Jak saskočyć z rasijskaj ihły? 

«Vy ž, kali budziecie viartacca ŭ Małdovu, ni ŭ jakim razie nie kuplajcie bilet!» — biažyć śledam za mnoj pravadnica ciahnika Kišynioŭ—Bucharest. «U sensie?» — nie razumieju ja. «Idzicie adrazu da mianie, ja vas za paŭcany praviazu. I ček luby vydam!» — tłumačyć jana. Navar pravadnicy z kožnaha «levaha» bileta składaje $20. Niekalki dadatkovych pasažyraŭ — i dobraja prybaŭka da zarpłaty harantavanaja.

Siaredni zarobak u Małdovie składaje $260 na ruki. Heta najmienšaja ličba ŭ Jeŭropie. Ludzi vyžyvajuć jak mohuć i nie zaŭsiody źviartajuć uvahu, ci zakonnymi srodkami karystajucca dla hetaha.

Rasijskaja kulturnaja prastora

U Biełarusi i Małdovy šmat supolnaha. Hetaje padabienstva pačynajecca ź biełkamunmašaŭskich tralejbusaŭ u centry Kišyniova, jakija chodziać na samych prestyžnych maršrutach. Darečy, miascovaje pradpryjemstva pa zborcy adkryvałasia z dapamohaj Jeŭrasajuza. Heta adzin ź niamnohich novych zavodaŭ, pabudavanych za časy niezaležnaści.

Darmovy prajezd (kala 1500 biełaruskich rubloŭ) i stomlenaja kanduktarka z adryŭnymi tałončykami ledź nie ŭ kožnym sałonie — takoje ŭražańnie, što ź Minska i nie vyjazdžaŭ.

U vačach jeŭrapiejcaŭ abiedźvie krainy asacyirujucca z hłybokim «saŭkom», da jakoha ŭ pošukach ekzotyki dabirajucca samyja stojkija turysty. Sioleta za pieršaje paŭhodździe Małdovu naviedali ŭsiaho 5 tysiač aficyjna zarehistravanych padarožnikaŭ…

Małdavanie adstajali adzinuju dziaržaŭnuju movu, ale savieckaje minułaje i suviazi z Rasijaj dajuć pra siabie viedać: na rynku hrymiać Stas Michajłaŭ i Hryhoryj Leps, hlancavyja časopisy ŭ šapikach zaviezienyja z Maskvy, dy i vuličnyja zazyvały spres ruskamoŭnyja.

U śfiery absłuhoŭvańnia ŭsie viedajuć ruskuju movu. Choć u škołach jaje i nie vyvučajuć.

«A čamu ŭ vas niekatoryja ceńniki pa-rusku, a niekatoryja — pa-rumynsku?» — pytajusia ŭ pradavački vypiečki. «A tabie jakaja sprava? — ź niedavieram pierapytvaje taja i ščyra pryznajecca. — Prosta ja rumynskaj nie viedaju».

Biudžet trymajuć hastarbajtary

Ekanomiki našych krain ščylna pryviazanyja da Rasii. Adnak Małdova pačała saskokvać z naftahazavaj ihły značna raniej. Voś užo treci hod kraina atrymlivaje rasijski haz pa rynkavych cenach. $370 za kubamietr — cana, jakuju davodzicca płacić za niezaležnaść. Dla paraŭnańnia, Biełaruś sioleta kuplaje haz pa $160.

Pry takich cenach žyć pa srodkach stanovicca ŭsio składaniej. Štohod Małdova impartuje zamiežnych tavaraŭ na $5 miljardaŭ, a pradaje svajho — na $2 miljardy. Čym kampiensujecca roźnica?

Pieradusim za košt pastupleńniaŭ ad hastarbajtaraŭ. Małdavanie, jakija pracujuć za miažoj, dasyłajuć na radzimu pa $1,5 miljarda štohod. I heta tolki aficyjnyja padliki. Dachody biudžetu tym časam składajuć usiaho $2,5 miljarda.

«Maje baćki źjechali ŭ Ispaniju, zdymajuć tam dom. Tata staŭ sadoŭnikam, mama prybiralščycaj. Pry hetym vysyłajuć mnie pa 100—200 jeŭra štomiesiac, adzieńnie, časam pieradajuć niejkuju techniku… Takuju dapamohu ad svajakoŭ atrymlivaje paŭkrainy, — raskazvaje 25-hadovaja Marjana, pradavačka ŭ najbujniejšym handlovym centry krainy «MOŁdova». — Čamu nie pajechała ja? Spadziajusia, dla Małdovy jašče nie ŭsio stračana. Źjechać zaŭsiody paśpieju».

Takija roznyja pryvatyzacyi

30-hadovy Ion Rudej źjazdžać z Małdovy taksama nie źbirajecca. Jon pracuje kiraŭnikom słužby kantrolu jakaści ŭ kampanii «HazNaturałFienosa» — najbujniejšym pryvatnym pastaŭščyku elektraenierhii ŭ Małdovie. U pačatku stahodździa ispanski chołdynh pryvatyzavaŭ try dziaržaŭnyja pradpryjemstvy. Ciapier heta adna z samych paśpiachovych kampanij krainy.

Zarobak Iona bolš čym udvaja pieravyšaje siaredni ŭ krainie. Jon spadziajecca, što intehracyja ź Jeŭrasajuzam pryviadzie ŭ Małdovu zachodnija inviestycyi.

«Hałoŭnaje adroźnieńnie ŭ tym, što jeŭrapiejcy varušacca, nie stajać na miescy. Pakul ja pracuju, u kampanii prajšło try aptymizacyi. Niejkaja schiema nie pracuje — jaje adrazu ž źmianiajuć na inšuju. A na dziaržaŭnym pradpryjemstvie, našym kankurencie, usio staić niaźmienna z časoŭ razvału SSSR…». Pry hetym taryfy ŭ pryvatnika nižejšyja, čym u dziaržavy, adznačaje jon.

Zrešty, byvajuć prykłady i mienš paśpiachovaj pryvatyzacyi. Skandał apošnich miesiacaŭ — situacyja z Kišynioŭskim mižnarodnym aeraportam. Urad Małdovy pravioŭ zakryty konkurs i pieradaŭ jaho ŭ kiravańnie rasijskaj kampanii «Avija-Inviest» na 49 hadoŭ. Dziaržava ž budzie ŭsiaho atrymlivać 1% dachodaŭ aeraporta. Raniej aeraport zarablaŭ na padtrymańnie infrastruktury pa 5 miljonaŭ jeŭra štohod. Navošta było za zakrytymi dźviaryma pieradavać jaho małaviadomaj rasijskaj kampanii? Miascovyja palityčnyja siły abvinačvali ŭ karupcyjnaj zmovie adna adnu, adnak adkazu na pytańnie tak i nie znajšli.

Apošni krok da Jeŭropy

U kancy listapada Małdova zaćvierdziła Pahadnieńnie ab asacyjacyi ź Jeŭrasajuzam. Zapłanavanaje i pahadnieńnie ab svabodnym handli. «Jany ŭstupiać u siłu nie adrazu, najchutčej naleta, adnak u Małdovie jaho ŭsprymajuć jak kropku niezvarotu ŭ vybary pamiž rasijskim i jeŭrapiejskim viektarami raźvićcia, — raskazvaje palitołah Alaksandr Mełuš. — Kamunisty vystupajuć kateharyčna suprać padpisańnia dakumientaŭ, choć raniej taksama prapahandavali zbližeńnie ź Jeŭropaj. U krainie vialikaja niezadavolenaść uradam, adnak viery kamunistam taksama niama».

Rasija sprabuje ŭtrymać Małdovu pobač z saboj i nie puścić jaje da Jeŭrasajuza. Spačatku ŭ chod pajšło embarha na małdaŭskaje vino, uviedzienaje rukami zmahara za čyściniu impartavanaj pradukcyi Hienadzia Aniščanki. U krainy Mytnaha sajuza Małdova pradaje kala 60% vyrablenaha vina. Adnak Biełaruś i Kazachstan nie zabaraniali pastaŭki, tamu ŭdar pa halinie ekanomiki akazaŭsia nie takim mocnym.

U dadatak Jeŭrasajuz adreahavaŭ pryhožym žestam, admianiŭšy kvoty na pastaŭki małdaŭskaha vina. Maŭlaŭ, viazicie na prodaž kolki chočacie, aby adpaviadała jeŭrapiejskim standartam jakaści.

Nastupnym prymusam da siabroŭstva z Rasijaj akazałasia pahroza departacyi małdaŭskich hastarbajtaraŭ. Mikraaŭtobusy ź imi pakazalna razvaročvali na miažy. Zabarona na ŭjezd u Rasiju pahražaje 200 tysiačam małdavan — u takuju ličbu aceńvajecca rynak nielehalnych rabotnikaŭ.

U situacyi, padobnaj da małdaŭskaj, akazałasia i Armienija. Praz addalenaść ad Jeŭrasajuza armianam daviałosia pahadzicca z nastojlivymi rasijskimi «prapanovami» ab siabroŭstvie. Ci ŭdasca pratrymacca Małdovie?

Małdaŭskaja ekanomika za 2012

Impart — $5,2 miljarda
Rasija — $815 miljonaŭ
Rumynija — $620 miljonaŭ
Ukraina — $595 miljonaŭ

Ekspart — $2,2 miljarda
Rasija — $655 miljonaŭ
Rumynija — $355 miljonaŭ
Italija — $200 miljonaŭ

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0