Kirył Rudy: Čamu Biełarusi patrebna novaja ekanomika

Pamočnik Alaksandra Łukašenki, doktar ekanamičnych navuk Kirył Rudy apublikavaŭ artykuł, u jakim razvažaje ab udaskanaleńni ekanamičnaj palityki.

Čamu patrebnaja novaja ekanomika?

Jość jak minimum try pryčyny.

Pa-pieršaje, zapavoleńnie suśvietnaj ekanomiki. Pryrost suśvietnaha VUP skaraciŭsia z 3,9% u 2011 hodzie da 2,9% u 2013 hodzie, a suśvietnaha handlu — z 5% da 3,3%. Źniešnija rynki ścisnulisia, što pryviało da źnižeńnia ekspartu i vytvorčaści ŭ Biełarusi. Pry hetym źniešnija rynki — heta pakazčyk našaj kankurentazdolnaści, tamu važna navat pry ich padzieńni zachoŭvać tam svaje pazicyi i doli rynku.

Pa-druhoje, udzieł u AEP. Jon adkryŭ novyja mahčymaści dla intehracyi biełaruskaj ekanomiki sa svajoj industryjalnaj śpiecyjalizacyjaj u syravinnyja ekanomiki Rasii i Kazachstana. Ale ŭ toj ža čas u ekanomicy źjavilisia abmiežavańni: u rehulavańni impartu, kiravańni padatkami. Akramia taho, ŭstupleńnie Rasii ŭ SHA pryviało da rostu kankurencyi na našym tradycyjnym rasijskim rynku i skaračeńnia ekspartu asobnych biełaruskich tavaraŭ, naprykład, hruzavych aŭtamabilaŭ.

Pa-treciaje, efiekt ad usieahulnaj madernizacyi, jaki zaciahnuŭsia. Siarod pryčyn: a) vysokija pracentnyja staŭki pa kredytach, jakija pavialičvajuć termin akupnaści prajektaŭ; b) inviestavańnie ŭ asnoŭnym u budaŭniča-mantažnyja pracy z doŭhim terminam akupnaści; v) dyrektyŭnaje płanavańnie i kiravańnie, jakija nie dazvalajuć pavysić hnutkaść i apieratyŭnaść pryniaćcia rašeńniaŭ. Akramia taho, madernizacyja praduhledžvaje zakupku impartnaha abstalavańnia, jakoje praz 5 — 10 hadoŭ znoŭ zapatrabuje abnaŭleńnia i valutnych vydatkaŭ. U vyniku inviestycyi časta iduć chaj u bolš jakasnyja, ale impartnyja, a nie ŭłasnyja technałohii, što advodzić nam rolu pastajanna dahaniajučaha.

U vyniku hetych pryčyn biełaruskaja ekanomika apynułasia ŭ pryncypova novych umovach i jaje rost zapavoliŭsia z 105,3% u 2011 hodzie da 100,9% u 2013 hodzie. Dla vyrašeńnia nazvanych prablem, miarkuju, nieabchodna ŭdaskanaleńnie sistemy padtrymki ekspartu, zabieśpiačeńnie tranśfieru impartnych technałohij, roŭnaj kankurencyi na rasijskim rynku (dostup da ich resursaŭ, syraviny, dziaržpadtrymki), pierachod ad usieahulnaj madernizacyi da kropkavaj, zasnavanaj na najnoŭšych technałohijach.

Ale razam z tym hetaja situacyja — nahoda zadumacca ab prymianieńni novych padychodaŭ, jakija zakładuć asnovu dla doŭhaterminovaha ŭstojlivaha raźvićcia i rostu ekanomiki.

Kankurencyja

Heta hałoŭny pryncyp novaj ekanomiki. Miarkuju, što pačynać tut varta z roŭnaj kankurencyi pamiž pradpryjemstvami dziaržaŭnaj i pryvatnaj ułasnaści. Siońnia ŭ Biełarusi 56% zaniatych pracujuć na pryvatnych pradpryjemstvach, a siarod 143 tys. kampanij tolki 13% z dolaj dziaržavy. U suviazi z hetym, dumaju, nie varta zamykacca na kiravańni tolki padviedamnymi dziaržpradpryjemstvami, a varta ŭzmacnić dziaržrehulavańnie halin. Tady asnoŭny rolaj dziaržavy ŭ ekanomicy stanie zabieśpiačeńnie kankurencyi i atrymańnie maksimalnaha efiektu dla ŭsiaho hramadstva.

Kankurencyja — heta ruchajučaja siła raźvićcia ŭnutranaha rynku, farmiravańnia «zdarovaha» impartazamiaščeńnia, ekanamičnaha rostu. Ale dla hetaha ŭsim treba prykłaści namahańni:

spažyŭcam — pavysić unutrany popyt. Tak, heta realna pry supastaŭnych cenach i jakaści biełaruskaha i zamiežnaha tavaru. Ale heta i sacyjalnyja inviestycyi ŭ biełaruskuju ekanomiku, dachody, zarpłaty nasielnictva. Pakul ža ŭ nas raście impart u roźničnym tavaraabarocie: u 2010 hodzie — 23%, u 2013 hodzie — 29%.

Važnaj, kali nie asnoŭnaj krynicaj rostu ŭnutranaha spažyvieckaha popytu mohuć stać pasłuhi, jakija akazvajucca jak nasielnictvu, tak i biznesu: jurydyčny, finansava-ekanamičny kansałtynh, strachavańnie, adukacyja, achova zdaroŭja i h.d.;

vytvorčym pradpryjemstvam — skaracić vydatki, handlovym — normu prybytku. Naprykład, u sabiekošcie našaj pramysłovaj pradukcyi materyjalnyja vydatki składajuć 70 — 80%, pracoŭnyja vydatki — 10 — 20%. Značyć, u asnovie źnižeńnia vydatkaŭ — technałohii, inviestycyi va ŭłasnyja navukova-daśledčyja raspracoŭki, jakija adkazvajuć patrebam i źmienlivym hustam spažyŭcoŭ.

Źnižeńnie normy prybytku handlovych kampanij moža pryvieści da efiektu maštabu: zapavoleńnia inflacyi, pavieličeńnia prodažaŭ i rostu abjomu prybytku. Pry hetym važna, kab źnižeńnie normy prybytku ŭ handli nie supravadžałasia rostam zarobkaŭ. 

dziaržavie — aptymizavać padatkaabkładańnie. Nizkija padatkovyja staŭki mohuć ažyvić spažyvańnie, prodažu i pavialičyć padatkovyja pastupleńnia. U cełym padatkovaja nahruzka ŭ nas vyšejšaja, čym u inšych krainach AEP, — 38% (u Rasii — 33%, u Kazachstanie — 25%), što ŭskładniaje baraćbu za inviestycyi. Padatkovaje administravańnie składaniejšaje, čym u partnioraŭ: pa rejtynhu Suśvietnaha banka Biełaruś na 133-m miescy z 189 krain, Rasija — na 56-m, Kazachstan — na 18-m. Pry hetym padatkovaje administravańnie časam bolš upłyvaje na rost vydatkaŭ i canu pradukcyi, čym vysokaja padatkovaja staŭka.

Raźvićcio ŭnutranaha rynku i ekanamičny rost patrabujuć finansavańnia. A dla hetaha patrebnyja kankurencyja na ŭnutranym finansavym rynku, efiektyŭny pieratok kapitałaŭ pamiž pradpryjemstvami i halinami, skaračeńnie dyrektyŭnaha kredytavańnia, pavyšeńnie patrabavańniaŭ bankaŭ da biznes-płanaŭ. 

Efiektyŭnaść

Dumaju, hety pryncyp u pieršuju čarhu tyčycca dziaržpadtrymki, dziaržinviestycyj i dziaržułasnaści.

Dziaržpadtrymka pavinna stać karotkaterminovaj, a časam i razavaj, davać zvarotny efiekt u vyhladzie padatkaŭ, rostu dabaŭlenaha koštu, valutnych pastupleńniaŭ. Miarkuju, tut darečnaja anałohija z vajennym lekaram, jaki ŭ pieršuju čarhu akazvaje dapamohu tym, u kaho bolš šancaŭ vyžyć i viarnucca ŭ boj.

Dziaržinviestycyi pavinny davać doŭhaterminovy efiekt dla ekanomiki. Ale, kab vyrašać doŭhaterminovyja zadačy, nieabchodnaje šmathadovaje biudžetnaje płanavańnie. Naprykład, našy partniory pa AEP (Kazachstan, Rasija) praktykujuć trochhadovyja biudžety, Aŭstryja, Hałandyja, Irłandyja — piacihadovyja.

Siarod pryjarytetnych napramkaŭ dziaržinviestycyj možna vyłučyć:

pa-pieršaje, bujnyja infrastrukturnyja prajekty, jakija ŭ mnohich krainach stymulavali ekanamičny rost. U SSSR — budaŭnictva BAMa, u Kitai — transpartnaj infrastruktury, u nas — AES, Kitajska-Biełaruski industryjalny park;

pa-druhoje, mały i siaredni biznes. U nas dola małoha i siaredniaha biznesu ŭ VUP — 23%, u Łatvii — 68%, u Estonii — 74%. Pry hetym heta ci handlovy mały biznes, jaki pracuje na imparcie, ci małyja vytvorčyja kampanii, jakija absłuhoŭvajuć bujnyja dziaržpradpryjemstvy. U Biełarusi mała siamiejnaha biznesu ŭ śfiery pasłuh i vytvorčaści. Niedastatkova mini-restaranaŭ, cyrulniaŭ, majsterniaŭ, pryvatnaha prydarožnaha servisu, t.zv. ručnoj vytvorčaści mebli, posudu i h.d. Nieabchodnaja taksama kankurencyja siarod małoha biznesu na rynku aŭtsorsinhu, kab pavysić jaho pryvabnaść dla bujnych pradpryjemstvaŭ;

pa-treciaje, hramadskaja śfiera. Heta infrastruktura (enierhietyka, kamunikacyi, transpart), sielskaja haspadarka, pryrodnyja resursy (kalij, naftapierapracoŭka, pitnaja vada). Jak praviła, heta naturalnyja manapolii, kantralavanyja ŭ mnohich krainach dziaržavaj, kab nie zavyšalisia ceny i byŭ ustojlivy maksimalny efiekt usiamu hramadstvu.

Dziaržaŭnaja ŭłasnaść taksama pavinna być efiektyŭnaj. Dla hetaha patrebnyja prafiesijnyja kiraŭniki z rynkavaj apłataj pracy. Nieefiektyŭnyja aktyvy pavinny prachodzić praceduru bankructva. Pry hetym sacyjalnyja ryzyki minimalnyja, bo niama prablem z zaniataściu: u nas uzrovień zaniataści na pracoŭnych resursach składaje 76%, što vyšej, čym u krainach ES — 65%. Tolki ŭ Minsku bolš za 20 tys. vakansij (u cełym pa krainie 53 tys.) i samyja zapatrabavanyja z zarobkam ad 300 da 700 dalaraŭ. Ludzi mohuć spakojna pierachodzić na bolš efiektyŭnyja pradpryjemstvy.

U suviazi z hetym, dumaju, varta skancentravacca na padtrymcy ludziej pry źmienie pracy: pavysić pamier dapamoh pa biespracoŭi, akazvać adrasnuju dapamohu, pakul čałaviek šukaje novuju pracu, pieravučvajecca, dapamahčy skaracić pieryjad pošuku pracy. Heta pavysić kankurencyju na rynku pracy i zabiaśpiečyć pieratok pracoŭnych resursaŭ u najbolš efiektyŭnyja pradpryjemstvy i haliny.

Instytuty

Pieršy krok instytucyjnaj reformy zrobleny: skaročana kolkaść dziaržaparatu na 23%. Ciapier u Biełarusi kolkaść čynoŭnikaŭ na 1000 zaniatych adna z samych nizkich u Jeŭropie i krainach SND — 35 čałaviek, u Rasii — 75, Kazachstanie — 47, u Litvie, Łatvii, Estonii, Polščy — 60 — 70.

Druhi krok — aptymizacyja funkcyj. Miarkuju, što hałoŭny pryncyp tut: kiravać pavinien toj, chto vałodaje infarmacyjaj. Usia infarmacyja — unizie, na pradpryjemstvach, na rynku. Značyć, patrebna sučasnaja, dziejazdolnaja forma karparatyŭnaha kiravańnia pradpryjemstvami.

Ad pradpryjemstvaŭ infarmacyja pieraciakaje ŭ prafiesijnyja asacyjacyi, sajuzy, hramadskija arhanizacyi, jakija pavinny asnoŭnyja prablemy pradpryjemstvaŭ tranślavać ŭ halinovyja ministerstvy. U Biełarusi zarehistravana bolš za 100 halinovych hramadskich arhanizacyj, jakija ledź prykmietnyja i naŭrad ci realna pradstaŭlajuć intaresy halin.

Ministerstvy, miarkuju, pavinny zajmacca raspracoŭkaj palityki raźvićcia adpaviednych halin, vidaŭ dziejnaści. U hetym vypadku, mahčyma, ich varta vyzvalić ad padviedamnych arhanizacyj (naprykład, Kitaj, Kazachstan padparadkavali ŭsie bujnyja dziaržarhanizacyi asobnym dziaržaŭnym orhanam pa kiravańni dziaržmajomaściu). Pry hetym u pracy ministerstvaŭ i viedamstvaŭ metazhodna vyklučyć dubliravańnie, zališniaje ŭzhadnieńnie, padzieł adkaznaści.

U cełym, kali ŭ asnovie ekanomiki — kankurencyja, to, liču, patrebny admysłovy dziaržorhan pa jaje vykanańni. Pry hetym centralnuju rolu ŭ abaronie kankurencyi, pravoŭ inviestaraŭ, u cełym u pracy novaj ekanomiki pavinna hrać sudovaja sistema. Važna taksama źviarnuć uvahu na ŭdaskanaleńnie sistemy kantrolu za ekanomikaj, jakaja pavinna być papieradžalnaj, dapamožnaj dla dasiahnieńnia maksimalnaha ekanamičnaha efiektu.

Urad — heta instytut pa prahnazavańni i kiravańni stratehičnym raźvićciom krainy. Možna vyrašyć mnostva drobnych biahučych zadač, ale pry hetym ŭpuścić adnu bujnuju mahčymaść. Kali pryncypova nie vyznačycca, kudy płyvie naš karabiel, to jaho budzie kidać z boku ŭ bok na chvalach suśvietnych kryzisaŭ i ŭ vyniku pastavić u zaležnaść ad inšych krain. Dla hetaha patrebien majak — doŭhaterminovaja stratehija, jakaja budzie zasnavana na navakolnym nas śviecie, iści ad navuki i žyćcia, raźvivać kankurentnyja pieravahi. Tak budujuć ekanomiku paśpiachovyja krainy: u Azii (Kitaj, Małajzija, Sinhapur), Jeŭropie (Vialikabrytanija, Hiermanija, Finlandyja, Francyja), našy partniory pa AEP (u Kazachstana stratehija da 2050, u Rasii prahnozy da 2030 hoda).

***

U zaviaršeńnie chaču skazać, što sučasnaja ekanomika zasnavanaja na čakańniach. Kali buduć depresiŭnyja nastroi, to zbudziecca toje, što čakajem. Pierakanany, u nas dastatkova prykładaŭ i vopytu dla paśpiachovaj realizacyi nazvanych padychodaŭ. Akramia taho, u mnohich krainach heta dało pazityŭny vynik u vyhladzie rostu dabrabytu nasielnictva, paskoranych tempaŭ raźvićcia.

Pieršyja kroki ŭ novym napramku ŭ nas robiacca ŭ niaprostych novych ekanamičnych umovach. Tamu, kab paźbiehnuć ekanamičnych šokaŭ, pabudova novaj ekanomiki pavinna stać pastupalnaj, a dla hetaha nieabchodny čas (niekalki hadoŭ) i stabilnaść.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0