«Mnie kazali: ty z hłuzdu źjechaŭ, jaki pašpart, tut Kijeŭ mohuć uziać!» Biełarus raskazaŭ, jak zhubiŭ va Ukrainie dakumienty i try hady nie moh ź jaje vyjechać

Mikita (imia źmieniena ŭ metach biaśpieki) — biełarus, jaki pierajechaŭ va Ukrainu vymušana jašče ŭ 2021 hodzie. Šerah niedarečnych abstavin pryvioŭ jaho ŭ pravavuju pastku, i jon try hady nie moh vyjechać z hetaj krainy.

«U pačatku 2023 hoda mnie vypisali maksimalny štraf za niezakonnaje znachodžańnie na terytoryi Ukrainy i zapatrabavali vyjechać ciaham 14 dzion. Ja skazaŭ, što i sam vielmi b chacieŭ hetaha, ale jak?» — uspaminaje surazmoŭca.

«Vyjechaŭ adnym z apošnich, bo razumieŭ, što voś-voś vyjduć i na mianie»

«Va Ukrainu ja prylacieŭ samalotam u lutym 2021 hoda, — raskazvaje Mikita. — U suviazi z tym, što braŭ aktyŭny ŭdzieł u pratestach suprać nielehitymnaj ułady, pieršy raz mianie zatrymlivali jašče da vybaraŭ u lipieni 2020 hoda. Tady asudzili pavodle administracyjnaha artykuła 23.34, ale nie pasadzili i ŭ jakaści pakarańnia dali vialiki štraf. Apłacić jaho mnie dapamoh fond Bysol, kudy ja źviarnuŭsia pa dapamohu.

Paśla hetaha praciahvaŭ aktyŭna vychodzić na Maršy. Ja muzyka, bubnač. U tyja dni mnohija kalektyvy vyrašyli svajoj ihroj padtrymać nastroj udzielnikaŭ pratestaŭ. I my taksama zaŭsiody byli ŭ centry ŭvahi, naturalna, byli źniatyja na mnostvie fota i videa. Hrali ŭsie pieśni tych dzion. Vielmi šmat ludziej da nas padychodzili i dziakavali, kazali navat, što z nami nie tak strašna iści.

Praktyčna paśla kožnaha Maršu kahości z našych muzykaŭ zatrymlivali, adnojčy zabrali ŭsich prosta z repietycyi, jakuju ja prapuściŭ.

Usim davali pa 15 sutak. Ale potym žoncy adnaho z našych chłopcaŭ vystavili ŭžo kryminalny artykuł. Hetaj pary daviałosia biehčy z krainy litaralna za ličanyja hadziny. Dalej stali źjazdžać i inšyja maje kalehi. Ja vyjechaŭ adnym z apošnich, bo razumieŭ, što voś-voś vyjduć i na mianie».

Va Ukrainie Mikitu abiacali aformić DNŽ na pracy, adnak da vajny tak i nie paśpieli:

«Spačatku ja pracavaŭ kurjeram u dastaŭcy. Z časam uładkavaŭsia sisadminam. U kampanii paabiacali dapamahčy z dakumientami, ale my tak i nie dabralisia da vyrašeńnia hetaha pytańnia. Prosta ŭvieś čas adkładali praź niejkija inšyja spravy.

Tym časam minali maje pieršyja 180 dzion va Ukrainie, ciaham jakich ja pavinien byŭ zrabić DNŽ. U mihracyjnaj słužbie skazali, što praź ich atrymać dakumienty ja ŭžo nie paśpieju, tamu vyrašyŭ, jak i mnohija, abnulić termin znachodžańnia, vyjechaŭšy z krainy. Pakolki zarobak u mianie byŭ nievialiki, ja źbiraŭ hrošy dla pajezdki i płanavaŭ jaje na vosień, ale zachvareŭ, pryjšłosia ŭsio adkłaści, dumaŭ, nienadoŭha, a atrymałasia, što daciahnuŭ da vajny.

Pieršy miesiac vajny my ŭsie byli ŭ stupary, nie razumieli, što adbyvajecca, i spadziavalisia, što ŭsio chutka skončycca. Ja zajmaŭsia vałanciorstvam u kampanii, dzie pracavaŭ. My hatavali ježu na vynas, a paśla pačatku vajny stali jaje razdavać u centrach dla biežancaŭ. Ja dapamahaŭ naładžvać łahistyku. U volny čas vałancioryŭ jašče ŭ inšaj arhanizacyi — biełaruska-ŭkrainskim centry «Sustreča».

Zrazumieła, usie płany na vyjezd z krainy abrynulisia, i ja tak i zastaŭsia z parušeńniem mihracyjnaha zakanadaŭstva. Adnak tady ŭ mianie byŭ dziejny pašpart, prydatny dla žyćcia za miažoj, jaki ja paśpieŭ aformić u Biełarusi».

«Ja ŭpiorsia ŭ zamknionaje koła: nibyta jany patrabavali majho vyjezdu, ale nichto nie moh padkazać, jak heta zrabić»

Uviesnu 2022‑ha małady čałaviek zhubiŭ svoj pašpart, i jamu, jaki apynuŭsia biez dakumientaŭ u krainie, jakaja vajuje, spatrebiłasia niekalki hadoŭ, kab niejak vyrašyć hetu prablemu.

«Adnojčy ŭ sakaviku, stomleny i zasmučany (tady my ŭsie takija byli), zhubiŭ barsietku z dakumientami. Vypadkova pakinuŭ jaje na łaŭcy, dzie siadzieŭ z pryjacielem, a potym pajšoŭ, śpiašajučysia, z-za pačatku kamiendanckaj hadziny. Pabačyŭ stratu tolki praz paru hadzin, na łaŭcy ničoha ŭžo nie było.

My ź siabrami abyšli ŭ pošukach naš rajon, ja napisaŭ abjavy i raźviesiŭ ich pa ŭsim kvartale, abiacaŭ ŭznaharodžańnie. Pisaŭ na forumy, źviartaŭsia ŭ palicyju i navat u vajenkamat dy terabaronu. Ale ŭsie pamiatajuć, što heta byŭ za čas. Naturalna, mnie ŭsiudy kazali, ty z hłuzdu źjechaŭ, jaki pašpart, tut Kijeŭ mohuć uziać.

Chadziŭ u mihracyjnuju słužbu, ale jana doŭhi čas naohuł była zakrytaja, potym trapić tudy było prablematyčna z-za vielizarnych čerhaŭ. Ja nie moh kruhłasutačna šukać pašpart, tamu što jašče pavinien byŭ vyrašać pytańni z pracaj i pražyvańniem.

Usie maje siabry pastupova vyjechali z Ukrainy. Ja paznajomiŭsia ź dziaŭčynaj-ukrainkaj, u nas pačalisia adnosiny, i my ź joj taksama chacieli vyjechać u Polšču. Ale dla hetaha treba było znajści dla mianie zakonny varyjant pierasiačeńnia miažy.

U mianie nie było nijakaha dakumienta, kudy pamiežniki mahli b pastavić vizu. Nielehalnyja varyjanty ja nie razhladaŭ, pakolki heta supiarečyła b zakanadaŭstvu. Pa paradzie advakata pravaabarončaha centra ja napisaŭ zajavu ŭ palicyju, i mnie vydali daviedku pra heta. U mianie paśla taho była choć niejkaja papiera, što pašpart sapraŭdy zhubleny.

U pačatku 2023 hoda ŭ mietro mianie spyniła palicyja i nakiravała ŭ mihracyjnuju słužbu. Tam mnie vypisali maksimalny štraf za niezakonnaje znachodžańnie na terytoryi Ukrainy, tady heta było bolš za 100 dalaraŭ, i skazali, što ja pavinien abaviazkova pakinuć krainu ciaham dvuch tydniaŭ.

Ja i sam hetaha vielmi chacieŭ, ale jak heta zrabić lehalna? U mihracyjnaj słužbie mnie ničoha nie padkazali, paraili źviarnucca ŭ DPSU (pamiežnuju słužbu). Ja napisaŭ tudy zajavu, mnie adkazali: ničym nie možam vam dapamahčy, źviartajciesia ŭ tyja orhany, jakija vydali vam zhubleny dakumient, bo, pavodle zakonaŭ Ukrainy, adjezd pavinien supravadžacca dakumientam.

Tak ja ŭpiorsia ŭ zamknionaje koła: nibyta jany patrabavali majho vyjezdu, ale nichto nie moh padkazać, jak heta zrabić. Mianie jašče niekalki razoŭ paśla hetaha spyniała palicyja, jany znoŭ vysłuchoŭvali maju historyju, hladzieli papiery, jakija ŭ mianie byli pry sabie, u asnoŭnym heta była pierapiska z roznymi orhanami, i razvodzili rukami. Jany bačyli, što ŭsiudy, kudy možna, ja źviartaŭsia (kopii dakumientaŭ jość u redakcyi. — «Salidarnaść»), adusiul atrymlivaŭ dziažurnyja adkazy, i mianie prosta adpuskali.

Razam z advakatam my vyvučali roznyja padobnyja kiejsy inšych biełarusaŭ, jakim udałosia vyjechać, i dumali, što, moža, niejki padydzie mnie. Adnak u astatnich prablema była ŭ asnoŭnym, što ŭ pašparta skončyŭsia termin. Jak akazałasia, u takich ludziej šancaŭ bolš. U mianie ž, paŭtarusia, nie było nijakaha dakumienta, jaki śviedčyć asobu, jaki možna było b pakazać na punkcie propusku».

«Ja prasiŭ choć by lubuju daviedku, jakaja paćviardžaje, što ja nie ŭkrainiec, jakim naohuł vyjezd zabaronieny»

Adsutnaść dakumientaŭ, kaža Mikita, rabiła niemahčymym vyjezd, a taksama vielmi ŭskładniała znachodžańnie va Ukrainie. U pošukach varyjantaŭ vyrašeńnia prablemy jon vymušany byŭ źviarnucca ŭ biełaruskuju ambasadu ŭ Varšavie.

«Mnie paraili źviarnucca ŭ ambasadu, bo na zajavu pra stratu pašparta jany ciapier dajuć daviedku ab tym, što ja abaviazany jaho zamianić i dla hetaha pavinien vyjechać u RB. Hetaja daviedka nazyvajecca «paśviedčańnie na viartańnie» i vydajecca čałavieku na termin, pakul jon budzie dabiracca ŭ Biełaruś. Z hetym paśviedčańniem niekatorym biełarusam z pašpartam udałosia vyjechać z Ukrainy. Zrazumieła, u Biełaruś ja jechać nie źbiraŭsia, ale miažu pierasiačy chacieŭ.

Akazałasia, što padać dakumienty dla atrymańnia paśviedčańnia pa pošcie nielha. Treba pryjści ŭ ambasadu asabista abo napisać raśpisku davieranaj asobie.

Siarod maich znajomych biełarusaŭ my nie zmahli znajści čałavieka, dla jakoha zvarot u ambasadu byŭ by biaśpiečnym. Ja źviarnuŭsia da siabra-ŭkrainca, pierasłaŭ jamu raśpisku z pakietam dakumientaŭ, jon adnios ich, potym atrymaŭ heta paśviedčańnie i adpraviŭ mnie. Tak u 2024 hodzie ja atrymaŭ niejki aficyjny dakumient.

Usia hetaja historyja vielmi zaciahnułasia, tamu što pierapiska z kožnym orhanam časam doŭžycca tydniami i navat miesiacami. A my z advakatam sprabavali stukacca ŭsiudy, źviartalisia va ŭsie ŭkrainskija słužby i arhanizacyi až da Čyrvonaha Kryža. Adtul mnie, darečy, naohuł nie adkazali.

Ja prasiŭ choć by lubuju daviedku, jakaja paćviardžaje, što ja nie ŭkrainiec, jakim naohuł vyjezd zabaronieny. Zrazumieła, što ŭsie adkazy byli dziažurnymi adpiskami, nijakich dakumientaŭ i tłumačeńniaŭ biełarusu nichto davać nie chacieŭ.

Paralelna, naturalna, mnie ŭvieś čas davodziłasia vyrašać pytańni z zarobkam. Aficyjna biez DNŽ i pašparta ŭładkavacca ja nikudy nie moh. Tamu pracavaŭ nieaficyjna ŭ Glovo kurjeram pad inšymi akaŭntami. Braŭsia za roznyja drobnyja padpracoŭki. Naprykład, ja ŭmieju rabić tatu i vykonvaŭ redkija zakazy.

Kab źniać kvateru, dakumienty pryjšłosia afarmlać na tavaryša-ŭkrainca. Jon za mianie paručyŭsia i my doŭha tłumačyli pryčynu ryełtaram i arendadaŭcam. Adnak hrošaj katastrafična nie chapała i na niejki čas mnie daviałosia pierajechać da baćkoŭ dziaŭčyny. Paśla našy adnosiny ŭsio adno nie vytrymali stolkich vyprabavańniaŭ, i my rasstalisia.

Ale ja praciahvaŭ šukać mahčymaść vyjezdu z Ukrainy. I voś, atrymaŭšy «paśviedčańnie na viartańnie», ryzyknuŭ adpravicca na miažu ź im. Sabraŭ trochi hrošaj u darohu. Akramia hetaha dakumienta ŭ mianie była papka z majoj pierapiskaj z roznymi słužbami. Plus ja razdrukavaŭ svaje fota z pratestaŭ, pratakoł zatrymańnia, kab dać dokazy taho, što viarnucca ŭ Biełaruś nie maju mahčymaści. Da taho času ź Minska mnie pierasłali kopii dakumientaŭ ab majoj adukacyi i pracoŭnym stažy, jakija paćviardžali, što ja — heta ja.

Adpraviŭsia na piešachodny punkt propusku «Šahini — Miedyka», pakazaŭ usie svaje papierki pamiežnikam, ale jany kateharyčna admovilisia mianie prapuskać, patłumačyŭšy heta tym, što jany stelefanavalisia z polskimi kalehami, patłumačyli im situacyju, i tyja skazali, što nie ŭpuściać mianie.

Na samaj spravie, jak ja daviedaŭsia paśla, ukraincy nie mieli prava mianie nie vypuścić. Jany zrabili heta tamu, što na toj momant ja nie viedaŭ naležnym čynam svaje pravy pry pierasiačeńni miažy, a taksama tamu, što jany nie chacieli prablem sabie. U vypadku, kali b palaki sapraŭdy mianie nie pryniali, jany byli abaviazanyja ŭpuścić mianie nazad. Ale biez pašparta z takim kiejsam heta było b vielmi prablematyčna.

«Ja pryjšoŭ da polskich pamiežnikaŭ, adrazu paprasiŭ pierakładčyka i mižnarodnuju abaronu»

«U poŭnaj rospačy paśla viartańnia ja znajšoŭ kantakt adnoj biełaruskaj vałanciorki z centra «Sustreča», ź jakoj my pierasiakalisia ŭ pačatku vajny. Jana dapamahła mnie skłaści aficyjny dakumient dla polskich pamiežnikaŭ na polskaj movie, u jakim vyrazna havaryłasia pra maju prablemu, niemahčymaść viartańnia ŭ Biełaruś i pahrozu realnaha turemnaha terminu, jaki kvalifikujecca pa niekalkich artykułach Kryminalnaha kodeksa. Jana ž patłumačyła mnie ŭsie maje pravy, zhodna z Ženieŭskaj kanviencyjaj, i navat dała šparhałki z frazami na polskaj movie.

Ja adpraviŭsia druhi raz na toj ža punkt propusku i trapiŭ na tuju ž źmienu. Pamiežniki mianie paznali: «Znoŭ ty?».

Ja pakazaŭ im daviedku na polskaj movie, jany pračytali jaje pa telefonie polskim kaleham, tyja parailisia z kamiendantam. I tolki paśla hetaha mianie vypuścili, vypisaŭšy jašče adzin štraf za niezakonnaje znachodžańnie va Ukrainie. Štamp ab vyjeździe ŭ vyniku mnie pastavili ŭ toje samaje «paśviedčańnie na viartańnie».

Ja pryjšoŭ da polskich pamiežnikaŭ, adrazu paprasiŭ pierakładčyka i mižnarodnuju abaronu. Z saboj u mianie byli rovar i zaplečnik. Na maju papku z papierami jany hladzieli naściarožana. Adzinaje, što ŭ ich, vidavočna, vyklikała davier, heta toje, što ŭ apošniaj daviedcy na polskaj movie było paznačana, što za mianie paručajecca viadomaja im vałanciorskaja arhanizacyja «Sustreča».

Pierakładčyka ŭ vyniku nie znajšłosia, i my razmaŭlali sa stražnicaj niekalki hadzin na ŭsich movach. Heta była zvyčajnaja polskaja słužboŭka, jakaja nie vielmi raźbirajecca ŭ detalach biełaruskaha kantekstu.

Jana doŭha nie mahła zrazumieć sutnaść majoj prablemy. Pytałasia, navošta abaviazkova jechać pa pašpart u Biełaruś. Ździŭlałasia, čamu kali mianie sudzili za pratesty ŭ 2020 hodzie, ja dahetul bajusia navat dumać pra viartańnie. Była vidavočna źbiantežanaja ŭvodnymi, maŭlaŭ, vy vybirajecie badziacca biez pašparta, žyć u łahiery dla biežancaŭ, čakać abaronu zamiest taho, kab pajechać da siabie dadomu, jak tak?

Ale samaje vialikaje ździŭleńnie ŭ jaje vyklikała heta paśviedčańnie, jakoje mnie vydała ambasada majoj krainy na zajavu ab stracie pašparta. Jana razhladała jaho ź cikavaściu. Vidavočna, u Polščy anałahaŭ takomu dakumientu niama.

Kali jana sumniavałasia, ja nastojvaŭ na tym, što, zhodna z Ženieŭskaj kanviencyjaj, jany abaviazany pryniać maju zajavu z prośbaj ab nadańni abarony, i ŭžo chaj mihracyjnaja słužba vyrašaje, davać mnie hetuju abaronu ci nie. Viadoma, u takich abstavinach prosta na miažy padavacca na mižnarodnuju abaronu składaniej, čym u samoj krainie, kali ŭ ciabie jość usie nieabchodnyja dakumienty, uklučajučy pašpart i vizu. Ale ja razumieŭ, što šlachu nazad u mianie niama, ja pavinien trapić u Polšču.

Było šmat pytańniaŭ pra toje, čamu ja pašpart zhubiŭ u 2022 hodzie, a dabraŭsia da ich tolki ciapier. I ja na svaim łamanym biełaruska-ŭkrainska-polskim dyjalekcie sprabavaŭ koratka raskazać, jak žyŭ apošnija try hady.

Bolš za piać hadzin ja pravioŭ u punkcie propusku. Ale ŭrešcie mnie vydali doŭhačakany dakumient, što ja padaŭsia na abaronu.

Takim čynam u kancy kastryčnika ja, narešcie, apynuŭsia ŭ Polščy. Dahetul nie vieru. Bo žyć mnie niama dzie, mianie nakiravali ŭ centr časovaha ŭtrymańnia inšaziemcaŭ u Biała-Padlasku. Tut žyvuć ludzi, časam cełymi siemjami, jakija čakajuć rašeńnia pa nadańni mižnarodnaj abarony. Ciapier u centry kala 40 čałaviek, bolšaść — vychadcy z afrykanskich krain.

Adnak mnie pašancavała, jość i jašče čaćviora biełarusaŭ, usie eks-bajcy pałka Kalinoŭskaha. Nas pasialili razam u adzin pakoj. Umovy žyćcia całkam prymalnyja. Z centra možna jeździć u horad, i ja ŭžo sustreŭsia ź siabrami.

Pakul maja zadača numar adzin — vučyć polskuju movu, kab praz paŭhoda, kali mnie zmohuć dać dazvoł na pracu, ja adrazu zmoh uładkavacca.

Viedaju, što ciapier šmat biełarusaŭ traplajuć u składanyja žyćciovyja situacyi, u tym liku źviazanyja z dakumientami i roznymi pravavymi pastkami. Časam u ludziej apuskajucca ruki.

Tych, kamu situacyja zdajecca takoj ža biezvychodnaj, jak była ŭ mianie, zaklikaju nie zdavacca, nie apuskać ruki i nie paddavacca markocie. Ja, jak čałaviek vierujučy, zaŭsiody razumieŭ, «Chto prosić — atrymaje; chto šukaje — znojdzie; i adčyniacca dźviery pierad tym, chto stukajecca» (Mc 7, 7-8).

• 5
• 0
• 0
• 0
• 3
• 6
• 1
• 1