Z USICH STARON

 Z USICH STARON

Bolš Litva, čym Libija

Rola Ameryki ŭ Biełarusi apošnimi hadami stała značnaja. Ale, na žal, nieadnaznačnaja.

Jašče zadoŭha da prezydenckich vybaraŭ kiraŭnica adnaho amerykanskaha pradstaŭnictva ŭzdychnuła ŭ skrusie: navošta my siudy pryjšli, bolej škody narabili (sa “svajoj demakratyjaj”)... U hetym uzdychu niama praŭdy, jość nierazumieńnie. Adzinaja pamyłka amerykanskaje palityki ŭ Biełarusi ŭ tym, što nadumlali nam to juhasłaŭski, to navat nikarahuanski varyjant, ihnarujučy toj fakt, što Biełaruś — kraina svajho rehijonu. Adno što krychu bolš za Čechiju, Polšču i Litvu (dzie najnoŭšyja amerykanskija schiemy spracavali jak treba) kalanizavanaja. Ale “krychu” nia ličycca. Jość pryncypy demakratyi, jakija hadujucca na hlebie niezaležnaści i nacyjanalnaj dziaržaŭnaści. Tak było va ŭsich, tak musiła być i ŭ nas. Usio inšaje pryvodzić da padmieny paniatkaŭ, pasłablaje maralnuju bolšaść hramadztva, vyklikaje błytaninu i apatyju. Razhladajučy nas usio bolš jak Libiju, našyja spryjalniki i vyrablajuć z nas Libiju.

Varta pahamanić z amerykanskim kanhresmenam, kab zrazumieć, što bačańnie našaj krainy ŭ jaho adekvatnaje, što pryncypy niezaležnaści i demakratyi — nieadryŭnyja. A varta sustrecca z supracoŭnikami “na miescach”, kab usio heta papłyło, kab źjaviŭsia adniekul hety kalanijalny rudyment rasiejskaje movy (nibyta “danina realijam”), ciabie namaŭlajuć vydavać apazycyjnuju presu i havaryć u apazycyjnym radyjo pa-rasiejsku i hrafici pisać pa-rasiejsku (“Hdie Hončar?”), niesučy tym samym raskoł i demaralizacyju ŭ apazycyjnaje asiarodździe.

Adkul heta? Čamu ŭ Litvie ŭ časy “Sajudzisu” i “Interfrontu” amerykanskaja palityka nie čaplałasia za rasiejskuju movu? Tam ža i sapraŭdy narod byŭ raskołaty pavodle moŭnaha pryncypu. Mnohija patencyjnyja demakraty pa-litoŭsku nie razumieli. Adnak nie było tam takoha. Bo tady ničoha b nia vyjšła, nie spracavali b amerykanskija schiemy vychadu z kamunizmu. Jak u nas jany nie spracavali na minułych vybarach, asłabiŭšy maralna našu “adzinuju” apazycyju.

Samaje amerykanskaje naša radyjo — Svaboda — čyja palityka ažyćciaŭlajecca niepasredna z Vašynhtonu — spres biełaruskaje. Bo ŭ Vašynhtonie jasna, što demakratyja pačynajecca z uśviedamleńnia nacyjanalnych intaresaŭ, z myśleńnia maštabami svajoj krainy i svajoj kultury, ź niezaležnaści. Biełarusy što-niebudź mohuć źmianić tolki ŭ siabie i ŭ svaim. A nie na eŭrazijskaj prastory, dzie im piać telekanałaŭ zabivajuć hałavu postsavieckimi fantomami, i nie z čužoj movaj u rocie i ŭ hałavie.

Nie, heta nie zadača amerykancaŭ — vučyć biełarusaŭ movie. Zadača — nie nakidać rasiejščyny. My raźbiaremsia sami.

Niama biełarusa, jaki b nie razumieŭ pa-biełarusku. Ale niama jašče biełarusa, jaki b asacyjavaŭ siabie z maštabami svajoj krainy i tych zadač, jakija pierad hetaj krainaj stajać. Tamu našy palityki bolš lubiać havaryć pra “faktar Maskvy”, a emisary Ameryki razvažajuć pra “realii”, jakija skłalisia ŭ ichnych mienskich ofisach. Biełaruś tut nie razhladajecca jak zvyčajnaja kraina svajho rehijonu i svajho maštabu — jak Čechija, jak Polšča, jak Litva. Tamu, urešcie, i vyniki palityčnych kampanijaŭ u nas — nie takija. Nie narmalnyja.

Heta praŭda, što Łukašenka pradaje zbroju naleva i naprava, ale heta nie padstava vyrablać ź Biełarusi Nikarahua ci Kalumbiju. My — kraina svajho rehijonu. I tolki ŭ razumieńni hetaha moža znajści siły maralnaja bolšaść našaha hramadztva, jakaja spynić urešcie toj zbrojny handal.

Balesnaja amerykanskaja trahiedyja, što paklikała da žyćcia pierahlad mnohich aspektaŭ palityki ZŠA, u dačynieńni da Biełarusi musiła b pryvieści da kanca hetaj razdvojenaści. Adna niezaležnaść, adna demakratyja, adna Biełaruś.

Siarhiej Dubaviec

Prytułak niamieckich pensijaneraŭ

Na minułym tydni, u časie svajho vizytu ŭ Niamieččynu, Pucin paabiacaŭ, što ŭ vypadku składanaściaŭ z pastaŭkami nafty j hazu ź Blizkaha Ŭschodu, Rasieja hatovaja pavialičyć svaje pastaŭki na Zachad. “Padmacavańnie” budzie iści praź biełaruskuju terytoryju.

Biełaruskaje pytańnie padčas vizytu Pucina nie abmiarkoŭvałasia. Eŭropa paśla vybaraŭ i ńjujorskich teraktaŭ, padobna, machnuła na nas rukoju.

Navat dla najbližejšaj da nas Niamieččyny Biełaruś dahetul nie Belarus, a Weissrussland. U aficyjnym daviedniku Ministerstva zamiežnych spravaŭ Niamieččyny jość asobny raździeł pra niamieckija intaresy j palityku navat na Malcie, ale Biełarusi dla niemcaŭ nibyta j niama — na ŭsiu knižku try zhadki.

Niadziva, što intaresy Niamieččyny tutaka budzie pradstaŭlać dyplamat pieradpensijnaha vieku. Novamu pasłu ŭ Biełarusi Vilhielmu Fryku, jaki na pačatku kastryčnika zamienić u Miensku Horsta Vinkielmana, praz try hady budzie 65, i jahonaja dziaržaŭnaja słužba aŭtamatyčna skončycca. Niamieckija analityki, jakija hutaryli ź Vilhielmam Frykam, kažuć, što novy ambasadar Niamieččyny ŭ Biełarusi demanstruje poŭnuju pierajemnaść papiaredniaj zamiežnapalityčnaj linii. Niekatoryja nazyvajuć Fryka asobaj, blizkaj da taksama ŭžo nie maładoha Hansa-Hieorha Vika. U svoj čas toje samaje kazali pra Horsta Vinkielmana. Vik daminavaŭ, i na jaho tle niamieckaja ambasada vyhladała słabiejšaj.

Siarhiej Rak

Vilhielm Fryk (nar.1939) maje jurydyčnuju adukacyju. Pracavaŭ u MZS Niamieččyny, pa try hady ŭ Rumynii i Polščy, vałodaje rumynskaj i polskaj movami. Pryznačeńnie na pasadu Nadzvyčajnaha i Paŭnamocnaha Pasła ŭ Biełarusi — najvyšejšy punkt jahonaj karjery. Adnačasova heta apošniaje jahonaje pryznačeńnie.

Pradstaŭniki niamieckich kołaŭ, jakija aktyŭna supracoŭničajuć ź Biełarusiaj, sp.Fryka charaktaryzujuć jak čałavieka, jaki nadzvyčaj dobra raźbirajecca ŭ biełaruskaj sytuacyi.

Tajamničy vizyt

U Miensk na minułym tydni pryjaždžaŭ ź vizytam lider niepryznanaje Prydniastroŭskaje Respubliki Ihar Śmirnoŭ. Jaho niečakana pryniaŭ sam Łukašenka. Nikoli i nidzie raniej Śmirnova nie prymali na ŭzroŭni kiraŭnika dziaržavy. Kišyneŭskaja presa adrazu ž acharaktaryzavała ŭčynak A.Łukašenki jak ekscentryčny i niedružalubny. Kali sustreča nia mieła miratvorčych metaŭ i nie była zahadzia ŭzhodnienaja z uładami Małdovy, heta moža pryvieści da paharšeńnia biełaruska-małdaŭskich adnosinaŭ, što ŭ svaju čarhu moža nehatyŭna adbicca na abjomie vyhadnaha dla Biełarusi handlu z Małdovaj. Heta tym bolš dziŭna, što novy prezydent Małdovy šmat razoŭ deklaravaŭ namier jašče palepšyć dvuchbakovyja stasunki.

Barys Tumar

Toj, chto navodzić masty

Papa Rymski Jan Pavał II naviedaŭ Kazachstan i Armieniju. U Kazachstan jaho zaprasiŭ prezydent krainy Nursułtan Nazarbajeŭ. Pryjezd byŭ prymierkavany da 10-ch uhodkaŭ niezaležnaści krainy.

Pierš-napierš Papa ŭskłaŭ vianok da pomniku achviaram balšavickich represijaŭ u Astanie i zaklikaŭ usich chryścijanaŭ “budavać śviet biaz hvałtu”. U Kazachstanie nievialiki adsotak katalikoŭ – zbolšaha ź liku naščadkaŭ represavanych u 30—50-ja “palakaŭ”, ale sustrakać Jana Paŭła II sabrałasia zvyš 50 tys. čałaviek. Byli pilihrymy z Tomsku, Krasnajarsku, Taškientu. Jany zaprašali Jana Paŭła ŭ svaje harady, a na najbolšym plakacie, jaki trymali vierniki, było pytańnie: “Papa, kali ŭžo ŭ Maskvie?”

Rasiejskaja pravasłaŭnaja carkva admoŭna reahavała na vizyt pantyfika ŭ Kazachstan. Maŭlaŭ, heta moža raspalić mižrelihijnyja kanflikty. Kiraŭnictva ž pravasłaŭnaj japarchii Kazachstanu paličyła, što ničoha zahannaha ŭ vizycie Papy niama.

Pryjezd Jana Paŭła daŭ dadatkovyja palityčnyja bały Nazarbajevu, jakoha raz-poraz vinavaciać u aŭtarytaryźmie.

Paśla Kazachstanu Papa ŭziaŭ udzieł u śviatkavańni 1700-hodździa Armianskaj apostalskaj carkvy. Jan Pavał II naviedaŭ Cycarnakaberd — memaryjał pamiaci achviaraŭ tureckaj raźni 1915 h. Jon pryvioz u padarunak aryhinał lista papy Benedykta XV tureckamu sułtanu z zaklikam pierapynić hienacyd armianaŭ. Rasčuleny Šarl Aznavur, što prysutničaŭ na ŭračystaści, vykanaŭ “Ave Maryju”. Rasieja nie pratestavała suprać vizytu pantyfika ŭ Armieniju. Armienija — nia votčyna RPC, ale Aleksij II demanstratyŭna naviedaŭ Jerevan za paru dzion da papy, i spadziavańni na sustreču Papy i patryjarcha vyjavilisia marnymi.

Papa ŭžo stareńki. Jamu ciažka pierasoŭvacca, i šlach da śviatoha armianskaha miesca pačatku chryścijanstva — Ečmijadzinu, jaki treba iści pieški, jon prajechaŭ mašynaj. Niahledziačy na staraść i chvaroby, jon vandruje pa śviecie, niesučy radaść viernikam.

“Pantyfik” u pierakładzie z łaciny – toj, chto navodzić masty. I heta ŭ Jana Paŭła paśpiachova atrymlivajecca. Kazachstan i Armienija stali 127-j i 128-j krainami, jakija jon naviedaŭ.

Biełaruś pakul skača pad dudku Maskvy, i dazvoł na pryjezd pantyfika pakul zaležyć ad voli Maskoŭskaje patryjarchii. Škada, bo vizyt Jana Paŭła II paspryjaŭ by vychadu krainy ź mižnarodnaje izalacyi. Nia kažučy ŭžo pra imšy, jakija Papa spraviŭ by pa-biełarusku na mienskim i haradzienskim placach.

Edvard Ludovič

Mihranty pranikajuć
z Rasiei

U Homielskaj vobłaści na miažy z Ukrainaj zatrymali 20 aŭhanskich uciekačoŭ.

Aŭhancy znachodziacca pad aryštam u Homieli, pamiežniki vyśviatlajuć ichnyja asoby i spraŭdžvajuć, ci nie vajavaŭ chto ź ich u Čačenii, bo ŭ Biełaruś aŭhancy pryjechali z Rasiei.

Sioleta zatrymana 186 parušalnikaŭ miažy — udvaja bolš, čym letaś. Kala traciny ich — z Aŭhanistanu. Złoŭlenych nielehalnych mihrantaŭ najčaściej vysyłajuć nazad u Rasieju, ale jakaja z taho karyść, kali rasiejska-biełaruskaja miaža nie kantralujecca i ŭciekačy iznoŭ prychodziać u Biełaruś.

Jazapat Zmysła

Berlin
pierafarboŭvaje Bramu

Berlincy vybirajuć koler dla słynnaj Brandenburskaj bramy. U časie raniejšych restaŭracyjaŭ jaje ŭžo farbavali ŭ vosiem roznych koleraŭ. “Nieŭžyvanymi” zastalisia bieły, šery, koler vochry i naturalny koler piaščanika. Ciapier pobač z bramaj ustalavanyja alebastravyja madeli adpaviednych koleraŭ sa “skryniami dla hałasavańnia”, u jakija mieścičy kidajuć manetki ŭ adzin fienik i hetkim čynam robiać svoj vybar na karyść taho ci inšaha varyjantu.

Zamiarzajuć ludzi

U čaćvier u Maskvie ad pieraachałodžańnia pamierli try čałavieki. “Chutkaja dapamoha” pa ich pryjechała, ale zapozna. Lik achviaraŭ choładu za sioleta ŭ Maskvie dasiahnuŭ piaci čałaviek. Što ž budzie ŭ marazy?

Havał ačuniaŭ

Niadaŭna Vacłavu Haŭłu zrabiłasia drenna z sercam: u špital jaho pryvieźli prosta z samalota, na jakim česki prezydent lacieŭ u Italiju. Žyćcio Haŭłu vyratavaŭ elektrašok.

15 hod zabojcam Biłazira

Lvoŭski sud daŭ zabojcam viadomaha ŭkrainskaha kampazytara Ihara Biłazira 12 i 15 hadoŭ turmy. Zabili Biłazira za toje, što zapiarečyŭ dvum padpitym naviednikam kaviarni, jakija patrabavali ŭklučyć dla ich rasiejskija błatnyja pieśni. Siamji zabitaha złačyncy vypłaciać 150 tysiačaŭ hryŭniaŭ kampensacyi (heta pad 25 tys. dalaraŭ).

Prahramy kampanii Microsoft pierakładuć na ŭkrainskuju movu. Pra heta paviedamiŭ ministar aśviety j navuki Ŭkrainy V.Kremień.

Susiedzi na arbicie

Palaki stvaryli svaju kaśmičnuju ahiencyju. Najpierš jana budzie zajmacca kantaktami z Eŭrapiejskaj kaśmičnaj ahiencyjaj i navukovymi dośledami.

Palaki chočuć na zarobki

Daradčaja firma PricewaterhouseCoopers apublikavała infarmacyju pra toje, što 40% palakaŭ pracazdolnaha vieku chacieli b pracavać i žyć za miažoj — pieradusim u krainach EZ (53% ź ich), najpierš u Niamieččynie (25%).

Polskija sacyjolahi staviać pad sumnieŭ hetyja źviestki, spasyłajučysia na vyniki apublikavanaha ŭ Gazecie Wyborczej daśledavańnia Omnibus Member crw, zhodna ź jakim 73,5% palakaŭ zajavili, što nia chočuć nikudy źjaždžać ni ŭ jakim vypadku. Sprečka ž zaviałasia tamu, što polski ŭrad sprabuje dabicca dla palakaŭ prava pracavać u krainach Eŭraźviazu, a zachodnija krainy Źviazu, pieradusim Niamieččyna, bajacca hetkaha napłyvu pracoŭnych ruk i chacieli b zakanadaŭča abmiežavać prava hramadzianaŭ novych udzlnikaŭ EZ. Tamu kažuć, što apytańnie PricewaterhouseCoopers było zamoŭlenym, kab davieści Bruselu niebiaśpieku “polskaje navały”.

Pry kancy kastryčnika parlament Kyrhystanu źbirajecca nadać rasiejskaj movie roŭnyja z kirhiskaj pravy. Staršynia Schodu narodnych pradstaŭnikoŭ Kyrhystanu Ałtaj Barubajeŭ matyvuje heta patrebaj spynić adjezd rasiejskamoŭnaha nasielnictva z Kyrhystanu.

C.R.