«Dla mianie nie isnuje takoj krainy, jak Biełaruś», — daviałosia pačuć try hady tamu ad brytanskaha biznes‑treniera, jaki hanaryŭsia tym, što vykładaŭ amal va ŭsich krainach Jeŭropy. Dakładniej, va ŭsich, akramia Biełarusi. Piša Aleś Čajčyc.
«Dla mianie nie isnuje takoj krainy, jak Biełaruś», — daviałosia pačuć try hady tamu ad brytanskaha biznes‑treniera, jaki hanaryŭsia tym, što vykładaŭ amal va ŭsich krainach Jeŭropy. Dakładniej, va ŭsich, akramia Biełarusi.
Izalavanaja vyspa miž Jeŭraźviazam i jak‑nijak intehravanaj ŭ suśvietnuju ekanomiku Rasijaj, Biełaruś sapraŭdy nie isnavała tady dla mižnarodnaha biznesu.
Za try hady pamianiałasia mnohaje. Biełaruskija ŭłady pačali vykazvać namiery dyviersifikavać stasunki z Zachadam, pryciahnuć inviestycyi, pryvatyzavać bujnyja pradpryjemstvy. Ale Biełaruś tak i zastajecca «nieviadomaj ziamloju» dla mižnarodnaj inviestycyjnaj supolnaści.
Adyhraŭ rolu finansavy kryzis, na razhar jakoha pryjšoŭsia vymušany pijaraŭski «vychad u śviet». Rezka źmienšyłasia kolkaść inviestaraŭ i vyrasła kolkaść abjektaŭ dla inviestavańnia ŭ nie takich ryzykoŭnych krainach, jak Biełaruś.
Varta addać uradu naležnaje: ekanamičnaja libieralizacyja choć časam i śpinoj napierad, ale idzie. Prahučała zajava pra vychad biełaruskich kampanij na zachodnija rynki kapitała. Viaducca pieramovy pra tender siarod zamiežnych inviestycyjnych bankaŭ na kansultavańnie ŭradu Biełarusi ŭ pytańniach pryvatyzacyi. Asobnyja inviestary naładžvajuć sumiesnyja pradpryjemstvy ŭ krainie. A pačatak miesiaca adznačyŭsia navinoj, što Biełtelekam, telekamunikacyjny manapalist, moža być ci to vystaŭleny na prodaž, ci to akcyjanavany da kanca hoda.
Adstavańnie raście kožny dzień
Niahledziačy na rost ahulnaha rejtynhu pavodle dakłada Doing Business, Biełaruś, pavodle taho ž daśledvańnia, maje najhoršuju ŭ śviecie (!) padatkovuju sistemu i znachodzicca ŭ chvaście pavodle ŭzroŭniu abarony inviestycyj. Pakul tut nie budzie prahresu i nie źniknuć atavizmy savieckaj ekanomiki, kštałtu rehulavańnia cenaŭ, inviestary ŭ krainu nie pojduć.
Ułady, padobna, pastavili farmalnuju metu papraŭlać pa dva‑try punkty Doing Business za hod: letaś rezki ryvok byŭ pa rehistracyi majomaści i vydačy dazvołaŭ na budaŭnictva, sioleta — pa rehistracyi pradpryjemstvaŭ. Mo da vosieni 2010 hoda dačakajemsia prahresiŭnych źmienaŭ u padatkovaj sistemie, mižnarodnym handli ci abaronie inviestaraŭ — klučavych dla ekanomiki charaktarystykach.
Paralelna stvarajecca ŭražańnie, što prahres rynkavych reformaŭ bolš źviazany z vykanańniem farmalnych kryteraŭ Doing Business i ciskam z boku Mižnarodnaha valutnaha fondu, čym z uśviedamleńniem nieabchodnaści hetych reformaŭ dla Biełarusi.
Heta tyčycca i pryvatyzacyi, dzie ŭrad marudzić z pryniaćciem klučavych zakonadaŭčych aktaŭ. Pieramovy ab častkovaj pryvatyzacyju MAZ, BiełAZ, šerahu stratnych pradpryjemstvaŭ — viaducca kułuarna i nieprazrysta. Ci moža inviestar mieć peŭnaść u takoj situacyi? Da kanca hodu dva z pałovaj miesiacy, a hramadskaść jašče nie atrymała spravazdačy, jak vykonvajecca płan pa pryvatyzacyi dziaržpradpryjemstvaŭ na 2009 hod — jak nie ŭbačyła i vynikaŭ za 2008 hod.
Savieckaja kultura menedžmienta navat na bujnych pradpryjemstvach, niazdolnaść dziejničać va ŭmovach rynkavaj ekanomiki drennaje vałodańnie anhlijskaj movaj — u hetych važnych aśpiektach Biełaruś zastajecca ci nie najbolš adstałaj u Jeŭropie. Adstavańnie raście kožny dzień, što pradpryjemstvy nie pradadzienyja pryvatnamu inviestaru, jaki b moh pierabudavać biznes na sučasny ład. Z rostam adstavańnia padaje cana pryvatyzacyi — to bok patencyjny prybytak deficytnaha dziaržaŭnaha biudžeta.
«Biełšyna» na Varšaŭskaj biržy
Dla pośpiechaŭ ekanamičnych pieraŭtvareńniaŭ pavinna być stvoranaja ahiencyja pa pryvatyzacyi i pryciahnieńniu zamiežnych inviestycyj, jakaja b kansultavała zamiežnikaŭ i ŭ adkrytym režymie infarmavała hramadskaść ab prahresie ŭ pryvatyzacyi dziaržaŭnaj pramysłovaści.
Nie zusim zrazumieła, jaki plon dali nieviadomyja sumy, vydatkavanyja na brytanskaha piarščyka — arhanizavanyja ahiencyjaj łorda Beła intervju ŭ zachodnich miedyjach chutčej mieli charaktar zabaŭnaje ekzotyki. Składana kazać pra efiekt u spravie palapšeńnia inviestycyjnaj pryvabnaści Biełarusi. Peŭna, pijar‑efiekt mieŭ sam fakt zaklučeńnia kantrakta z Bełam. Inšym efiektam stała ŭśviedamleńnie, što pierš čym zajmacca pijaram, nieabchodna stvaryć toje, što ŭłasna patrabujecca piaryć.
Było b cikava, kali b urad pravioŭ chacia b adno piłotnaje publičnaje raźmiaščeńnie akcyj bujnaha pradpryjemstva, skažam, «Biełšyny» na najbližejšaj da Biełarusi — Varšaŭskaj fondavaj biržy. Chapiła b resursaŭ, kab chacia b na adno dziaržpradpryjemstva naniać jakasnych kansultantaŭ. Paralelna ŭ ramkach takoha case study možna było b adładzić zakanadaŭstva, jakoje b dazvoliła maksimizavać patencyjnuju canu pranavanych na rynku aktyvaŭ.
Varta vykarystoŭvać dośvied susiedziaŭ i pryciahvać da kansultacyj paśpiachovych uschodniejeŭrapiejskich refarmataraŭ: Marta Łara, Vacłava Kłaŭsa, Kachu Biendukidze. Tym bolej — mižnarodna pryznanych ajčynnych ekanamistaŭ kštałtu Jarasłava Ramančuka ci Aleha Cyvinskaha. Realistyčnaść hetaha varyjanta dziejańniaŭ, na žal, pad pytańniem.
Krok u niezvarotnaść
Kali nie davodzicca raźličvać na viartańnie da palityčna matyvavanaha sponsarstva z boku Rasii, niama vyjścia, akramia pryciahnieńnia zamiežnych inviestaraŭ i mabilizacyi pradprymalnickaha patencyjału nacyi. A apošniaje mahčyma vyklučna praz pašyreńnie ekanamičnaj svabody.
Pryniata ličyć, što ekanamičnaja svaboda nieminujučy viadzie da svabody palityčnaj. Na samoj spravie patrabavańnie palityčnaj svabody moža być vystaŭlenaje tolki paśla taho, jak u krainie źjavicca słoj zamožnych pradprymalnikaŭ, niezaležnych ad dziaržavy. Majem prykład sučasnaj Rasii, dzie situacyja z pravami čałavieka, pavodle mižnarodnych arhanizacyj, mała lepšaja, čym u Biełarusi, ale ŭmovy viadzieńnia biznesa spryjalniejšyja.
Biełaruskija ŭłady majuć mahčymaść pierahladzieć sacyjalny kantrakt z hramadstvam u bok stymulacyi pradprymalnictva, pierafakusavańnia na aktyŭnyja i maładyja hrupy nasielnictva — jak u Rasii. Heta niaprostaja, ale vyjhryšnaja dla ŭłady zadača.
Kali transfarmacyja ekanomiki pojdzie naležnym čynam i kraina paźbiehnie surjoznych ekanamičnych šokaŭ, siońniašni režym budzie mieć čas padładzicca pad novyja ŭmovy i, mahčyma, padrychtavacca da pastupovaha ŭviadzieńnia elemientaŭ pluralistyčnaj demakratyi — dla pačatku chacia b na miascovym uzroŭni, da čaho buduć schilać zachodnija partniory. Z prahresam reformaŭ sama namienkłatura budzie prystasoŭvacca da ich i pačnie być zacikaŭlenaj u ich.
Reformy ŭ Biełarusi nie nabrali naležnaha tempu, formy i prazrystaści — što dla biełaruskaha hramadstva, što dla mižnarodnaj supolnaści. Ale jość padstava dla aptymizmu: jany nabyli niezvarotny charaktar. Efiekt ad palityčnych i ekanamičnych rašeńniaŭ adčuvajecca nie adrazu. Ale jość spadziavańnie, što paśla zhublenych piatnaccaci hadoŭ kraina ŭstała na rejki kanstruktyŭnaha raźvićcia.
Kamientary