Siarhiej Radštejn. Jak zrabić mir

Jak zrabić mir

To ŭ adnym, to ŭ druhim kutku Afryki ŭspychvajuć vojny. Čorny kantynent staŭ kantynentam bieznadziejnaści

Urad Śjera-Leone apynuŭsia zacisnuty ŭ stalicy, jak niekali ŭrad Paŭdniovaha Vijetnamu — u Sajhonie. Žychary abkładzienaha miesta zaŭvažyli, što ŭsie biełyja z rečami ciahnucca da adnaho miesca, i praz kolki chvilin pačuli šum šrubalotaŭ — biełyja źlacieli, a tubylcaŭ, jakija taksama prahnuli pakinuć krainu, čakała rasčaravańnie, bo 700 brytanskich desantnikaŭ rupna praviali aperacyju pa vyratavańni tolki biełaha nasielnictva.

Žychary hetaj małoj afrykanskaj stalicy ŭ panicy, bo adnojčy napačatku 1999 h. paŭstancy ŭžo brali Frytaŭn i tady spalili treciuju častku miesta i zamardavali niekalki tysiačaŭ mieścičaŭ. Vajaki-paŭstancy zvyčajna pjanyja dy abkuranyja i niščać dy kalečać na svaim šlachu ŭsio žyvoje — jość u ich takaja «zabava» — adsiakać ludziam ruki mačete. U ichnym vojsku vielmi šmat dziaciej, i lutaść ich časta niematyvavanaja. Tady, u 1999-m, abjadnanyja siły zachodnieafrykanskich dziaržavaŭ na čale ź Nihieryjaj vybili kileraŭ Abjadnanaha Revalucyjnaha Frontu z Frytaŭnu. Hetaje ž vojska z 8700 čałaviek pad ściaham AAN musiła b abaraniać nasielnictva krainy, ale heta nia vojska, a sapraŭdnaja katastrofa, što stała symbalem marnaści mirnych mieraprymstvaŭ AAN.

Strakataje pavodle etničnaha składu, skałočanaje najpierš z pradstaŭnikoŭ adstałych krainaŭ Afryki, jano składajecca z avanturnikaŭ, skvapnych na hrošy, ale niaŭmiełych u vajnie, i, da taho ž, drenna ŭzbrojenych. U vyniku bolš za 500 ź ich trapiła ŭ pałon. Paŭstancy pazabirali ŭ ich mašyny, zbroju, formu i razabrać ciapier, dzie aanaviec, dzie paŭstaniec, ciažka. U vyniku žaŭniery AAN časta sami stralajuć adzin u adnaho. Afryka!

Śjera-Leone ŭtraja mienšaja za Biełaruś i žyvie ŭ nendzie, chacia maje vialikija zapasy dyjamentaŭ. Z 1991 da 1996 h. tam išła hramadzianskaja vajna, a paśla byŭ utvorany «ŭrad nacyjanalnaha adzinstva», dzie kantralavać zdabyču dyjamentaŭ zhodna z cyničnym kampramisam pryznačyli pravadyra paŭstancaŭ. Atrymaŭšy hetuju pasadu, jon atrymaŭ hrošy dla dalejšaj baraćby za ŭładu, bo pačaŭ spekulavać tymi dyjamentami praz susiedniuju Liberyju. AAN sprabavała dabicca prymireńnia, pačała płacić paŭstancam za zdaču zbroi, a taksama arhanizoŭvać mahčymaść dla pieravučvańnia dziaciej-bajevikoŭ. Ale marna. Pracavać jany nie chacieli, zbroi mieli pad dastatkam — aŭtamat kaštuje stolki, kolki dźvie kurycy.

Atrymałasia, što ŭ Śjera-Leone AAN zamirała bandytaŭ, što j nia dumali vykonvać pahadnieńni, a tolki rychtavalisia da vajny. AAN u čarhovy raz pakazała svaju nieefektyŭnaść.

Pryrodna bahataja Afryka pry hetym pakutuje ad častych pryrodnych ža katastrofaŭ — apošnimi byli pavodka ŭ Mazambiku i suša na Afrykanskim Rozie. Biednaść i AIDS zabivajuć tut, jak nidzie ŭ śviecie, ale afrykancy, niby nia bačačy taho, varahujuć dalej. Tak, Etyjopija i Erytreja, jakimi kirujuć niekali sajuźnickija ruchi, što razam koliś skinuli marksiscki režym Menhistu, bjucca za kavałak pustelni, tym časam u ichnych krainach tysiačami ad hoładu pamiraje mirnaje nasielnictva.

Paŭtuzinu afrykanskich krainaŭ dasłali svaje vojski ŭ Konha ci na bok dyktatara Kabiły, ci na bok troch paŭstanckich ruchaŭ, i afrykancy atrymali čarhovuju «Vialikuju Afrykanskuju Vajnu». A što heta za vajna, dastatkova śviedčyć toj fakt, što paŭstancy na joj časta vajujuć hołyja, tolki ŭ amuletach dy čaraŭnickich maskach, dy jaduć čałaviečynu. Ci hetkija vojny farmujuć nacyi? Siońnia nichto j nie zaikajecca pra dasyłku siłaŭ AAN u vializnaje Konha.

Miž tym abvastrajecca supraćstajańnie biełych i čornych u Zimbabve. Kažuć, brytancy raspracavali plan evakuacyi 20 000 biełych z hetaj svajoj byłoj kalonii, a ŭ Śjera-Leone tolki adrepetavali jaho.

Kofi Anan skardzicca na niaroŭnaść uvahi mižnarodnaj supolnaści da Afryki i, skažam, da Kosava. Administracyja Klintana śpiarša abiacała pavialičyć udzieł ZŠA u miratvorčych aperacyjach, ale paśla pravału humanitarnaha ŭmiašańnia ŭ Samali ŭsio pravaliłasia. Klintan pierajšoŭ da kancepcyi, što «AAN musić viedać, kali jana pavinna kazać «nie» miratvorčym aperacyjam».

Papiarednik Anana na pasadzie hiensaka Butras Hali niejak skazaŭ, što suśvietnuju supolnaść «abychodziać tolki vojny bahatych». U 1994 h. zachodnija palityki ŭparta nie zaŭvažali hienacydu 800000 čałaviek u Ruandzie. Siońnia nichto nia ŭpeŭnieny, što toje samaje nie paŭtorycca ŭ niejkaj inšaj krainie. U Kosava j Tymor dapamoha pryjšła. Krychu pozna, ale pryjšła. Ci pryjdzie jana ŭ Afryku? Peŭna, prablema ŭva ŭjaŭleńni biełych pra čornych afrykancaŭ, jakich biełyja j ciapier ličać ludźmi tolki farmalna.

Siarhiej Radštejn