Zroblenym i apraŭdvajemsia: vyjšła «Apałohija Skaryny»

Sieryja «Biblijateka Baćkaŭščyny» (zasn. u 2004-m Zhurtavańniem biełarusaŭ śvietu «Baćkaŭščyna»), papoŭniłasia jubilejnym, 25-m, vydańniem, jakoje vyjšła ŭ vydaviectvie «Knihazbor». Heta kniha biełaruskaha archivista Lavona Jureviča «Emihrant Francysk Skaryna, ci Apałohija», u jakoj pad adnoj vokładkaj sabranyja skarynaznaŭčyja dakumienty biełaruskaj emihracyi.

Pavialičyć

Nie sakret, što našaha pieršadrukara časam nazyvajuć jašče i «pieršym biełaruskim emihrantam», jaki, adnak, i za miežami svajoj Radzimy praciahvaŭ dumać pra jaje i dziela jaje pracavać. Nie dziŭna, što asoba Skaryny cikaviła mnohich biełaruskich znaŭcaŭ, jakija volaju losu apynulisia ŭ inšych krainach, ale nie žadali vyrakacca svajho kraju i zabyvacca na jaho.

Jak adznačaje ŭ pradmovie redaktar knihi — historyk Natalla Hardzijenka — postać Skryny naroŭni ź Jeŭfrasińniaj Połackaj stałasia najbolš znakavaj dla biełaruskich emihranckich supołak, a jaho asoba była blizkaj i duchoŭnym, i śvieckim ludziam, dziejačam u samych roznych śfierach — bo dziejnaść samoha Skaryny była vielmi raznastajnaja.

Varta adznačyć, što mienavita na emihracyi skarynaznaŭstva atrymała vialikija mahčymaści dla raźvićcia: tut, u adroźnieńnie ad Savieckaj Biełarusi, daśledčyki nie byli źviazanyja idejnymi abmiežavańniami i mieli dostup da dakumientaŭ, datyčnych dziejnaści našaha słynnaha ziemlaka.

Imia Skaryny zrabiłasia viadomym i pa-za miežami biełaruskich kołaŭ, a jaho maštabnaja dziejnaść stała adnym sa śviedčańniaŭ jeŭrapiejskaści biełaruskaj kultury.

Natalla Hardzijenka prakamientavała pracu nad knihaj tak: «Redaktarskaja praca z knihaj Lavona Jureviča «Emihrant Francysk Skaryna, ci Apałohija» była cikavaj i składanaj najpierš praz tematyčnuju raznastajnaść tekstaŭ. Skarynava tradycyja na emihracyi — heta nie tolki teksty ŭłasna pra pieršadrukara, što pisalisia i biełarusami ŭ mižvajennaj Prazie, i studentami ŭ pavajennaj Niamieččynie, i navukoŭcami ŭ zachodnich univiersitetach. Heta taksama marki, kalendary, knihavydaviectva, ułasna emihracyjnyja realii — Skarynu časam nazyvajuć pieršym viadomym biełaruskim emihrantam.

Dla mianie nadzvyčaj važnymi vyhladajuć u knizie listy adnaho z najbolšych emihracyjnych skarynaznaŭcaŭ Vitaŭta Tumaša, postaci niedastatkova acenienaj siońnia ŭ Biełarusi. Hetaja karespandencyja vydatna adlustroŭvaje i asablivaści emihracyjnaha knihavydańnia, i dačynieńniaŭ, ci navat peŭnaha spabornictva navukoŭcaŭ u Biełarusi i na Zachadzie ŭ skarynaznaŭčych daśledavańniach.

Lavon Jurevič pradstaŭlaje ŭ knizie postaci roznych spadkajemcaŭ Skaryny ŭ jaho pracy — knižnikaŭ, piśmieńnikaŭ, daśledčykaŭ: Mikoły Pańkova, Jana Piatroŭskaha, Vasila Ščećki, Vacłava Panuceviča, Kastusia Jakuba-Ptacha, Norbierta Randava. Dyj sam aŭtar-archivist vystupaje hetkim ža pradaŭžalnikam Skarynavaj spravy.

Admietna, što kniha vyjšła ŭ hod, kali śviatkujecca svojeasablivy Skarynavy jubilej — 525 hadoŭ ad pryniataj daty naradžeńnia pieršadrukara, toje, što samomu aŭtaru sioleta spaŭniajecca 50 hadoŭ, i toje, što pryśviačajecca hetaja kniha pamiaci jašče adnaho naščadka Skarynavaj spravy — ajca Alaksandra Nadsana, jaki sioleta pamior.

«Ja nie historyk, nie fiłołah. Ja — archivist, i, badaj, usie maje knihi, za ścipłym vyniatkam, — knihi mienavita archiŭnyja. U tym liku i hetaja novaja — pra Skarynavu spravu na emihracyi. U našych umovach, kali emihracyjaj zajmajucca adzinki, nie možaš dazvolić sabie raskošu — daśledavać niešta adno. Tym bolej, kali bolšaść publikacyjaŭ ciabie nie zadavalniaje: u aŭtaraŭ elemientarna nie staje materyjału — archivaŭ, faktaŭ, tych samych listoŭ, naprykład, viedańnia kankretnych ludziej, učynkaŭ i ich matyvacyi, što sparadžaje abo fantazii, abo banalščynu. Tamu i skokaješ ad temy da temy, ad SBM da litaratury, ad budzionnaści da bijahrafistyki ŭ namahańni dać inšym jak maha bolej taje hleby, na jakoj možna zbudavać novyja pracy.

Skaryna ŭ hetym šerahu — reč naturalnaja. Biełarusu naahuł składana abminuć takuju postać, a knižnamu čałavieku — prosta niemahčyma.

Źbirałasia pra jaho, biez anijakaj kankretnaj idei, ad 1995 hoda, ad času pracy nad pakaźnikam litaratury «Francysk Skaryna: žyćcio i dziejnaść», što byŭ jak by praciaham Tumašavaj «Skarynijany» (1989).

I voś urešcie ŭsio nabyło takija abrysy: knihi pra toje, kim Skaryna byŭ dla biełarusaŭ na emihracyi, čym jon byŭ, i pra ŭsich tych, znanych i małaviadomych knižnikaŭ, jakija kožny ŭ mieru svajoj zdolnaści, talenavitaści, praciahvali jahonyja tradycyi — jak mahli. Hetym zroblenym i apraŭdvajemsia», — kaža Lavon Jurevič.

***

Knihu «Emihrant Francysk Skaryna, ci Apałohija» ŭžo možna nabyć u kniharniach Minska: «Akademkniha» (pr-t Niezaležnaści, 72), kniharnia «łohvinaŬ» (pr-t Niezaležnaści, 37A), «Kniharnia piśmieńnika» (vuł. Kazłova, 2), «Viedy» (vuł. K.Marksa, 36), «Centralny knižny» (pr-t Niezaležnaści, 19), «Knihi & knižački» (pr-t Niezaležnaści, 14).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0