Režysior Viktar Aśluk pakaža ŭ Hrecyi film pra toje, jak biełarus zabiŭ ukrainca

Režysior Viktar Aśluk źniaŭ na «Biełaruśfilmie» mastackuju stužku «Ruski» pavodle adnajmiennaha apaviadańnia klasyka biełaruskaj litaratury Maksima Hareckaha.

Heta tvor pra toje, «jak biełarus zabiŭ ukrainca». Zdareńnie adbyłosia ŭ časie I suśvietnaj vajny na rasiejska-aŭstryjskim froncie. Karpackija hory zdymalisia ŭ karjerach pad Krasnasielskam Vaŭkavyskaha rajonu.

«Ruskaha» pakažuć na Mižnarodnym kinafestyvali karotkametražnych filmaŭ u horadzie Drama ŭ Hrecyi. Hety festyval — adzin ź dziesiaci, dzie naminujuć stužki na pryz eŭrapiejskaj kinaakademii.

U apaviadańni «Ruski» mienš za try z pałovaj staronki. Vypadkova sutyknuŭšysia z aŭstryjakam, jaki akazaŭsia ŭkraincam, ruski-biełarus vypivaje ź im «horiłki», a zatym zabivaje. U špitali, kudy jon traplaje paźniej, jaho ličać symulantam, a jon sabie ŭparta paŭtaraje na kožnym kroku, što jon «ruski, ruski, ruski!»

Rolu ruskaha sałdata vykonvaje Michaił Barskovič, aŭstryjskaha — Alaksandar Ždanovič. Praciahłaść stužki — 25 chvilin.

«Ruskaha» biełarusa nie zrazumiejuć

Viktar Aśluk kaža, što raniej dva hady zapar atrymlivaŭ u Dramie Hran-pry. Novy svoj film, aproč Hrecyi, bolš nikudy nie pasyłaŭ. Jon tłumačyć:

Zrazumieć hety film ciažkavata budzie. Ja b nie skazaŭ, što jon maje ŭniversalny charaktar

«Z adnoj pryčyny: amal upeŭnieny, što zrazumieć hety film ciažkavata budzie. Ja b nie skazaŭ, što jon maje ŭniversalny charaktar. Tam šmat niedahavoranaha, a heta ŭžo zusim inšaje mastactva, tamu jano tak i ŭsprymajecca. Kab niedaskazanaje pieravieści na kino, patrebny poŭnametražny film, i treba dapisvać: što ŭ litaratury možna skazać dvuma słovami, u kino dvuma kadrami nie pakažaš».

Kaliści Viktar Aśluk dumaŭ pačać z hetaha apaviadańnia svaju karjeru.

Zaduma była takaja daŭniej: zrabić try naveły — «Ruski», «Hienerał» i apaviadańnie «Litoŭski chutarok» — i abjadnać usio adnym hierojem, kaža jon.

Ale ŭdałosia ekranizavać tolki pieršy tvor. «Atrymaŭsia peŭny vopyt, — pryznajecca režyser, — časam psychaterapija, časam naadvarot. Ale zaŭsiody ŭ takoj prafesii jość terytoryja ryzyki».

Jak jon sam aceńvaje zroblenuju pracu? Chutčej jak udaču, čym jak niaŭdaču, kaža režyser:

«Tamu što ja zrazumieŭ, nakolki heta ciažka: kali ty biareśsia stavić litaraturu, litaratura, jak praviła, pieramahaje kino. Jak praviła. I kab jana nie pieramahała, treba zrujnavać hety tvor da samych padmurkaŭ i niejkija tajnyja vyjavić chady, i zrabić, moža, zusim pa-inšamu».

Pastka Hareckaha

Harecki byŭ jak pastka, jakuju Aśluk zrazumieŭ adrazu. Ź litaraturaj byvaje tak: my daviarajem, kali čytajem, zachaplajemsia i damyślivajem. Ale kali praviarać litaraturnyja sytuacyi realnaściu, ź jakoj pracuje kino, niečakana pierakonvajeśsia, što ŭ Hareckaha ŭsio było prydumana, usie sytuacyi ŭ apaviadańni «štučnyja». U hetym Viktar Aśluk absalutna ŭpeŭnieny. Jon tłumačyć:

Toje, što ja zrabiŭ, heta nie zusim Harecki, ale što heta nie Harecki — taksama nia skažaš

«Kab čałaviek uziaŭ i prosta tak streliŭ, — heta strašna, patrebna matyvacyja. U kino pavinna być matyvacyja. Ja razumieju Bykava, kali jon pisaŭ padobnaje apaviadańnie pra niemca i biełarusa, jakija siadziać u razburanym domie, ludzi, jakija zrazumieli adzin adnaho. I kali jany vychodziać na pavierchniu z padvału, jany adrazu stanoviacca vorahami: adzin niemcam, druhi «ruskim» ci savieckim».

Ale matyvacyja ŭ Bykava zrazumiełaja: jany ŭbačyli, što za imi nazirajuć z adnaho boku — niemcy, z druhoha — savieckija sałdaty. I biełarus stralaje ŭ niemca, tamu što toj kinuŭ u jaho hranatu… Bykaŭ znajšoŭ patrebnuju dla apaviadańnia matyvacyju, i jana bolš realistyčnaja, zaznačaje režyser:

«A taja, jakaja jość u Hareckaha — «Ach, jaki ja vajaka!» — heta chutčej kab pakazać naš nacyjanalny charaktar. I heta nia stolki psychalahičny tvor, jak, možna skazać, idealahičny. I z psychalahičnaha boku ja ź pieršaha dnia pačaŭ ciarpieć parazu: što b ja ni sprabavaŭ, heta zdavałasia štučnym. Navat «ruski, ja maju horiłku!» pieratvarałasia ci ŭ kamedyju, ci prosta ŭ niejkuju nierealnuju sytuacyju».

Zabić, navat na vajnie, byvaje niaprosta, tym bolš kali abstanoŭka nie bajavaja: spačatku mirnaja razmova, harełka, raźvitańnie, a potym niečakany streł. I jak pierakłaści heta na movu kino? Režyser praciahvaje razvažać:

«Strelić matyvacyi niama. Prosta tak strelić? Ja skažu tak: hetaja proza, moža, patrabuje absalutna hienijalnaha pračytańnia, a nia prosta taho, što ja zmoh i rašyŭsia. Toje, što ja zrabiŭ, heta nie zusim Harecki, ale što heta nie Harecki — taksama nia skažaš», — miarkuje Viktar Aśluk.

Litaratura i kino — usio ž dva roznyja vidy mastactva:

«Sytuacyja, kali stralaje sałdat u sałdata, — universalnaja, i hety tvor sapraŭdy vydatny. Ale režyseru treba bracca za toje, što prosta dychaje žyćciom, što jość realnaściu. A kali ŭsio budujecca na niejkich sensach, časam idealahičnych, nacyjanalnych, adpaviednych inšamu času, — dla hetaha patrebnyja vializnyja pałotny, padrabiaznaści, detali, epas patrebny».

Inakš kažučy — poŭnametražnaja stužka, na jakuju hrošaj nie było.

Karpackija hory, biełaruski kinavaryjant

Viktar Aśluk chacieŭ pasprabavać zrabić svoj novy film u dakumentalnaj maniery i skarystać novyja mahčymaści, źviazanyja

Što takoje ruskaść? Heta važnaja prablema našaj ruskaści. Nia toj, što ciapier u Maskvie, a toj, što była piaćsot-šeśćsot hadoŭ nazad

ź ličbavaj technikaj. Chapała składanaściaŭ. Naprykład, «na adnu noč jeździli šukać naturu», uspaminaje režyser:

«Patrebnyja byli vierchnija kropki, i adnačasova — kab heta nie było pole. Kab jary byli, čysta vizualna vybiraŭ. Chacieŭ unutry karjeraŭ zdymać, ale nie dabralisia b: treba było paŭtary hadziny ŭ ciažkich i niebiaśpiečnych umovach dabiracca da zdymki. Sama faktura vielmi padabajecca: kurhany dziŭnyja, sapraŭdy nasypanyja, i prastora vidać. Ja staraŭsia, kab pryroda była trecim aktoram. Dumka była, kab heta trochu było nie padobna da Biełarusi. Ale heta była ŭmoŭnaść».

Ruskaść biełarusaŭ

U filmie «Ruski» — čatyry movy. Biełarus, jak u žyćci, havoryć pa-biełarusku, ukrainiec razmaŭlaje ź im pa-ŭkrainsku, sałdaty pamiž saboj — pa-rasiejsku. I pakolki ŭkrainiec — haličanin, słužyć u aŭstravuhorskaj armii, jon jašče havoryć pa-niamiecku, raspaviadaje Aśluk.

Napisanaje Maksimam Hareckim u 1915 hodzie apaviadańnie važnaje dla nas siońnia tym, što było sprobaj zazirnuć u biełaruskuju dušu, pastavić dyjahnaz. Heta jakraz turbavała i Viktara Aśluka:

Za film «Ruski» ja spakojny

«Zastreliŭ čałavieka, jon pamiraje, kaža, što zastalisia dzieci, a hety pytajecca — «a kolki ŭ ciabie ich?» Nu jak heta syhrać? Heta pry śmierci havorać? Što heta: cynizm, takaja prastata, ci prosta takaja duraść łapciužnaja? Ci spužanaść? «Ach, jaki ja vajaka!» Heta, kaniečnie, my traplajem u pałon niejkaj sproby pakazać charaktar biełarusa z usimi nam znajomymi rysami. I dla hetaha movy roznyja vykarystanyja i sama nazva «Ruski». Z adnaho boku, heta pryvitańnie imperyi, a z druhoha — prablema, jakaja isnuje ŭ biełarusach: ruski, niaruski?»

Aśluk nia ličyć vartym prosta nie zvažać na heta:

«Što takoje ruskaść? Heta važnaja prablema našaj ruskaści. Nia toj, što ciapier u Maskvie, a toj, što była piaćsot-šeśćsot hadoŭ nazad ci ŭ ChVII stahodździ. Prosta tak admachnucca — my lićviny, my biełarusy, a ruskija — heta maskali… Ci prosta tak addavać hetuju svaju ruskaść, vykidać? Heta składana. I pra heta ŭsio pisaŭ, kaniečnie, Harecki. Ale heta naša prablema, jakaja, moža, budzie mała cikavaja inšym. Naša pieršarodnaja prablema, jakuju my pavinny spačatku vyrašyć. Kali my nie vyrašajem na hetym uzroŭni, my dalej prosta nie prasoŭvajemsia. Harecki heta adčuvaŭ, i my taksama. Za sto hadoŭ ničoha nie pamianiałasia».

Słovam, «Ruski» — biełaruskaje kino nie dla kožnaha. Pra heta kaža sam režyser Viktar Aśluk:

«Jaho mohuć pryniać pa-roznamu. Ale siarod režyseraŭ pieršaje pytańnie zaŭsiody: a jak ty sam? Kali ja viedaju, što zrabiŭ usio, što zmoh, ja tady spakojny. Za film «Ruski» ja spakojny».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0