Z USICH STARON

 Z USICH STARON

Što toj Irlandyi da ŭschodu Eŭropy?

Irlandcy na referendumie adkinuli pahadnieńni ab pašyreńni Eŭraźviazu, padpisanyja ŭ Nicy. Suprać prahałasavała 54% vybarcaŭ. Irlandyja baicca stracić častku datacyj, kali ŭ EZ uvojduć novyja krainy. Mienavita Źviazu irlandcy musiać dziakavać za dapamohu ŭ raźvićci haspadarki.

 Aburanyja ehaizmam irlandcaŭ francuzy prapanavali pravieści na Zialonym Vostravie novy referendum i, kali vynik znoŭ budzie admoŭny, padumać pra vyklučeńnie krainy śviatoha Patryka z supolnaści. Niemcy zhadali, što ciaham astatnich 30 hadoŭ irlandcy atrymali ad Bruselu dapamohi bolš jak na 50 miljardaŭ eŭra (heta 42 młrd. dalaraŭ). Polskija hazety napisali, što Irlandyja dapamohu atrymlivać łasaja, a davać inšym — niama durnych. Eŭrapiejskaja kamisija ŭ piatnicu supakojvała kandydataŭ, maŭlaŭ, pieramovy nakont ustupu buduć iści ŭ raniejšym tempie.

Možna, kab ułahodzić Irlandyju, prapanavać joj unieści źmieny ŭ dakumenty, pryniatyja ŭ Nicy. Tak rabili, kali Danija adkinuła Maastrychckija pahadnieńni. Adnak damova ab pašyreńni EZ tyčycca ŭsich krainaŭ Źviazu, i niejkija lhoty dla Irlandyi pastaviać jaje ŭ asablivaje stanovišča.

Barokavyja cerkvy j lustracyjnyja paśviedčańni

Hałoŭnym vynikam sustrečy kiraŭnikoŭ krainaŭ HUUAM (abjadnańnie, što łučyć Hruziju, Ukrainu, Uzbekistan, Armieniju j Małdovu) u Jałcie stałasia arhanizacyjnaje afarmleńnie hetaha chaŭrusu, jaki isnuje ŭžo čatyry hady, ale dahetul nia mieŭ svaich instytucyjaŭ. Ciapier HUUAM atrymaŭ arhanizacyjnyja struktury j stalicu — Jałtu. Ale samy važny dakument — Pahadnieńnie pra stvareńnie zony volnaha handlu — uchvaleny nia byŭ, bo zaŭparcilisia ŭzbecki i małdaŭski prezydenty. Ševardnadze ž prapanavaŭ pryniać u chaŭrus Rumyniju j Baŭharyju (jany jašče sami, praŭda, nia vyznačylisia), a novy małdaŭski prezydent Varonin, kab zrabić dziejnaść HUUAMu “bolš prazrystaj”, choča zaprasić rasiejskich naziralnikaŭ.

Ministar unutranych spravaŭ Čechii Stanisłaŭ Hros abviaściŭ, što paśla admysłovaje pravierki ŭ dziaržaŭnych strukturach vyjaŭlenyja 114 byłych ahientaŭ sakretnaj kamunistyčnaj palicyi (STB), jakija ŭ 1991—92 h. atrymali niesapraŭdnyja lustracyjnyja paśviedčańni. Česki premjer Miłaš Zieman vykazaŭ svajo abureńnie tym, što byłyja hebisty zdoleli ŭ abychod lustracyjnaje pastanovy trapić na adkaznyja pasady, dyj prapanavaŭ nanova pravieryć lustracyjnyja dakumenty va ŭsich ustanovach — najpierš u ministerstvach unutranych spravaŭ i abarony.

Juhasłaŭskaja pravincyja Vajavodzina patrabuje viarnuć joj adabranuju ŭ časy dyktatury aŭtanomiju. Vajavodzincy nia zhodnyja ź siońniašniaj pryvatyzacyjaj, arhanizavanaj “źvierchu”, što maje ŭ ich dziŭny nachił — pradajucca prybytkovyja pradpryjemstvy, a ŭsio nierentabelnaje zastajecca ŭ rukoch krajovaje administracyi. Nia dziva, što ŭ biudžecie Novaha Sadu niama hrošaj. Majomaść pravincyi całkam u rukoch Białhradu.

Vajavodzincy spadziavalisia, što paśla pieramohi demakratyčnaj apazycyi im viernuć samastojnaść, abmiežavanuju ŭ 90-m, adnak Białhrad pa-raniejšamu nia choča zvažać na miascovy parlament. Aburyła vajavodzincaŭ i pastanova pra abaviazkovaje vykładańnie ŭ škołach relihii — dziela zachavańnia “duchoŭnaje jednaści” serbskaha narodu. U krai budujucca dziasiatki pravasłaŭnych cerkvaŭ u bizantyjskim kštałcie, tady jak vajavodzinskija bažnicy zaŭždy byli barokavymi (staršynia vajavodzinskaje Skupščyny ličyć hetaje budaŭnictva dokazam kursu na “serbizacyju” kraju). “Miłošaviča niama, ale j siońnia bolšaść białhradzkich palitykaŭ bačać Serbiju takoj, jakoj jaje bačyŭ Słabadan”, — kaža hałava miascovaha parlamentu.

Siarhiej Rak

Karniła, addaj kadziła!

Paśla taho jak Estonija atrymała niezaležnaść, tamtejšaja Pravasłaŭnaja carkva padzialiłasia na dźvie j ciapier adna ź ich łučyć pieradusim estoncaŭ i pradstaŭnikoŭ staroje rasiejskaje emihracyi, druhaja — rasiejcaŭ.

Vytoki hetaha padziełu treba šukać jašče ŭ 1917 h., kali ŭ Rasiei Pravasłaŭnaja carkva trapiła pad balšavicki ŭcisk, a estonskija pravasłaŭnyja dabilisia dla siabie aŭtanomii j pierajšli pad jurysdykcyju Kanstantynopalu. U 1940 h. pryjšli savieckija akupanty, i zapužany synod na čale ź mitrapalitam Alaksandram “dobraachvotna” pryniaŭ źvierchnictva Maskvy.

Za niemcami paŭstaŭ Bałtyjski patryjarchat. Uvosień 1944 h. Alaksandar razam ź inšymi biskupami ŭśled za niamieckimi vojskami pakinuŭ Estoniju dyj pasialiŭsia ŭ Stakholmie. Tolki na pačatku 90­ch biskupy viarnulisia z emihracyi na radzimu j utvaryli niezaležnuju ad Maskvy Estonskuju apostalskuju pravasłaŭnuju carkvu. U 1993 h. ułady vyznali jaje adzinaj spadčyńnicaj davajennaj carkvy, majomaściu jakoj da taho karystałasia “rasiejskaja” carkva. Apošniuju ŭsprymali jak pieražytak časoŭ akupacyi i doŭhi čas nie rehistravali.

Adnak, za hady samastojnaści staŭleńnie da rasiejcaŭ u Estonii pamiakčeła. Kali jany vyjeduć, na rynku pracy źjavicca vializnaja dzirka. Jaje mohuć pačać zapaŭniać inšyja prybyšy, što zusim nia viedajuć hetaha kraju j kultury. Tamu siońnia ŭłady robiać usio mahčymaje, kab tutejšyja rasiejcy jak najchutčej intehravalisia ŭ estonskaje hramadztva. Raście lik rasiejcaŭ, što majuć estonskaje hramadzianstva i navat pravym palitykam davodzicca zvažać na ichnyja hałasy.

Nia dziva, što estonskija ŭłady ŭrešcie pahadzilisia zarehistravać carkvu, padlehłuju Maskvie, a palityki, kab atrymać hałasy tutejšych rasiejcaŭ, pačali vykarystoŭvać i relihijnuju kartu. Tak, burmistar Talinu Mois za padtrymku na vybarach dapamoh rasiejskaj carkvie atrymać hałoŭnuju bažnicu – Sabor Alaksandra Nieŭskaha, nasuprać parlamentu krainy. Estonskaja carkva prasiła addać bažnicu joj, adnak uładam nievyhodna heta rabić: mer trymajecca za hałasy pravasłaŭnych rasiejcaŭ.

Tady jak pradstaŭniki najbolšaj apazycyjnaj Partyi centrystaŭ deklarujuć, što nie daduć nikomu dziela karotkaterminovaj palityčnaj karyści skryŭdzić estonskaje carkvy i pieradać rasiejcam niešta ź jaje davajennaje majomaści.

Estonski mitrapalit Stefan uparta nazyvaje kiravanuju mitrapalitam Karniłam carkvu “maskoŭskaj” i ćvierdzić, što taja nia maje anijakaha prava na staryja cerkvy. Jon kaža, što zarehistravanaj jana moža być tolki pad adnoj z da hetaha času ŭžyvanych nazvaŭ – Rasiejskaja pravasłaŭnaja carkva ŭ Estonii ci Japiskapstva Maskoŭskaha patryjarchatu ŭ Estonii.

Treba adznačyć, što na siońniašni dzień u nabaženstvach rasiejskaje carkvy rehularna ŭdzielničaje 45 tysiačaŭ viernikaŭ, a estonskaje – tolki 18 tysiačaŭ. Uvohule ž u paŭtaramiljonnaj Estonii najbolš luteranaŭ – 180 tysiačaŭ. Nieestoncy składajuć kala 40% nasielnictva krainy. Pravasłaŭnyja siarod estoncaŭ źjavilisia paśla 1845 h., kali rasiejskija ŭłady razdavali ziamlu sialanam, jakija kidali luteranstva.

Niadaŭna kanstantynopalski i maskoŭski patryjarchi zaklikali mitrapalitaŭ Stefana i Karniłu skončyć sprečki j vałodać toj ułasnaściu, jakaja ŭ kožnaha ź ich jość na dadzieny momant.

Ja. Z.

Miensk vybraŭ Chatami

U piatnicu ŭ Iranie abirali prezydenta. Nichto nie sumniavaŭsia, što na druhi termin zastaniecca ciapierašni kiraŭnik krainy Chatami. Jon atrymaŭ absalutnuju bolšaść hałasoŭ — 22 młn. z 28-mi. Adnym z kandydataŭ u prezydenty Iranu byŭ ministar abarony, kontr-admirał Šamchani, jaki ŭ krasaviku pryjaždžaŭ ź vizytam u Biełaruś. Ale jon atrymaŭ tolki kala 670 tys. hałasoŭ.

U našaj krainie stała žyvie kala 200 iranskich hramadzianaŭ. Prahałasavać pryjšło 98 % tych, chto trapiŭ u śpisy (h.zn. mieŭ bolš za 15 hadoŭ — u Iranie i moładź maje prava hołasu). Chatami nabraŭ u Miensku 92%, za Šamchani prahałasavali tolki dva čałavieki. Što jeździŭ, što nia jeździŭ…

S.R.

Zabaraniajuć patrymanyja inšamarki

Rasiejcy źbirajucca ŭvieści takija vysokija myty na ŭvoz patrymanych inšamarak (starejšych za 5 hadoŭ), kab ich stała zusim niavyhadna pryhaniać. Tym samym urad choča zmusić ludziej kuplać łapciožnyja “Žyhuli” j “Maskvičy”. Pakul nieviadoma, ci pojduć na hetki ž biazhłuzdy dla Biełarusi krok vasalnyja ŭłady Miensku.

Premija Vajnoviču

Rasiejski prezydent Pucin prysudziŭ Dziaržaŭnuju premiju ŭ halinie litaratury Ŭładzimieru Vajnoviču za raman «Manumentalnaja prapahanda». Piśmieńnik byŭ uhanaravany niahledziačy na toje, što letaś strašenna kpiŭ z Pucina za viartańnie melodyi savieckaha himnu ŭ jakaści himnu Rasiei.

B.T.