Słavamir Adamovič. Zbroja, albo Mit talerancyi i realnaść ahresii

Słavamir Adamovič

ZBROJA,

albo Mit talerancyi i realnaść ahresii

U svaje 35 ja narešcie trapiŭ za miažu, nie takuju ŭžo j dalokuju, —u Varšavu. I samaje vialikaje ŭražańnie, jakoje ja musiŭ vyvieźci z polskaj stalicy, było vyklikana adčuvańniem, što ŭ centry ŭschodnieeŭrapiejskaha mehapolisu mnie nie chapaje prysutnaści pobač palicyjanta. Ja byŭ prosta razhubleny ad taho, što viarnusia ŭ Miensk, tak i nie zrazumieŭšy, u jakoj ža formie chodziać polskija achoŭniki hramadzkaha paradku. Syjšoŭšy z varšaŭskaha ciahnika na peron mienskaha terminału i adrazu ž sutyknuŭšysia z tryma ŭ kamuflažy, ja byŭ pierakanany, što sapraŭdnaja pamiarkoŭnaść pačynajecca na zachad ad biełaruskaha Bieraścia.

Zdajecca, apošnim časam prezydenckija SMI źmienšyli abjomy verbalna-hukavoj tranślacyi mitu pra tak zvanuju biełaruskuju pamiarkoŭnaść. A voś źviestki pra kryminalnyja złačynstvy biełarusaŭ aficyjoznyja hazety j BT padajuć štodnia. Prychodzicca kanstatavać, što kryminalizacyja našaha hramadztva raście praparcyjna rostu kolkaści milicyjantaŭ na vulicach biełaruskich haradoŭ i miastečak.

kala 150 tysiač našych ziemlakoŭ słužać u milicyi — bolš, čym u vojsku.

«KRYMINAŁNAJa ZBROJA»

Srodki infarmacyi kožny dzień paviedamlajuć pra razbojnyja napady, rabaŭnicvy, zabojstvy. I ździajśniajuć hetyja kyminalnyja akcyi pieravažna nie «hastralory» ci hramadzianie inšych nacyjanalnaściaŭ, a samyja što ni jość stopracentovyja biełarusy — «pamiarkoŭnyja», jak starajecca davieści nam prapahandyscki aparat akupacyjnaha režymu.

Zrazumieła, što dla realizacyi złačynnych namieraŭ mała adnych «hołych ruk». Patrebnaja ZBROJA. I jana aktyŭna zdabyvajecca, vyrablajecca, pradajecca. Niekatoryja «mudracy» «stvały» zdajuć «naprakat» — nastolki jany nie bajacca milicyi.

Jość mnostva šlachoŭ nabyćcia ahniastrelnaj zbroi. «Vysokija» kryminalnyja sfery biez asablivych prablemaŭ atrymlivajuć jaje pieravažna z Rasiei («kałašnikaŭ», «uzi», pistalet «česka-zbrajoŭka» kalibra 7,62 mm, «makaraŭ», «TT» dy inšyja). Ale, jak śviedčyć milicejskaja statystyka, najbolšaja kolkaść «kryminalnaj» zbroi restaŭrujecca, vyrablajecca i nabyvajecca na ŭłasnaj — biełaruskaj — terytoryi.

«Narodny ŭmielec» Saša Piskunoŭ, naprykład, naładziŭ vytvorčaść pistaletaŭ-kulamiotaŭ ułasnaj kanstrukcyi. Pry vobšuku ŭ jaho znajšli 23 aŭtamatnyja svały, 39 zatvornych «pušak», 28 zahatovak dla vyrabu hłušylnikaŭ, 116 elektradetanataraŭ marki «EPD», aŭtapejdžar, blok siłkavańnia i pejdžar. U pejdžery było zroblena specyjalnaje hniazdo pad elektradetanatar.

U 25-hadovaha žychara vioski Kazłoŭka Śvietłahorskaha rajonu milicyja znajšła: vintoŭku Mosina, dva aŭtamaty PPŠ z samarobnymi prykładami, dysk i 31 patron da jaho, niekalki tołavych šašak, samarobny pistalet, hranaty F-1 z zapałam i RHD, faŭstpatron i dźvie minamiotnyja miny. Haspadar hetych rečaŭ patłumačyŭ, što ź dziacinstva zachaplaŭsia zbrojaj, źbirajučy jaje na miescach bajoŭ Druhoj suśvietnaj vajny.

U Viciebsku milicyjaj i «čekistami» zatrymany rabotnik miascovaj kaviarni, u jakoha pry asabistym ahladzie byŭ znojdzieny niamiecki aŭtamat časoŭ Druhoj suśvietnaj, a ŭ kvatery — 128 patronaŭ da pistaleta Makarava, zatvor kulamiota Dziehciarova i stvoł vintoŭki.

Majstar vytvorčaha navučańnia adnaho ź mienskich PTV abrez niamieckaha karabina śpiarša chacieŭ pradać za skryniu harełki, ale potym pahadziŭsia na 250 tysiač «zajčykaŭ»...

Nastaŭnica rasiejskaj movy pradaje niekalki ŭpakovak celavych patronaŭ kalibru 5,6 mm da drobnakalibernaj vintoŭki savieckaha ŭzoru — za 400 tysiačaŭ biełaruskich rubloŭ...

U Babrujsku letaś da kryminalnaj adkaznaści pavodle artykuła 213 pryciahnuta 68 čałaviek. 13 złačynstvaŭ zroblena z prymianieńniem niezarehistravanaj ahniastrelnaj zbroi. Rekvizavana ŭ haradžanaŭ 99 adzinak zbroi, u tym liku 54 —hładkastvolnaj, 30 — naraznoj karotkastvolnaj i 15 —hazavaj. Dobraachvotna zdali šeść adzinak. Anulavana 25 dazvołaŭ na zachavańnie j našeńnie ahniastrelnaj zbroi...

Varta zaŭvažyć, što nasyčana zbrojaj terytoryja Biełarusi amal raŭnamierna. Vyklučeńnie składaje chiba što Homielskaja vobłaść (ale nia Homiel!), dzie tradycyjnaje «chadžeńnie» siarod nasielnictva majuć palaŭničyja «stvały». Viciebščyna tradycyjna adroźnivajecca pastaŭkami na čorny rynak «antykvarnaj» albo «vykapniovaj» zbroi i vybuchovaha materyjału. Adzin małaletka, ź jakim ja siadzieŭ u kamery 60 Viciebskaha centrału, raspaviadaŭ, što sabie na prakorm jon zarablaŭ prodažam patronaŭ, vykopvajučy ich na terytoryi N-skaj vajskovaj čaści, raźmieščanaj u Viciebsku. Praŭda, pasadzili jaho za drobny kradziež.

Bieraście i Horadnia asabliva nasyčanyja hazavaj zbrojaj niamieckaj vytvorčaści, jakuju «šturchajuć» na rynak u tym liku i doblesnyja biełaruskija mytniki.

Patencyjalnymi pastaŭščykami dychtoŭnaj armiejskaj zbroi zastajucca vajskovyja častki...

Takim čynam, fakty śviedčać, što biełaruskaje hramadztva ŭparta ŭzbrojvajecca, ja skazaŭ by navat, što adbyvajecca praces militaryzacyi nasielnictva. I na hetym fonie pa mienšaj miery dziŭnymi vyhladajuć namiery režymu adradzić u siaredniaj škole systemu vajennaj padrychtoŭki. Svaimi rukami vučyć moładź raźbirać-źbirać aŭtamat Kałašnikava, tuju moładź, jakaja nie ŭsprymaje i nikoli nia ŭsprymie siońniašni palityčny režym? Pa-mojmu, tut ułady kardynalna pamylajucca. Chiba što «vajenka» budzie viernuta tolki na tearetyčnym uzroŭni. A viarnuć u škoły arsenały vučebnaj zbroi siońnia — heta toje samaje, što razdać jaje ŭ ruki minakoŭ: nichto nie admovicca jaje ŭziać, kab zrabić bajavoj.

VYBRANYJA MIESCY
Z KRYMINAŁNAHA KODEKSU

Siońnia ŭ kožnym rajadździele milicyi jość supracoŭniki dazvalalnaj systemy, jakija na padstavie dziejnaha zakanadaŭstva viaduć rehistracyju, ulik i kantrol zachavańnia zbroi. Zhodna z narmatyŭnymi aktami, abaviazkovaj umovaj dla rehistracyi zbroi źjaŭlajecca jaje adpaviednaść sertyfikatu. Sertyfikacyju pravodzić Dziaržkamitet pa standartach, metralohii i sertyfikacyi i EKC MUS. Kramy, jakija handlujuć zbrojaj, pavinny pry prodažu vydavać sertyfikaty ŭstanoŭlenaha ŭzoru.

Zhodna artykułu 213 KK RB, našeńnie, zachavańnie, nabyćcio, vyrab albo zbyt ahniastrelnaj zbroi, bojeprypasaŭ albo vybuchovych rečyvaŭ biez adpaviednaha dazvołu karajucca pazbaŭleńniem voli na termin da 7 hadoŭ.

Pad nabyćciom zbroi treba razumieć nia tolki pakupku, ale j abmien na inšuju majomaść, a taksama atrymańnie ŭ jakaści zadatku ci padarunku.

Vyrab zbroi, jaki padlahaje kryminalnaj adkaznaści, — heta stvareńnie zbroi albo adnaŭleńnie jaje bajavych jakaściaŭ, a taksama pierarobka hazavaj zbroi albo inšych pradmietaŭ, u vyniku čaho jany nabyli ŭłaścivaści ahniastrelnaj zbroi.

Pavodle artykuła 213 našeńnie, vyrab albo zbyt kinžałaŭ, finskich nažoŭ albo inšaj chałodnaj zbroi biez adpaviednaha dazvołu taksama karajecca pazbaŭleńniem voli na termin da 2 hadoŭ.

A voś zachoŭvać chałodnuju zbroju u svajoj kvatery vy možacie biez usialakich dazvołaŭ i ŭ luboj kolkaści. Sproby pryciahnuć vas da adkaznaści tolki za toje, što ŭ vašym domie na ćvičku ŭ prybiralni visić kiścień, buduć adnaznačna niezakonnymi.

ZBROJA SUPRACIVU

«— Heta nia toje što kupić strelbu na dyvan nad łožkam, — surova skazaŭ Aleś. — Nam usio ž treba dźvie tysiačy strelbaŭ, stolki ž chałodnaj zbroi, dy žaleza dla parobak, dy papiery, bo ŭ Kastusia zryvajecca sprava.»

Uładzimier Karatkievič, apovieść «Zbroja»

Nie, niezdarma aficyjnyja prapahandysty «piajuć» nam pra pamiarkoŭnaść. Jany padkidvajuć nam mit pra «cichmianaść», a ja ŭspaminaju śviatkavańni Dnia Voli...

... u sakaviku 1996-ha. 24-ha, niadziela. My staim ščylna, plačo ŭ plačo, pierad budynkam telecentru, što na vulicy Kamunistyčnaj. Paźniak i Navumčyk patrabujuć va ŭładaŭ niekalki chvilinaŭ teleefiru, ale im, viadoma, nichto ich nie daje. Razhnievanaja hramada, nie zvažajučy na pahrozy Ahalca i šyrokija ramiony amonaŭcaŭ, hatovaja ŭziać budynak šturmam, praktyčna hołymi rukami. Ale tyja ž Paźniak i Navumčyk strymlivajuć ludziej. Aficer milicyi z raźbitaj hałavoj i rastruščanaj racyjaj ašaleła kryčyć kursantam: «Naza-a-ad!» Siarod demanstrantaŭ taksama šmat paranienych. U mužčyny z patylicy za šyju ściakaje kroŭ. Žančyna hazetaj «Svaboda» zakryvaje jamu ranu. U vačoch hramadzianina — vajaŭničy blask, u kutočkach vusnaŭ —uśmieška bajca. Naša zbroja ŭ 96-m — hruzałki źledzianiełaha śniehu.

... u sakaviku 1997-ha. 23-ha, niadziela. My idziom paabapał praježdžaj častki praspekta F.Skaryny — pa chodnikach. U tacht kroku my skandujem słova «Haŭ!» Heta demaralizuje amonaŭcaŭ, jakija, razharnuŭšysia ŭ kalonu pa adnym i na adlehłaści ŭ dva kroki adzin ad adnaho, ruchajucca razam z nami. Pierad Kruhłaj płoščaj ichnyja kalony rassypajucca. Na skryžavańni praspektu z vulicami Kazłova j Varvašeni adbyvajecca, badaj, samaja žorstkaja sutyčka mienčukoŭ ź milicyjaj. Bjom žorstka, adkinuŭšy preč farsejstva svaich publičnych statusaŭ paeta, mastaka, bankira, inžynera... Bjom z tym bolšaj nianaviściu, tamu što bačym pierad saboj svajho ž, tutejšaha biełarusa, jaki adnak pajšoŭ u pasłuhačy režymu, i, vykonvajučy zahad akupanta, biez razboru kryvavić našych siabroŭ, kachanych dziaŭčat, žonak, dziaciej... Hrupa milicyjantaŭ uskokvaje ŭ tralejbus — ratujecca. Niekamu ź ich nadzieli na hałavu śmietnicu, inšyja ratujucca, padajučy na kapoty mašynaŭ i zakryvajučy hałavu rukami. Voś adzin dasupraciŭlaŭsia: mahutnym udaram u hrudzi hramadzianin źbivaje jaho z noh. Niechta jaše calaje milicyjantu prosta ŭ tvar... Na imhnieńnie praryvajecca dumka, maŭlaŭ, što ž my robim, što ro... Ale tut ža pierad vačyma zavichuryła połymia krematoryja KHB, u jakim haryć biełaruskaja vaśmikutnaja zorka, luboŭna vyšytaja i padaravanaja tabie žančynaj ź lehiendarnaha Siemiežava; tut ža akupanckija fizii, što razryvajuć bieł-čyrvona-bieły ściah... Dyk niaŭžo raźbitaja skivica milicyjanta balić macniej za tvaju aplavanuju biełaruskuju dušu?..

I hetym razam naša zbroja — kułaki dy kavałki źledzianiełaha sakavickaha śniehu, dreŭki ściahoŭ dy parasony. Ale ŭžo druhoha krasavika my atakujem šerahi milicyjantaŭ, ściskajučy ŭ rukoch kavałki cehły, pakładzienaj niekali na svajo miesca pałonnymi niemcami...

Mitynhi, pikiety i demanstracyi apošnich piaci hadoŭ, a taksama biaskoncyja zajavy palityčnaj apazycyi pra niehvałtoŭnaje zmahańnie z akupacyjnym režymam pryvodziać «pamiarkoŭnych» biełarusaŭ da dumki: patrebnaja zbroja. Niehałasłoŭnaść majho vykazvańnia paćviardžaje i fakt zatrymańnia ŭ Viciebsku hramadzianina N, u kvatery jakoha znojdzieny bajavy ryštunak. Na ščaście, heta tolki adziny vypadak takoha prakołu...

Tym časam nazapašvańnie chałodnaj i «haračaj» zbroi supraciŭleńnia praciahvajecca. Pra heta viedaje režym. Pra heta pavinny viedać i my — dla adekvatnaj acenki sytuacyi.

Voś hramadzianin A., čałaviek pensijnaha ŭzrostu. Maje žonku, dziaciej, unukaŭ. Saviekaja ŭłada papsavała jamu kryvi. Małym pieražyŭ niamieckuju akupacyju. Jaho rodnaja ciotka, jakaja, dziakuj Bohu, žyvie j siońnia, u hady vajny vajavała ŭ partyzanskim atradzie. Ščałboŭskija lasy, jakija na dziasiatki kilametraŭ raskinulisia ŭzdoŭž pravaha bierahu Zachodniaj Dźviny, jana viedaje lepš, čym vulicy ciapierašniaha Viciebsku. Viedaje lasy j plamieńnik. Pa maładym adroście, jaki padniaŭsia na miescach žorstkich bajoŭ partyzanaŭ z čaściami vermachtu, jon viadzie mianie da svajho składu-schovu. Ziamlanku možna adšukać, chiba što pračasaŭšy z metalašukalnikam tysiačy hiektaraŭ lesu. Karcina, dalboh, siurrealistyčnaja: Biełaruś kanca XX-ha stahodździa, «Naša Niva» zakidvaje svaje staronki ŭ Internet, i novaja ziamlanka ŭ viciebskich lasach, naładavanaja specyfičnym načyńniem: tuzin rydlovak, metalovyja i plastykavyja jomistaści, skrutki drotu, niekalki skryniaŭ ź ćvikami roznych pamieraŭ u pramaślenaj papiery, asobna — minamiotnyja miny i artyleryjskija snarady, tołavyja šaški i jašče niejkija vybuchovyja rečyvy. Zamiest vuholla ŭ starym prasie — detanatary. Niekalki rakietnic, pieraroblenych pad naboi ci to 16-ha, ci to 20-ha kalibru. Dźvie zaradžanyja bieskurkoŭki. Adnu ź ich haspadar vynosić na pavierchniu, uskidvaje i — nijakaj asiečki! — stralaje. Pa maładym lesie kocicca recha...

Haspadar hanarycca dočkami, synami, unukami. Za čarkaj ślivovicy jon davodzić mnie, što treba rychtavać takija partyzanskija bazy pa ŭsioj Biełarusi, jak heta jašče ŭ 20-ja hady na našaj terytoryi rabili maskoŭskija balšaviki. Ja zhadžajusia, ale vykazvaju dumku, što zbrojny hramadzianski supraciŭ budzie mieć vynik adno tady, kali suprać akupacyjnaha režymu skiruje zbroju biełaruskaja armija, albo pa krajniaj miery nia stanie ŭmiešvacca ŭ kanflikt, albo adkryje dla nas svaje arsenały... Haspadar vypivaje, niuchaje skarynku žytniaha i škaduje, što nia moža narychtavać jašče j chleba, bo heta ž nie ćviki — adsyreje, pakul dojdzie da spravy.

Viartajusia damoŭ, niby Haharyn z kosmasu. Miakkaje kresła transpartnaha srodku kidaje ŭ son, jaki błytajecca ź virtualnaj biełaruskaj realnaściu.

Što nazapašvańnie zbroi — tendencyja, ja ŭpeŭnivajusia kančatkova, sustreŭšy jašče niekalki padobnych «partyzanaŭ». Adzin ź ich zajmajecca cieniavym biznesam (narmalny biznes pryvodzić u kameru, jak Kudzinava abo Klimava), častku hrošaj ź jakoha achviaruje na nabyćcio mužčynskich «cacak»: abrezy palaŭničych strelbaŭ, niekalki drobnakaliberak, hara aŭtamatnych patronaŭ, pryceły, prybory načnaho bačańnia, racyi, plastyt, miech saletry, aluminievaja pudra...

Kali b ja pra ŭbačanaje i pačutaje napisaŭ apaviadańnie, udziačny čytač moh by ŭskliknuć: nu j fantazija ŭ aŭtara! Na žal, źmiestam majho žurnalisckaha daśledavańnia źjaŭlajecca realny biełaruski kantekst, choć na pieršy pohlad jon moža padacca niepraŭdapadobna fantastyčnym.

Heta realnaść, što biełarusy ŭzbrojvajucca nia tolki kab zabivać z-za vialikich «babak» ci kvałka chleba. Fakt, što jany ŭzbrojvajucca i dziela taho, kab u čas «Č» zmahčy adstajać niezaležnaść Krainy i abaranić svoj nacyjanalny honar.

***

«Kali vaśmiu miesiacami paźniej ludzi ŭ jaraści kryčali: «Zbroi!», kryčali, ściskajučy pustyja kułaki, adzin ź niamnohich, chto zdoleŭ adkazać na hety kryk, byŭ kniaź Alaksandar Zahorski.

Ziamla atrymała zbroju».

(Uładzimier Karatkievič, apovieść «Zbroja»)

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0