Analityk z dušoj ramantyka: archieołahu Edvardu Zajkoŭskamu — 60

18 listapada spaŭniajecca 60 hadoŭ adnamu ź viadučych archieołahaŭ Biełarusi Edvardu Zajkoŭskamu.

Jon naradziŭsia ŭ 1952 u vioscy Dubašy Vałožynskaha rajona na Minščynie.

Baćka Edvarda Michaił Markavič pačatak Druhoj suśvietnaj vajny sustreŭ u šerahach Vojska Polskaha, dzie słužyŭ u artyleryi. Paźniej pracavaŭ kavalom. Maci Hanna Daminikaŭna była chatniaj haspadyniaj. U siamji Zajkoŭskich akramia Edvarda hadavałasia i starejšaja siastra Fela.

Dziacinstva Edvarda prachodziła jak i ŭ bolšaści viaskovych chłopcaŭ toj pary: škoła, rabota ŭ poli…

Mahčyma, na farmavańnie zacikaŭlenaściaŭ budučaha archieołaha i historyka paŭpłyvała toje, što jamu daviałosia spačatku vučycca ŭ vaśmihodcy, jakaja znachodziłasia ŭ vioscy z krasamoŭnaj nazvaj Vialikija Kryvičy.

Paśla zakančeńnia škoły ŭ miastečku Rakaŭ jon vučyŭsia na histaryčnym fakultecie Biełaruskaha dziaržaŭnaha ŭniviersiteta.

Razam z Uładzimiram Arłovym naładziŭ vypusk samvydavieckaha almanacha " Miłavica».

Tut jon drukavaŭ svaje vieršy, jakija vyznačalisia hłybokaj lirykaj…

Paśla skančeńnia ŭ 1975 hodzie ŭniviersiteta niekatory čas pracavaŭ nastaŭnikam u viaskovaj škole Vałožynskaha rajona.

U 1977 hodzie Edvard pastupiŭ u aśpiranturu Instytuta historyi NAN Biełarusi na śpiecyjalnaść " archieałohija». Pierad hetym, jak tady praktykavałasia, prajšoŭ škołu na vyprabavańnie na raskopkach u Tajmanavie Bychaŭskaha rajona pad kiraŭnictvam słavutaha Leanida Pobala, dzie nieadjemnym kampanientam charčavańnia byli harochavy sup i sała…

Kirunkam navukovaj dziejnaści ŭ aśpirantury stali pomniki niealitu i bronzavaha vieku Paŭnočnaj Biełarusi. Jaho nastaŭnikam u hetaj spravie byŭ słavuty archieołah Michaś Čarniaŭski, a navukovym kiraŭnikom — viadomy rasijski archieołah Nina Huryna.

U 1985 h. abaraniŭ kandydackuju dysiertacyju, pavodle staradaŭniaj tradycyi, u Vilni- stalicy Vialikaha Kniastva Litoŭskaha.

Apanientam na abaronie vystupiŭ viadomy archieołah, jaho pieršy nastaŭnik pa archieałohii, Eduard Zaharulski. Napracoŭki kandydackaj dysiertacyi lehli ŭ nievialikuju pa abjomu, ale źmiastoŭnuju knižku «Pieršabytnyja pomniki Paŭnočnaj Biełarusi» , jakaja vyjšła ŭ śviet u 1990 hodzie.

I choć Edvard Michajłavič staŭ śpiecyjalistam u halinie niealitu i bronzavaha vieku, ale paśla abarony dysiertacyi pieravioŭ svoj pozirk na duchoŭnuju spadčynu staražytnaj Biełarusi.

Pradmietam jaho navukovaj uvahi stali pahanskija vieravańni i pieršabytnaje mastactva, a abjektami daśledavańnia — kultavyja kamiani, śviatyja krynicy, kapiščy, sakralnaja simvolika.

U vyjaŭleńni i vyvučeńni hetych reliktaŭ jon, možna skazać, abyšoŭ usiu Biełaruś. Pravioŭ raskopki na śviaciliščach Dziavočaja Hara, Vierchaŭlany, Radahošča. Vyvučaŭ kurhany ŭ Smarhonskim, Čašnickim, Łahojskim i Barysaŭskim rajonach. Heta znajšło adlustravańnie ŭ sotniach navukovych artykułaŭ, u dziesiatkach dakładaŭ i paviedamleńniaŭ na archieałahičnych forumach u Biełarusi, Rasii, Ukrainy, Polščy, Litvy i Łatvii. Jaho vystupy i publikacyi ź cikavaściu ŭsprymali najviadomiejšyja archieołahi: Valancin Siadoŭ — aŭtar navukovaj kancepcyi etnahienezu biełarusaŭ, Leanid Alaksiejeŭ — daśledčyk Połackaj ziamli i siaredniaviečnych pomnikaŭ Biełarusi, Iryna Rusanava — śpiecyjalist u vyvučeńni dachryścijanskich pomnikaŭ słavian, znakamity polski historyk ź biełaruskimi karaniami, kiraŭnik Polskaj Akademii navuk Alaksandr Hiejštar. Pra heta śviedčać i šmatrazovyja spasyłki na publikacyi E. Zajkoŭskaha ŭ navukovych pracach hetych daśledčykaŭ.

Edvard Michajłavič maje šyrokaje koła navukovych intaresaŭ, što vymahaje času i adchilaje ad staŭbavoj darohi, jakaja, pa sutnaści, užo pryviała jaho da navukovaj stupieni doktara.

Jon nie zamykaje siabie miežami Biełarusi i biare ŭdzieł u vyvučeńni pomnikaŭ niealitu i bronzy kala vytokaŭ Vołhi. Los kidaje jaho i na raskopki słavutaha Biareścia pad kiraŭnictvam Piatra Łysienki. A ŭ 1980—1981 hh. jon siarod udzielnikaŭ padziemnych archieałahičnych daśledavańniaŭ na Mienskim zamčyščy…

Navat trapiŭšy adnojčy ŭ Prahu, jon nie ŭpuściŭ mahčymaści paznajomicca z češskimi kalehami i naviedać archieałahičnyja raskopki.

Siarod publikacyj Edvarda jość pracy pa muzyčnaj kultury staražytnaj Biełarusi i pa historyi charčavańnia. Apošniaja, vidać, naradziłasia z-za simpatyi da hetaha boku materyjalnaj kultury biełarusaŭ. Ulubionymi jaho stravami byli i jość sała z prasłojkaj, hryby, mačanka, babka, draniki, zacirka, svojskija kaŭbasy.

Usiaho za čas svajoj navukovaj dziejnaści jon apublikavaŭ bolš jak try sotni navukovych i navukova-papularnych artykułaŭ. E. Zajkoŭski adzin z suaŭtaraŭ knih " Žyvatvornyja krynicy Biełarusi», " Biełaruskaja staradaŭniaja kuchnia», " Mifałohija Biełarusi», " Archieałohija Biełarusi»(u čatyroch tamach), " Kultavyja i histaryčnyja vałuny Biełarusi», šaścitomnaj «Historyi Biełarusi» Šmat artykułaŭ u archieałahičnych i histaryčnych encykłapiedyjach, encykłapiedyjach falkłoru i etnahrafii Biełarusi.

Edvard Michajłavič- heta krynica viedaŭ, analityk z dušoj ramantyka.

Pa kožnym, ci amal pa kožnym pytańni z historyi Biełarusi (dy i nie tolki Biełarusi), jon moža dać daviedku.

Jahonyja pracy, asabliva apošnich hadoŭ, vyznačajucca hłybinioj i kanceptualnym padychodam. Daśviedčanaść časam robić jaho biaźlitasnym krytykam u dačynieńni da słabych, navukova nieabhruntavanych prac niekatorych daśledčykaŭ.

Edvard ščyry siabra, jaki moža doŭha i ciarpliva słuchać pa telefonie čyjści jenk.

Zrazumieła, što nie na ŭsio možna atrymać paradu, ale hałoŭnaje — ciabie vysłuchajuć i paspačuvajuć.

Ź jubilejem ciabie, Edvard! Žyvi doŭha i pracuj plonna. Ty nam vielmi i vielmi patrebien!

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0