Uładzimier Sodal. Persanažy z Kupałavych tvoraŭ

Uładzimier Sodal

Persanažy z Kupałavych tvoraŭ

Histaryčnaje paryvańnie našaha narodu «ludźmi zvacca» hetak manifestyčna-charalna zakampanavanaje Jankam Kupałam u jahonym słavutym vieršy «A chto tam idzie?» napačatku stahodździa, chvalavała ŭsie słai našaj tvorčaj intelihiencyi. Mastakoŭ taksama. Temu Kupałavaha šedeŭru adzin ź pieršych pasprabavaŭ uvasobić na mastackim pałatnie Piotra Sierhijevič. Ravieśnik vieku, jon byŭ śviedkam pamknieńnia biełarusaŭ zaniać pačesny pasad miž narodami. Piotra Sierhijevič viedaŭ i ŭsie spružyny hetaha ruchu. Viedaŭ jon i tych, chto hetyja spružyny ściskaŭ, kab adnojčy jany rasprostalisia na poŭnuju moc.

Stvoranaja Piotram Sierhijevičam mastackaja kampazycyja «A chto tam idzie?» pavodle matyvaŭ Kupałavaha tvoru, prazrystaja, čytelnaja, nie patrabuje jakohaści dadatkovaha kamentaru. I ŭsio ž mnie chaciełasia mieć choć jakija źviestki pra hety tvor ad samoha aŭtara. Z hetaj nahody adnojčy listoŭna ja źviarnuŭsia da samoha mastaka, paprasiŭ jaho choć koratka raskazać pra historyju tvora, jak jon uvasablaŭ svaju zadumu. 18 kastryčnika 1974 hodu na maju prośbu vilenski maestra mnie adpisaŭ:

«18.10.1974 h.

Vielmi Pavažany Ŭładzimieru Sodal!

Adkazvaju na pieršaje Vaša pytańnie. Pačaŭ pracavać nad pieršym varjantam «A chto tam idzie?» ŭ 1945 hodzie. Kali pakazaŭ karcinu Ŭładysłavie Francaŭnie i druhim mastakam, adobryli jaje; tak i zakančyvaŭ raspačatuju karcinu. Što da druhoha varjantu «A chto tam idzie?», u mianie byvaje tak: namalavaŭšy karcinu pieršaju, pobač daśpiavaje i druhi varyjant na hetuju ž temu pa-druhomu. Tak atrymałasia i druhaja karcina «A chto tam idzie?». Jak była maja persanalnaja vystaŭka ŭ Miensku ŭ 1962 hodzie, druhi varyjant «A chto tam idzie?» byŭ zakupleny dla muzeja Janki Kupały. Na žal, nia viedamyja mnie tvory mastakoŭ, katoryja malavali na hetuju temu, aprača Janki Ramanoŭskaha. Karcina rabiła na mianie ŭražańnie eskizu čorna-biełaha na papiery. Druhich mastakoŭ, malujučych na temu «A chto tam idzie?», mnie niaviedama. Tvorčaść Janki Kupały mnie vielmi pa dušy, vielmi padabajecca. Malavaŭ na temu jaho tvorčaści «Zvanar», «A ty, siracina, žyvi», «U karčmie na Daŭhinaŭskim haścincy» i ciapier zakančvaju tryptych da vieršu Janki Kupały «Jak na śviet radziŭsia Janka», «Jak padros, padniaŭsia Janka», «Jak vialikim vyras Janka».

Karciny «Zvanar», «U karčmie» znachodziacca ŭ Muzei Janki Kupały.

Partret V.I.Dunina-Marcinkieviča raboty A.Piatrovaj mnie niaviedamy, takža i aŭtar partreta.

Pradbačycca maja jubilejnaja vystaŭka ŭ Miensku ŭ 1975 hodzie, u vieraśni, budu vielmi rad z Vami paznajomicca.

Z pašanaj, Piatro Sierhijevič».

Maju i jašče adzin list ad šanoŭnaha maestry ź Vilni. Datujecca jon 5 lutym 1975 hodu. Reč u tym, što Piotra Sierhijevič maje dva varyjanty, dźvie sproby ŭvasobić na pałatnie temu «ludźmi zvacca». Peŭna, z hetaj nahody ja praź jakiś čas znoŭ źviarnuŭsia da mastaka, chacieŭ štoś u jaho ŭdakładnić, pahłybić.

«5.II.1975 h.

Vielmi Pavažany Ŭładzimieru Sodal!

Prašu Vašaha prabačeńnia, što tak doŭha zaciahnuŭ prysłać Vam viestki ab maich tvorach na temu vieršaŭ Janki Kupały. Sa skruchaj našu na sabie ciažar majoj niadbałaści. Vybačajcia, kali łaska.

Zakazała namalavać karcinu na temu vierša Janki Kupały «A chto tam idzie?» Ŭładysłava Francaŭna Łucevič, žonka Janki Kupały, u 1945 h. Dyrektar Muzeja Janki Kupały. Karcina mastackaj kamisijaj była adobrana i zakuplena dla muzeja.

U majej mastackaj praktycy byvaje tak nia pieršy raz: pracujučy nad karcinaj doŭha, i kali rabota dachodzie na kanca, raptam pabačyŭ hetuju karcinu inačy. Tak atrymałasia i z kampazycyjaj «A chto tam idzie?» — 2 karciny. Druhi varjant takža malavany ŭ 1945 hodzie. Zakupleny muzejem.

Persanaž, jak u pieršaj, tak i ŭ druhoj toj samy, tolki krychu pa-druhomu pejzaž karciny «A chto tam idzie?». Jak dla pieršaj, tak i dla druhoj braŭ kupałaŭskich hierojaŭ ź jaho tvoraŭ. Lavon, Zvanar, huślar, sialanie, rabočyja, žančyny. U pieršaj i druhoj karcinie braŭ pejzaž biełaruski. Na pieršaj karcinie dramatyčny nastroj, ciažkija vobłaki paviśli nad haryzontam. U druhoj pejzaž bolš liryčny, na fonie voziera.

Vielmi pieraprašaju Vas, što tolki ciapier prysyłaju viestki, patrebnyja Vam, vybačajcia, kali łaska.

Z pašanaj, Piatro Sierhijevič.»

U vieraśni 1975 hodu, jak i mierkavałasia, u biełaruskaj stalicy była naładžana jubilejnaja vystava Piotry Sierhijeviča. Voś jakraz pad čas hetaj vystavy ja i paznajomiŭsia z słynnym mastakom. My, maładziejšyja, chadzili za im cuham. Chaciełasia ad jaho pačuć pra daŭno minułyja časy štoś takoje, čaho nikoli nia čuli i ni ad kaho nikoli nie pačujem, nie daviedajemsia. Pryhadvajecca sustreča ź im u Kupałavym muzei.

Nietaropkaja i nieakreślena spantannaja razmova. Jon siadzić u muzejnym pakojčyku — taki naturalny, ziamny, davierlivy, jak dzicia. Biełahałovy ŭžo. U hetym ža pakojčyku ŭ bahietnaj ramie pajasny partret Macieja Buračka — Franciška Bahuševiča, namalavany im toj ža paroju, jak i karcina pavodle matyvaŭ słavutaha Kupałavaha vieršu «A chto tam idzie?». Francišak Bahuševič z knižkaju.

Zdavałasia b, była samaja nahoda raspytacca ŭ aŭtara pra historyju hetaha partretu, pra Bahuševiča: čamu jon uziaŭsia za hetuju pracu, jakija ŭ jaho na heta byli impulsy? Ale nie pahavaryŭ. Nie saśpieŭ u tuju chvilinu na takuju havorku i ciapier škaduju pra heta praz usio žyćcio. A Bahuševič ža pieršy pačaŭ katurchać pryspanuju śviadomaść biełarusaŭ. Janka ž Kupała hety raskaturchany Bahuševičam lud užo ŭbačyŭ u žyvoj chadzie za prava ludźmi zvacca.