieŭr», a tym bolš kali, pavodle jahonaha mierkavańnia, chočuć zabrać u jaho ŭładu.

— Niezarehistravanych kandydatami ŭ prezidenty Babaryku i Capkału niekatoryja kamientatary nazyvali mienavita prarasijskimi, a Zianon Paźniak navat skazaŭ, što «hazpramaŭskaja afiera zabuksavała». Što vy dumajecie na hety kont? Ci bačycie vy rasijski śled u sioletnich biełaruskich vybarach?

— Praktyčna va ŭsich biełaruskich prezidenckich vybarach Kreml mieŭ adnaho abo niekalkich apazicyjnych kandydataŭ, jakija ŭdzielničali ŭ realizacyi jahonaj stratehii. Da hetaj kampanii Maskva nikoli nie staviła svajoj metaj zamienu Łukašenki. Jana kožny raz vyłučała try asnoŭnyja zadačy: razburyć kaalicyju demakratyčnych sił, spynić dyjałoh Biełarusi z Zachadam i napałochać Łukašenku, kab jon chutčej abjadnoŭvaŭsia. Samy vialiki pośpiech rasijskaha scenaryja byŭ u 2010 hodzie, kali ŭ vyniku prymityŭnaj pravakacyi z maskoŭskim śledam, arhanizavanaj biełaruskimi siłavikami, prajhrali ŭsie: apazicyja, Łukašenka, Zachad, usie biełarusy. A Kreml atrymaŭ čystuju pieramohu. Siońnia dla Rasii Biełaruś — heta apošni šaniec dla realizacyi jaje impierskaj idei, bo Ukrainu Maskva kančatkova zhubiła. Naša kraina ź jaje nierefarmavanaj ekanomikaj i hłyboka vyniščanaj identyčnaściu krytyčna ŭraźlivaja da realizacyi płanaŭ «russkoho mira». Plus adnosiny pamiž Łukašenkam i Pucinym bieznadziejna drennyja.

Ja nie chvareju na kompleksy pošukaŭ «vorahaŭ naroda», ale nie vyklučaju, što ŭ elektaralnaj kampanii 2020 hoda taksama realizujecca i kramloŭskaja stratehija. Čas pakaža. Padaŭžeńnie paŭnamoctvaŭ Łukašenki koštam žorstkich represij i vidavočnych falsifikacyj pryviadzie da niepryznańnia vynikaŭ vybaraŭ mižnarodnaj supolnaściu i, mahčyma, da sankcyj. Nie vyklučana, što ŭ padobnaj situacyi Kramlu ŭpieršyniu budzie vyhadna zaniać kansalidavanuju z Zachadam pazicyju ŭ acency kampanii 2020 hoda dla lehalizacyi svajoj «palityki prymusu da kachańnia» ŭ adnosinach da Biełarusi i dla palapšeńnia adnosin z Vašynhtonam i Brusielem. Tady baraćba za Biełaruś paśla vybaraŭ razharycca z novaj siłaj.

Ale chaču padkreślić, što niezaležnaść i svabodu nam pryniasie nie pieramoha adnaho z režymaŭ — minskaha abo maskoŭskaha, — a sami biełarusy, i ŭ pieršuju čarhu novaje pakaleńnie hramadzianskaj supolnaści krainy.

— Nikoli raniej nie było takich demanstracyj da pačatku prezidenckich vybaraŭ. Ci aznačaje maštab pratestaŭ, što Biełaruś abudziłasia, ci heta paprostu pratest «moładzi ź internetu»?

— Padobna na toje, što Alaksandr Łukašenka drenna razumieje, što jamu pahražajuć nie tolki Pucin i sietkavyja technałohii, ale i jaho ŭłasny narod. Siarod praciŭnikaŭ prezidenta ŭpieršyniu tak šmat biełarusaŭ ź nizkimi dachodami. Revalucyjnaj situacyi pakul niama, ale ŭ hramadstvie śpieje ćviordaje žadańnie pieramien i reform. Jano šukaje alternatyvu, u pieršuju čarhu ŭ vyhladzie adukavanaha i kampietentnaha palityka. U metach źmieny ŭłady biełarusy hatovy masava hałasavać navat za palityčnych nieafitaŭ, pakolki ŭsprymajuć Łukašenku jak prezidenta ź minułaha. Śviet daŭno ŭstupiŭ u ličbavuju epochu, i jon usio horš razumieje svoj dosyć sučasny i adukavany narod, bolš za 80 pracentaŭ jakoha atrymlivaje infarmacyju pieravažna ź internetu, a nie z anachraničnych prapahandysckich kanałaŭ BT.

Maładoje pakaleńnie rasčaravana i ŭstryvožana bieśpierśpiektyŭnaściu svajoj budučyni. Kiraŭnik dziaržavy — umieły taktyk, ale za doŭhija hady svajho kiravańnia jon tak i nie prapanavaŭ hramadstvu efiektyŭnaj stratehii raźvićcia dziaržavy.

— Ci možna, na vašu dumku, čakać pratestaŭ paśla vybaraŭ i ci nie spatrebicca dla biełaruskaj moładzi novaja Prahrama Kalinoŭskaha?

— Prahrama Kalinoŭskaha isnuje i siońnia, jana tolki pierafarmatavałasia, bo ŭ Biełarusi ŭ čas dyjałohu ź Jeŭrasajuzam źmienšylisia represii suprać inšadumstva ŭ akademičnym asiarodździ. Ale studenty, jakija buduć adličany pa palityčnych matyvach, pa-raniejšamu mohuć pretendavać na atrymańnie stypiendyj polskaha ŭrada. Kamitet «Salidarnaść» praciahvaje pracu i adsočvaje situacyju.

— Pavodle źviestak praŭładnaha Centra hramadskaj dumki «Ecoom», za Alaksandra Łukašenku ŭžo hatovy prahałasavać kala 70 pracentaŭ vybarščykaŭ. Na vaš pohlad, nakolki heta realnaja ličba, uličvajučy toje, što raniejšyja niezaležnyja internet-apytańni davali Łukašenku ŭsiaho 3 pracenty padtrymki?

— My adzinaja kraina ŭ Jeŭropie, dzie zabaronienyja niezaležnyja sacyjałahičnyja daśledavańni, a vyniki aficyjnaha vyvučeńnia hramadskaj dumki časta zasakrečanyja. Na maju dumku, realnaja elektaralnaja padtrymka Alaksandra Łukašenki siońnia pamiž čverciu i trećciu hałasoŭ vybarščykaŭ.

— Jak padychod Łukašenki da zmahańnia z epidemijaj karanavirusa paŭpłyvaŭ na jaho papularnaść u narodzie?

— Papularnaść vidavočna źniziłasia ŭ čas pandemii. Bolšaść biełarusaŭ nie padtrymała rašeńnie Łukašenki dałučycca da kavid-dysidentaŭ i jaho prapanovu lačyć virus łaźniaj, harełkaj i traktaram. Ludzi zaraz šyroka infarmavanyja praź internet, jany hladziać «Jeŭrańjus», rasijskija kanały. Paŭsiudna adkrytyja dyskusii, padrabiaznyja źviestki, a na biełaruskich kanałach pra karanavirus, jak u repartažach z paloŭ, — sucelnyja dasiahnieńni. Tak miedyja siońnia nie pracujuć, heta prosta antyprapahanda. I samaje horšaje — zamoŭčvańnie praŭdy, asabliva ličby pamierłych. Nichto nie vieryć, što ŭ nas ich u 14 razoŭ mienš, čym u Šviecyi, jakaja taksama nie ŭvodziła karancin i maje amal takuju ž kolkaść nasielnictva.

Pavodziny ŭłady padčas ciažkaj pandemičnaj situacyi vyklikała abureńnie bolšaści nasielnictva i vyvieła padčas kampanii na vulicy navat raniej pasiŭnych hramadzian.

— Nieŭzabavie ŭ Astraŭcy płanujecca adkryćcio atamnaj stancyi — ci moža heta padzieja stać faktaram vybarčaj kampanii?

— Nie dumaju, što heta budzie značnym faktaram. Prapahanda častkova spracavała, i ludzi, na žal, u značnaj stupieni pierastali adčuvać niebiaśpieku Biełaruskaj AES. Asabista ja kateharyčny jaje praciŭnik.

— Čamu ŭ vas takoje staŭleńnie da źjaŭleńnia atamnaj stancyi ŭ Biełarusi?

— U cyvilizavanym śviecie ŭsio mienš budujuć atamnych stancyj, čaściej heta robiać u Afrycy. Tendencyja — zialony śviet i adnaŭlalnyja krynicy enierhii. Niemcy całkam admovilisia ad AES i prystupajuć da ich likvidacyi. My vybrali najhoršuju z technałohij: nie francuzskuju, nie amierykanskuju, a rasijskuju. Užo vidavočna prablema ekspartu elektraenierhii, da taho ž uvieś čas stvarajucca ŭsio bolš tannyja sposaby jaje vytvorčaści. Dla budaŭnictva AES vybrana siejśmična niebiaśpiečnaja zona. I, urešcie, nie isnuje nadziejnaha doŭhaterminovaha sposabu zachavańnia adchodaŭ. Dastatkova, dumaju.

— 12 lipienia skončylisia vybary ŭ Polščy, pieramoh ciapierašni prezident Andžej Duda. Ale ŭ toj samy čas amal pałovu hałasoŭ atrymaŭ kandydat ad apazicyi Rafał Tšaskoŭski, za jakoha addali hałasy vybarščyki ŭ vialikich haradach. Hramadstva vidavočna raskałołasia. Ci mahčyma takaja situacyja ŭ Biełarusi na prezidenckich vybarach?

— Raskoł hramadstva ŭ Biełarusi isnuje daŭno, a dziakujučy žorstkim pavodzinam siłavych struktur jon moža pieratvarycca ŭ varožaść i nieciarpimaść. Paśla pandemii paśpiachova vyjści z kryzisu zmohuć tolki tyja krainy, jakija piarojduć da «novych narmalnaściaŭ» i «novaha myśleńnia» i pabudujuć u svaich hramadstvach atmaśfieru adkrytaha dyjałohu, davieru, prazrystaści i ŭzajemapavahi. Biez hetaha nivodnaja ŭłada ŭžo nie zmoža vyrašać składanyja ekanamičnyja, sacyjalnyja i kulturnyja prablemy. A što ź inšymi? Jany buduć krainami treciaha śvietu.

— Čym ciapier zajmajecca Alaksandr Milinkievič, były kandydat u prezidenty? Čamu vas mała čutno ŭ palityčnym žyćci?

— Zajmajusia adukacyjnaj palitykaj u miežach Volnaha biełaruskaha ŭniviersiteta z dystancyjnym navučańniem. Vielmi blizkaja dla mianie tema z majoj akademičnaj historyi. Nam dapamahaje patencyjał našaj IT-krainy, kvalifikavanyja śpiecyjalisty i dastupnaść chutkaha internetu. Pieraškadžaje samaizalacyja biełaruskaj sistemy adukacyi, jakaja paśla vybaraŭ-2020 moža jašče bolš pahłybicca.

— Ci źbirajeciesia vy sami hałasavać na hetych prezidenckich vybarach i ci vyznačylisia z kandydatam?

— Vyznačusia paźniej. I z hałasavańniem, i ź piersonami.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0