Kaciaryna Andrejeva: Sapraŭdy vartaje žyćcio — jano za ścienami «Kaviarni Ŭ»

Žoŭtyja lichtaryki na voknach milhaciać časta i niesinchronna, ślepiać vočy. Pieravodžu pozirk na padłohu. Darečy, padłoha ŭ hetaj kaviarni zastałasia staraja, savieckaja, z časoŭ, kali tut byŭ punkt pryjomu pustych butelek.

My ź siabram zamovili pa kielichu čyrvonaha vina i siadzim pobač na ćviordaj łavačcy la voknaŭ, paviarnuŭšysia śpinaju da vulicy. A tam — mokry sakavicki viečar prabirajecca pamiž haražami, achinaje praśpiekt; husty tuman pahłynaje televiežu ŭ čornym niebie nad Minskam.

Publika ŭ kaviarni zaŭsiody adnolkavaja. I ja zavitvaju tudy raz na tydzień, jak usie. Kolki ni zojdzieš — na vočy traplajucca adny i tyja ž pryhožyja tvary. Usie hetyja ludzi dobra apranutyja (vidać, što vopratka nabytaja nie ŭ CUMie), u hałasach — pamiarkoŭnaja samavitaść, žesty — vytančanyja. Padajecca, što kožny svoj krok, kožny ruch jany pradumvajuć zahadzia, prykidvajuć, jak buduć hladziecca lepiej: z kavaj i płanšetam albo sa šklanačkaj frešu i błaknotam. Siudy absalutna nielha pryjści ŭ brudnaj kašuli, kab prosta pahladzieć u stoł i padumać pra nievynosnuju ciažkaść žyćcia — takija pavodziny nie adpaviadajuć tutejšym kanonam. Ty musiš być kamunikabielnym, mieć znajomych u peŭnych kreatyŭna-bahiemnych staličnych kołach, šmat nie pić i raspaviadać ab prajektach sa startapami. I nie zabyvacca na šalik ad papularnaha biełaruskaha dyzajniera! Razmaŭlać pažadana pa-biełarusku, možna i pa-anhielsku, kaniečnie. A jak ža vuń taja davoli pryvabnaja dziaŭčyna ŭ zakutku znachodzić parazumieńnie z zamiežnym «čałaviekam mastactva» u hadach?!

Tvorčaja atmaśfiera — jana takaja.

Nieŭzabavie zaŭvažaju vielmi junuju piersonu — vielizarnyja ciomnyja vočy na blednym tvary, pryjšła z krychu starejšymi za jaje siabroŭkami. Jany ničoha nie zamaŭlajuć u bary — prosta siadajuć za stolik. Dziaŭčyna dastaje z torby sšytak, razhortvaje pieršuju staronku — mnie bačna z majho miesca — zalivista śmiajecca. Krucić u pavietry asadkaj, nie datykajučysia bialutkaje papiery. Asadka ŭ tonkich palcach vypisvaje viražy nad pustym sšytkam, jak samalot-źniščalnik nad polem.

I voś tut ja zrazumieła, što baču pierad saboju ideju pakaleńnia. Tak, na pieršy pohlad — drobiaź, ale ŭ joj adkryvajecca cudoŭny vobraz sučasnaj biełaruskaj moładzi: jość ŠTOŚCI, jość pačatak dumki, pieršy radok apovieści, pieršaja nota pieśni, adna farba, jakoj treba stvaryć sucelny malunak.

U prychavanych, zašmalcavanych štodzionnaściu słajach našaha maładoha rozumu naradžajecca vialikaja Dumka sučasnaści. Ale ŭ hetaj śviežaj i mocnaj płyni jość vorah: nie ŭłada dy cenzura, nie abyvacieli, nie hopniki z Aŭtaza i nie dziabiołyja kantralorki ŭ hramadskim transparcie (usio toje, što tak nie lubić naš kreatyŭny kłas!). Nie.

Hałoŭny i biaźlitasny vorah sapraŭdy svabodnaje Dumki — tendencyja.

Kali što-niebudź robicca modnym, trendavym, to ŭ jaho jość adziny mahčymy šlach — kulminacyja papularnaści, a potym — zabyćcio. Zrazumieła, my možam vyciahnuć staroje sa stosu historyi, tolki navošta jano nam, pad santymietrami pyłu? Ci budzie jano natchniać nas?

Čałaviek, jaki dobra viedaje historyju mastactva (dy j historyju ŭvohule), viedaje pra jaje cykličnaść. A čałaviek ź jaskravymi intelektualnymi zdolnaściami (a siarod biełarusaŭ takich niamała), taksama razumieje: u dumkach tych, chto zaŭždy išoŭ ŭ kulturnym avanhardzie svajho vieku, nikoli nie było miesca dla vartaj žalu imitacyi.

Asabliva bačna heta ŭ litaratury. Sučasnaja biełaruskaja litaratura — nadta cikavaje asiarodździe. Piśmieńniki čas ad času zachodziać u kaviarni nakštałt toj, dzie my ciapier znachodzimsia. Usia narmalnaja stylovaja moładź u hustoŭnaj vopratcy tut maje mahčymaść choć na chvilinačku ŭbačyć svajho kumira, moža navat vypić ź im kavy — jaki honar! My prahniem dakranucca da połymia, ale nie majem zapałak, ci naadvarot — zapałki jość, ale połymia nas nie cikavić. Rasčaruju ŭsich: a połymia tut niama i nikoli nie było! Čysty pramień, krynica, niezabrudžanaja tendencyjnym śmiećciem, znachodzicca tam, kudy «elitarnyja» dziejačy kultury navat nie pavaročvajuć hałavy. Im tak kamfortna ŭ ciesnym pakojčyku elitarnaści, dzie pasiaredzinie ŭzvyšajecca ich ułasny biust, źziaje samavarnym zołatam spakojna addadzieny za čyzkiejki talent.

Moj čytač (mahčyma, adzin z naviedvalnikaŭ kaviarni) uśmichniecca dy pakpić ź mianie: maŭlaŭ, a jaki varyjant lepšy?

Siońnia ŭ infarmacyjnaj prastory Biełarusi nie tak mnoha vybitnych litarataraŭ. Tendencyja jość. Niama tvoru, jaki vyznačyŭ by pakaleńnie. Našaje pakaleńnie.

Tolki vyjšaŭšy z-pad cieniu svajoj elitarnaj vybranaści, ajčynnyja aŭtary majuć šaniec šedeŭry novaj biełaruskaj litaratury.

I ja liču, što, kab pisać pra «frykaŭ» i hetak rašuča rabić vysnovy, treba spačatku ź imi patusić na Centralnym u piatnicu viečaram.

Ja suprać raskładvańnia ludziej «pa palicach», suprać umoŭnaj kłasifikacyi svajho ž narodu. Sapraŭdny mastak adčuvaje raznastajnaść i niepaŭtornaść kožnaha asobna ŭziataha čałavieka, ź jakim sustrakajecca na šlachu žyćcia, ubiraje jahonyja rysy, atajasamlivaje siabie ź im i pry hetym zachoŭvaje ŭłasnuju aŭtentyčnaść. Składana, praŭda? Ale, siedziačy ŭ marmurovaj viežy i curajučysia, choć časam nie samych pryhožych, ale praŭdzivych prajaŭ rečaisnaści, aŭtar robicca parodyjaj, adnoj vialikaj cytataj samoha siabie.

Vyjściem z takoha sumnaha stanovišča, na moj subjektyŭny pohlad, źjaŭlajecca admaŭleńnie ad tendencyi. Admaŭleńnie prymać na vieru ŭsio, što nastojliva padsoŭvaje nam mejnstrym. Hruba kažučy, kali štości modnaje ŭ hetym siezonie — rabi z dakładnaściu naadvarot! Mejnstrym pahłynaje navat samych razumnych.

…U mianie niama ni srebnych branzaletaŭ Pandora, ni zasalenaha šaŭrona z «Pahoniaj», a jość biaskoncaja cikaŭnaść da biełarusaŭ, da ich sutnaści. Zamiłavańnie, jakoje ŭźnikła nie na pustym miescy. Zrazumieć i adčuć narod — ciažkaja ŭnutranaja praca dušy. Pamiatajecie, «nie pozvolaj dušie leniťsia»?

Nadoječy zajšła ŭ zaniadbanaje kafe la Kamaroŭki, tam jak raz adznačaŭ karparytyŭ pracoŭny cech niejkaha zavoda. Padajecca, heta i jość tyja ludzi, što pościać kocikaŭ u Adnakłaśnikach, zaŭziatyja padpisanty prarasiejskich pablikaŭ, «vata», adnym słovam. I viedajecie što? Jany ŭsie razam śpiavali «Ŝie nie vmierła Ukraina». Jak karysna byvaje parvać šabłony, zakładzienyja ŭ intelihienckaj padśviadomaści!..

Frazu «realizm zusim dakanaŭ» zvyčajna kažuć asoby, čyj realizm nie vychodzić za miežy niadaŭna adčynienaj buterbrodnaj.

Źviartajučysia da čytačoŭ: chočacca zaznačyć sapraŭdy pazityŭny momant — cikaŭnaść da litaratury ŭ apošni čas značna ŭzrasła siarod moładzi. Ale zastajecca i paduładnaść tendencyi. Važna pamiatać, što moda, jakoj dobraj jana ni była b — najkaraciejšy šlach zhubić indyvidualnaść.

Pakul što ŭsie my — asadka ŭ rukach historyi ci čysty arkuš papiery. Tabula rasa.

Kali my chočam być svabodnymi, my pavinny pačać DUMAĆ svabodna, kožny dzień prapuskajučy ŭvieś patok infarmacyi praz pryzmu krytyčnaha myśleńnia. Hetamu nieabchodna vučycca.

DUMAJUČY, my paźbiehniem strašennych trahiedyj i pakiniem svoj śled u Suśviecie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0