Паспрабуйце ў прысутнасці суворага чалавека ў пагонах прызнацца, што ўвозіце ў Беларусь кнігі — і вас будуць абшукваць доўга і настойліва. Піша Міхась Скобла.
Для пільных беларускіх памежнікаў кніга — тавар кантрабандны. Як наркотык ці зброя. Паспрабуйце ў прысутнасьці суворага чалавека ў пагонах прызнацца, што ўвозіце ў Беларусь кнігі — і вас будуць абшукваць доўга і настойліва. Магчыма, нават з чацьвераногім памочнікам. Вам любы сабака з задавальненьнем пацьвердзіць, што сьвежавыдрукаваная кніга — вельмі пахучы прадукт, і зьнюхаць яе ў любым багажы, нават пад накрухмаленымі кашулямі вельмі проста.
Як пахне кніга, выдадзеная чатыры з чвэрцю стагодзьдзі таму, — мабыць, ніводны сабака, што служыць на мяжы, ня ведае.Рэдка возяцца падобныя рарытэты з краіны ў краіну, таму практыкі ў сабак ніякай. На розны антыкварыят больш набітыя рукі і вочы ў людзей. Вось жа і ў расейскіх памежнікаў, відаць, сьвярбелі рукі затрымаць на мяжы Статут ВКЛ, які нядаўна везьлі з Масквы ў Менск.
Мала таго, дайце веры, старадрук на маскоўскім аўкцыёне быў куплены з дапамогай расейскай кампаніі «Альпары». Для братняй Беларусі нам грошай не шкада — патлумачыў яе прадстаўнік. Ну і азадачылі вы нас, рабяты — як любіла гаварыць мая школьная настаўніца беларускай мовы і літаратуры.
Стагодзьдзямі вывозілі, а цяпер нарэшце вяртаць пачалі?Дык, можа, і
Вось была б праява ісьцінна братэрскай любові — пасьля памятнага пуцінскага візыту ў Менск — «на сваю зямлю», як прагучала ў прывітальным вернападданіцкім слове. Пасьля Пуціна — і Статут прыбыў. Вось такія ў нас цяпер з Расеяй новыя статутныя адносіны.
Ці тут няма
Зрэшты, у любым выпадку мы пабагацелі, і цяпер Беларусь па колькасьці статутаў ВКЛ апынулася нароўні з Вялікабрытаніяй: у Лёндане — адзін статут, і ў Магілёве — адзін. А ў Расеі гэтых статутаў — хоць у макулятуру здавай…
Але найбольш мяне пацешыла ў гэтых
Пару месяцаў таму я зайшоў у кнігарню на праспэкце Гедыміна ў Вільні і літаральна аслупянеў. Ля прылаўка, проста на падлозе, ляжаў цэлы штабэль статутаў ВКЛ 1529 году! Выдатна выдадзеных яшчэ ў савецкай Літве на трох мовах — у арыгінале,
Больш за дваццаць гадоў статуты тыя праляжалі на кніжным складзе, і вось ад іх нарэшце вырашылі пазбавіцца. Дзякуй Богу — цывілізаваным чынам, шляхам фактычна бясплатнай раздачы ўсім зацікаўленым. А маглі б парэзаць на макулятуру. Для іх — не унікум… Вось такія ў нас і з Літвой статутныя адносіны.
Гісторыкі кажуць, што канцлер Леў Сапега строга сачыў за выкананьнем усіх патрабаваньняў статута, які сам і распрацаваў. Як там у прадмове яго княская міласьць напісалі: «Яко Цыцеро поведил, иж естесмо невольниками прав для того, абысмы вольности уживати могли».
Дзьвесьце гадоў нашы продкі былі «нявольнікамі законаў», і гэтая двухвяковая законапаслухмянасьць — у крыві беларусаў.Таму ў РБ можна прыняць любы закон, і ён будзе выконвацца пераважнай большасьцю насельніцтва. Адкуль, думаеце, у сёньняшняй Беларусі малазразумелая народная любоў да найвышэйшай меры пакараньня? Разгарніце Статут (менскае факсымільнае перавыданьне 1989 году): за здраду дзяржаўным інтарэсам, за забойства, за згвалтаваньне, за падробку грошай, за наезды на гумны шляхецкія і г. д. — караць горлам…
Перавыдадзены ў Беларусі Статут 1588 году — наклад 10 000 (!) — немагчыма сёньня набыць у букіністычных крамах. Зрэшты, адразу па выхадзе ў сьвет ён стаў бэстсэлерам і быў раскуплены імгненна. Як вострасюжэтны раман ці якое іншае папулярнае чытво. Што само па сабе выглядае даволі загадкава.
Памятаю, пры канцы
Збылася толькі першая мара князя — паездкі ў Ружаны і Дзярэчын мы з сябрамі яму арганізавалі. У Ружанскім лясьніцтве госьць з далёкай Афрыкі пачуў, што па дазвол на паляваньне яму трэба зьвяртацца да самога Лукашэнкі… І Статут мы князю, нягледзячы на ўсе намаганьні, не знайшлі. Сам я яго тады ня меў, а ўсе мае знаёмыя і сябры, якія мелі, расставацца са сваім кніжным скарбам не захацелі.
Яўстах Севярын Сапега асаблівых фанабэрый ня меў і, здаецца, не пакрыўдзіўся, бо неўзабаве прыслаў з Найробі ўсім сваім спрыяльнікам па асобніку ўласнай мэмуарнай кнігі. Калі б князь, які без сумневаў лічыў сябе грамадзянінам Вялікага Княства Літоўскага, дажыў да нашых дзён, я перакананы — ён таксама паўдзельнічаў бы ў акцыі вяртаньня арыгінальнага Статута ў Беларусь. Як тое зрабілі (апрача кампаніі «Альпары») шматлікія беларусы, якія і ў XXI стагодзьдзі згодныя, як і іхнія далёкія продкі, быць «нявольнікамі законаў», абы толькі «вольнасьці ўжываці маглі».
Каментары