Sučasnaja architektura časta sprabuje ŭrazić nas škłom i bietonam, ale časam samy niezvyčajny materyjał moža lažać litaralna pad nahami. U francuzskim Lijonie elitnyja ofisy znoŭ pačali ŭzvodzić z utrambavanaj ziamli. Paŭtara stahodździa tamu takija damy kateharyčna zabaranili paśla razburalnaj pavodki, a siońnia staruju technałohiju padnosiać jak inavacyjnaje eka-rašeńnie dla baraćby sa źmianieńniem klimatu.
U lijonskim rajonie Par-Dźjo prosta zaraz budujecca siamipaviarchovy ofisny budynak Viaterra, jaki stanie štab-kvateraj strachavoj kampanii Filhet-Allard. Hałoŭnaja fiška prajekta, raspracavanaha architekturnymi biuro Maud Caubet i Supermixx, palahaje ŭ materyjałach fasadaŭ. Karkas vykanany z dreva, a praścienki — z utrambavanaj syroj ziamli, ziemblabitu, jaki francuzy nazyvajuć «pisé» abo «terre crue».
Tradycyja budaŭnictva ziemlabitnych zbudavańniaŭ była šyroka raspaŭsiudžana ŭ sielskaj miascovaści Francyi ŭ XVIII — pačatku XX stahodździa, ale amal całkam źnikła ŭ naš čas, sastupiŭšy bolš nadziejnym i tryvałym materyjałam, jakija stali bolš dastupnymi.
Ale pakazčyki ziemlabitu robiać jaho znoŭ aktualnym materyjałam va ŭmovach baraćby sa źmianieńniem klimatu i ahulnaj ekałahičnaści. Vuhlarodny śled ziamnoha fasada składaje ŭsiaho vosiem kiłahramaŭ na kvadratny mietr suprać saraka kiłahramaŭ u kłasičnaha bietonu. Bolš za toje, ziamla maje fienamienalnuju ciepłajomistaść: takija błoki pramiarzajuć i nahravajucca ŭ try razy bolš pavolna, čym bietonnyja ścieny. Heta aznačaje, što ŭ letniuju śpioku ofis budzie zachoŭvać načnuju prachałodu biez usialakich kandycyjanieraŭ, a zimoj — utrymlivać ciapło.
Mantaž ziemlabitnych ścien na fasadach ofisnaha budynka Viaterra u Lijonie. Fota: Maud Caubet
Stvarać niezvyčajnyja fasady daručyli miascovamu startapu Terrio, jaki zabudoŭščyk Icade vyhadavaŭ va ŭłasnym biznes-inkubatary. Prajekt užo naceliŭsia na kuču prestyžnych uznaharod, choć inavacyi jak takoj u materyjale niama — lijoncy budavali ź ziemlabitu stahodździami, pakul im nie zdaryłasia katastrofa.
Ziemlabitnyja ścieny na fasadach budynka Viaterra u Lijonie. Fota: Maud Caubet
Zabaronieny materyjał
Syraja ŭtrambavanaja ziamla histaryčna źjaŭlajecca tradycyjnym budaŭničym materyjałam dla rehijona Rona-Alpy. Da siaredziny XIX stahodździa Lijon byŭ ščylna zabudavany takimi damami.
Adnak u 1856 hodzie adbyłasia katastrofa. Reki Rona i Sona vyjšli ź bierahoŭ, i maštabnaja pavodka litaralna zmyła nižnija rajony horada.
Ziamla, jakaja nie baicca vietru i sonca, akazałasia biezabaronnaj pierad doŭhim uździejańniem stajačaj vady. Damy rastavali na vačach.
Ułady tady vydali ŭkaz, jaki kateharyčna zabaraniaŭ budaŭnictva ź ziamli ŭ miežach horada. Tradycyja zachavałasia tolki na ŭzvyššach, nakštałt rajona Krua-Rus, dy ŭ navakolnych vioskach Dafine, dzie dahetul stajać staryja ziemlabitnyja damy ź vializnymi navisiami dachaŭ, što zaścierahajuć ścieny ad daždžu.
Z taho času ŭ miascovym budaŭnictvie zapanavaŭ bieton, a pra ziemlabit zabylisia jak pra niešta marhinalnaje i viaskovaje. I tolki ciapier, kali ŭ čas jeŭrapiejskich letnich anamalij, jakich stanovicca ŭsio bolš, ludzi pačali litaralna «varycca» ŭnutry bietonnych skryniaŭ, zabudoŭščyki ŭspomnili pra technałohii prodkaŭ.
Pieršy praryŭ
Sapraŭdny praryŭ adbyŭsia jašče piać hadoŭ tamu ŭ inšym lijonskim rajonie — Kanfluans. Mienavita tam u 2020 hodzie paŭstaŭ ofisny centr L'Orangerie.
L'Orangerie budavała kamanda sapraŭdnych fanatykaŭ: architekturnaje biuro Clément Vergély razam sa šviejcarcami Diener & Diener i majstram ziemlanoha budaŭnictva Nikala Miońje.
Jany zamachnulisia na niečuvanaje — uźvieści trochpaviarchovy budynak, dzie ziamla budzie nie prosta dekaratyŭnym fasadam, a apornaj kanstrukcyjaj. Bolš za toje, fasad składaŭsia ź vielizarnych arak vyšynioj adzinaccać mietraŭ.
Im pryjšłosia zdabyvać čystuju ziamlu za tryccać kiłamietraŭ ad horada ŭ karjery Sien-Kanten-Fałavje, bo haradskaja hleba była zabrudžanaja śmiećciem. 286 hihanckich błokaŭ farmavalisia prosta na budaŭničaj placoŭcy mietadam mocnaha prasavańnia biez adzinaj kropli cemientu abo chimičnych dabavak.
Ale hałoŭnaj pieraškodaj stała nie fizika, a francuzskaja biurakratyja. Pakolki ziemlabit siońnia ŭ Francyi ličycca «nietradycyjnym» materyjałam, prajekt musiŭ prajści admysłovuju ekśpierymientalnuju siertyfikacyju.
Inžynieram ź biuro Batiserf daviałosia napisać 750 staronak raźlikaŭ — pracu, vartuju doktarskaj dysiertacyi, — kab dakazać inśpiektaram, što budynak nie abvalicca.
I navat tady čynoŭniki ź inśpiekcyi ŭstanavili absurdna vysokuju płanku biaśpieki i prymusili prymianić dadatkovyja strachovačnyja apory, jakija nie niasuć nijakaj realnaj nahruzki, a prosta supakojvajuć niervy kamisii.
Adbyŭsia cikavy vitok historyi: ziemlabit, jaki kaliści ličyŭsia prykmietaj biednaści i pravincyjnaści, siońnia stanovicca elitnym materyjałam dla kamiercyjnaha budaŭnictva.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Vychadcy z «Alfa» KDB Biełarusi zajmajuć kiraŭničyja pasady ŭ novym rasijskim supiersakretnym śpiecpadraździaleńni, pryznačanym dla zabojstvaŭ za miažoju10
Kamientary
što da vuhlerodnaha śledu, tut nie uzhadany srok ekspłatacyi tych abjektaŭ.