Ordeny i kavalery Biełarusi: chto za što ŭznaharodžany
Unikalny Malcaŭ, šmatlikija ŭznaharody Fiłareta, Orden Skaryny dla Zimoŭskaha...
Aliharchi Juryj Čyž (uładalnik kampanii «Trajpł») i Alaksandr Mašenski (hienieralny dyrektar «Santa Impeks Brest») stali kavalerami Ordena Ajčyny III stupieni. Za jakija zasłuhi biznesoŭcy atrymali hetyja ŭznaharody, nie paviedamlajecca. My pahladzieli, jakija dziaržaŭnyja ordeny isnujuć u Biełarusi i chto ich atrymlivaje.
Orden vajskovaj słavy
Za vyklučnyja zasłuhi ŭ kiravańni vojskami, padtrymanni ich vysokaj bajavoj hatoŭnaści i prafiesijnaj vyvučki. Za advahu i samaaddanaść, prajaŭlenyja pry abaronie Ajčyny i jaje intaresaŭ.
U centry ordena raźmieščanaja reljefnaja vyjava dvuch vajaroŭ, jakija ŭvasablajuć suchaputnyja i pavietranyja siły. Orden vajskovaj słavy vyrablajecca sa srebra z pazałotaj.
Adzinym čałaviekam, chto atrymaŭ hety orden, źjaŭlajecca były ministr abarony, siońniašni dziaržaŭny sakratar Rady Biaśpieki Leanid Malcaŭ.
Orden Družby narodaŭ
Za značny ŭkład u spravu ŭmacavańnia miru, družalubnych adnosin i supracoŭnictva pamiž dziaržavami, kansalidacyi hramadstva i adzinstva narodaŭ.
U centry ordena raźmieščanaja nakładnaja vyjava ziamnoha šara ź piaćciu kantynientami, asobnyja detali jakoha pakrytyja siniaj emallu. Ziamny šar ablamavany abadkom z vyjavaj pociskaŭ ruki.
Nivodzin pradstaŭnik krain Jeŭrasajuza hetaj uznaharody nie atrymlivaŭ. Zatoje jaje majuć kiraŭniki siabroŭskich Łukašenku krain Uładzimir Pucin, Ilcham Alijeŭ, Uha Čaves. Były dyrektar źniešniaj raźviedki Rasii Siarhiej Lebiedzieŭ, hiensak ADKB Mikałaj Bardziuža, patryjarchi RPC Alaksij II i Kirył. Uładalnik «Itery» Ihar Ściapanaŭ. Były mer Maskvy Juryj Łužkoŭ. Nivodzin z zamiežnych kavaleraŭ hetaha ordena nie havoryć pa-biełarusku.
Orden «Za asabistuju mužnaść»
Uručajecca za asabistuju advahu pry vykanańni vajskovaha abaviazku, samaaddanyja ŭčynki, ździejśnienyja u ekstremalnych umovach, za mužnaść pry abaronie miažy, za śmiełyja dziejańni ŭ abstavinach, źviazanych z ryzykaj dla žyćcia. U centry ordena raźmieščanaje koła, pakrytaje biełaj emallu, z nadpisam «Za asabistuju mužnaść» i vyjavaj łaŭrovych halin. Vyrablajecca sa srebra z pazałotaj.
Pieršym kavaleram hetaha ordena ŭ 1997 byŭ vyratavalnik z Barysava Alaksandr Chomič, jaki prajaviŭ siabie padčas pažaru na čyhuncy. Uvohule, orden «Za asabistuju mužnaść» atrymlivała vialikaja kolkaść ludziej, jakija adznačylisia nie tolki ŭ addanaści ŭładzie. Naprykład, 19-hadovy šarahoviec Siarhiej Śvianciecki z karavuła śpiecvahona, jaki ŭstupiŭ u boj z bandytami i byŭ zabity, kursant Dźmitryj Hvišyjani, jaki staŭ tušyć pažar u ciahniku Brest—Minsk. Z mocnymi apiokami jon byŭ dastaŭleny ŭ vajskovy špital, ale ŭratavać jaho nie ŭdałosia.
Choć atrymlivali hety orden i były ministr unutranych spravaŭ Uładzimir Navumaŭ, a taksama eks-pamočnik Łukašenki pa asablivych daručeńniach, deputat pałaty pradstaŭnikoŭ Viktar Kučynski. Rastłumačyć ich asabistuju mužnaść ciažej.
Orden Franciška Skaryny
Adzinaja najvyšejšaja ŭznaharoda, nazvanaja imiem słavutaha ziemlaka (jašče byŭ zasnavany orden Kastusia Kalinoŭskaha, ale tak nikomu i nie ŭručaŭsia). Uznaharodžvajuć im za asablivyja pośpiechi ŭ halinie nacyjanalna-dziaržaŭnaha adradžeńnia, za daśledavańni historyi Biełarusi, movy, litaratury.
U centry koła reljefnaja vyjava Franciška Skaryny, u nižniaj častcy — łaŭrovaja halina. Avał apraŭleny bieła-błakitnaj emalevaj stužkaj z nadpisam «Francysk Hieorhij Skaryna». Vyrablajecca sa srebra z pazałotaj.
Pieršym hety orden atrymaŭ u 1997 mastak Michaił Savicki, druhim — baletmajstr Valancin Jelizarjeŭ. Siarod pieršych kavaleraŭ byŭ akademik Alaksandr Vajtovič, jaki paśla pierajšoŭ u apazicyju i navat pasprabavaŭ udzielničać u prezidenckich vybarach. Pieršymi zamiežnikami, chto atrymaŭ orden Skaryny, byli brytancy Viktar Mici i Linda Uokier, a taksama irłandziec Edzi Roŭč, jakija dapamahali čarnobylskim dzieciam. Z rasiejcaŭ pieršym uznaharodu atrymaŭ patryjarch Alaksij II. Maje ŭznaharodu i Fiłaret (u dadatak da ordenaŭ jon jašče i Hieroj Biełarusi).
Pačynajučy ad 2006 hoda, Łukašenka aktyŭna ŭručaje orden Skaryny pradstaŭnikam rasijskaj papsy — Mikałaju Baskavu, Nadziei Babkinaj, Juryju Antonavu, što devalvavała značeńnie hetaj uznaharody.
U apošnija hady ź biełarusaŭ orden Skaryny atrymlivali hrodzienski historyk Valeryj Čarapica, litaraturaznaŭcy Uładzimir Hniłamiodaŭ i Adam Maldzis, staršynia BT Alaksandr Zimoŭski, mastak Maj Dancyh.
Zatoje piśmieńnik Vasil Bykaŭ tak i nie atrymaŭ nivodnaha dziaržaŭnaha ordena.
Orden Ajčyny
Isnuje I, II i III stupieniaŭ. Im uznaharodžvajuć za dasiahnieńni ŭ vytvorčaści, navukova-daśledčaj, sacyjalna-kulturnaj, hramadskaj dabračynnaj dziejnaści. Za mužnaść i advahu, prajaŭlenyja pry abaronie Ajčyny i jaje intaresaŭ. Za vialikija zasłuhi ŭ raźvićci suviaziaŭ pamiž Biełaruśsiu i inšymi krainami.
Orden Ajčyny I stupieni vyrablajecca sa srebra z pazałotaj, II stupieni — sa srebra z častkovaj pazałotaj, III stupieni — sa srebra. U centry ordena znachodzicca vyjava dziaržaŭnaha hierba, apraŭlenaha viankom z dubovaha i łaŭrovaha liścia.
Za pośpiechi na Alimpijadach kavalerami ordena stała vialikaja kolkaść spartsmienaŭ. Siarod ich tenisistka Viktoryja Azaranka, viaślarka Kaciaryna Karsten (adzinaja, chto maje Orden I stupieni), frystajlist Alaksiej Hryšyn, bijatłanistka Darja Domračava, strałok Siarhiej Martynaŭ, lohkaatletka Julija Nieściarenka, małatabojca Ivan Cichan (złoŭleny na ŭžyvańni dopinhu) i mnohija inšyja.
Z čynoŭnikaŭ orden atrymali śpikier pałaty pradstaŭnikoŭ Uładzimir Andrejčanka, były vice-premjer Ivan Bambiza, staršynia Minskaha abłvykankama Barys Batura, były pasoł Biełarusi ŭ Rasii Uładzimir Hryhorjeŭ, były staršynia Hrodzienskaha abłvykankama Alaksandr Dubko, člen CK KPSS Anatol Małafiejeŭ, premjer-ministr Michaił Miaśnikovič, bankir Piatro Prakapovič. Orden II stupieni maje Viktar Šejman, jaki zahadvaje kiraŭnictvam spravami prezidenta.
Uznaharodžvaŭsia Ordenam Ajčyny piśmieńnik Ivan Šamiakin, majuć taksama staršynia aficyjnaha sajuza piśmieńnikaŭ Mika¬łaj Čarhiniec, baletmajstar Valancin Jelizarjeŭ, Mitrapalit Minski i Słucki Fiłaret.
Z vučonych uznaharodžany kanstruktar MAZa Michaił Vysocki, fizik Viktar Burakoŭ, zaołah Leanid Suščenia, inžynier Pavieł Šypuk.
Orden «Za słužbu Radzimie»
Za ŭzornaje vykanańnie vajskovaha abaviazku, za padtrymańnie vysokaj bajavoj hatoŭnaści vojskaŭ, za advahu i samaaddanaść, za asablivyja zasłuhi va ŭmacavańni dziaržaŭnaj biaśpieki. Isnuje I, II i III stupieniaŭ.
U centralnaj častcy ordena na vianku z dubovaha liścia raźmieščana pazałočanaja piacikancovaja zoračka, apraŭlenaja pajaskom, u nižniaj častcy jakoha znachodzicca pazałočanaja łaŭrovaja halina, u vierchniaj častcy, pakrytaj biełaj emallu, — nadpis «Za słužbu Radzimie». Vyrablajecca sa srebra.
Orden I stupieni taksama maje Leanid Malcaŭ. Vielmi zasłužany čałaviek, kali mierkavać pa ŭznaharodach. Chacia niekali ž Łukašenka pazbaŭlaŭ jaho pracy z haniebnaj farmuloŭkaj «za pjanstva». Druhim kavaleram źjaŭlajecca hienierał Uładzimir Uschopčyk, toj samy, što kamandavaŭ šturmam Vilenskaj televiežy, a paśla byŭ namieśnikam ministra abarony ŭ Biełarusi.
Orden II stupieni majuć kasmanaŭty Uładzimir Kavalonak i Piatro Klimuk, niekalki ŭdzielnikaŭ Druhoj suśvietnaj (Hlebaŭ, Bardanaŭ, Harbanioŭ, Dziubko), ciapierašni deputat, a niekali vajskovy kamisar Brestčyny Uładzimir Bazanaŭ…
Orden Pašany
Za dasiahnieńni ŭ vytvorčaj, navukova-daśledčaj, dziaržaŭnaj, sacyjalna-kulturnaj, spartyŭnaj, hramadskaj i inšaj dziejnasci, za značnyja pośpiechi ŭ miedycynskim absłuhoŭvańni.
Orden Pašany maje formu kruhlavaha pazałočanaha vaśmikancovika, na jaki nakładvajecca čatyrochkancovaja siarebranaja zorka z reljefnaj vyjavaj mužčyny i žančyny ŭ centry, jakija trymajuć dziaržaŭny ściah i snop pšanicy. Vyrablajecca sa srebra z pazałotaj.
Ź biełarusaŭ varta adznačyć ministra zamiežnych spravaŭ Uładzimira Makieja i jahonaha papiarednika Siarhieja Martynava, Fiłareta, Mikałaja Čarhinca, spartsmienaŭ Karsten i Astapčuk (taksama złoŭlenaja na ŭžyvańni dopinhu), historyka Jakava Traščanka.
Orden Maci
Uznaharodžvajucca žančyny, jakija naradzili i vychavali pieciarych abo bolš dziaciej.
U centry ordena reljefnaja vyjava žančyny i dziciaci ŭ promniach sonca, ź viankom z dubovych i łaŭrovych liściaŭ. Vyrablajecca z tampaka (vid łatuni) z pazałotaj.
Hetuju ŭznaharodu atrymali bolš za 7 tysiač biełaruskich žančyn. Sumniavacca ŭ spraviadlivaści ŭručeńnia nie davodzicca.
81‑hadovuju maci aŭtaryteta Skitova z «Babulinaj krynki» kinuli ŭ SIZA KDB, kab jon narešcie zahavaryŭ8
Kamientary