Skandalna znakamitaja Monika Levinski ŭ dziacinstvie pravodziła leta ŭ Biešankovičach? )))
Śćviardžajuć jašče, jana — svajačka Šahała. A ŭ Biešankovičach śviatkavała dzień narodzinaŭ.
«Dla mianie jana — nie aŭtarytet…»
Kali, pryjechaŭšy ŭ Biešankovičy, pytaŭsia ŭ miascovych pra pani Moniku, reahavali pa-roznamu. Adny ŭśmichalisia i raili pisać pra niešta «bolš aktualnaje». Inšyja kazali, što ničoha pra heta nie čuli. A niekatoryja čuli, ale ničoha kankretnaha nie viedajuć… A ŭ muziei moj intares vyklikaŭ ščyryja ździŭleńni i śmiech.
— Dy ŭ Biešankovičach chto tolki nie spyniaŭsia! Piatro I spyniaŭsia, mahu raspavieści i pra Kaciarynu II… A ŭ vieraśni 1821 hoda Alaksandr I u Biešankovičach miryŭsia z hvardziejskim korpusam, jaki adpraviŭ u pachod u Litvu paśla chvalavańniaŭ u Siamionaŭskim pałku ŭ 1820 hodzie… Pra Moniku taksama raspaviadu, choć jana dla mianie, skažam tak, nie aŭtarytet. Dakładna jana pryjazdžała ŭ Biešankovičy. Navat fota zastalisia! — zaintryhavaŭ Stanisłaŭ Leanienka, hałoŭny zachavalnik fondaŭ Biešankovickaha rajonnaha historyka-krajaznaŭčaha muzieja.
Niekalki viersij
Siońnia Biešankovičy mała čym nahadvajuć byłoje jaŭrejskaje miastečka. Darečy, krajaznaŭcy pa-roznamu tłumačać samu nazvu rajcentra. Bolš raspaŭsiudžana viersija, što jana pajšła ad słova «biešań», jakoje aznačaje mocnuju płyń raki. Jość i «jaŭrejskaja viersija». Byccam by dva braty-jaŭrei ź Lepiela pa proźviščy Šenkiny pasialilisia na miescy budučaha miastečka. Tady modna było vykarystoŭvać łatyń. A ŭ pierakładzie z łacinskaj movy «bi» — heta «dva». Voś ad dvuch Šenkinych i pajšła nazva… Navukovyja daviedniki pa tapanimicy raspaviadajuć, što nazva Biešankovičy mahła być utvorana ad ciurkskaha słova «bieš», što aznačaje piać. Takoje imia davałasia piatamu dziciaci ŭ siamji. Abo nazva Biešankovičy ŭźnikła ad proźvišča ci mianuški z asnovaj «biešany» (u sensie šalony).
Stanisłaŭ Leanienka paznajomiŭ mianie ź jašče adnym krajaznaŭcam, Anatolem Kračkoŭskim.
— Voś vam adna z maich knih pra Biešankovicki rajon — tam i pra Levinski jość infarmacyja. Na fota Monika sa svajakami la łodki na bierazie Zachodniaj Dźviny… Pra Biešankovicki kraj ja napisaŭ bolš za tryccać knih, historyja «ŭlezła ŭ mianie, jak u šachciora pył». I nijak «nie mahu admycca», — uśmichajecca jon. — Za 35 hadoŭ krajaznaŭstva źbiraŭ infarmacyju ŭ archivach Vilni, Hrodna, Oršy, Połacka, Minska i Viciebska. Kali ŭ Biešankovičach stvarali muziej, była mahčymaść u abłasnym archivie bolš padrabiazna vyvučać dakumienty.
Rodam Anatol Viačasłavavič z Dokšyckaha rajona. Pracavaŭ dyrektaram Biešankovickaha muzieja, u redakcyi rajonnaj haziety. Aŭtar mnostva knih. Siarod ich: «Kraj naš naddźvinski», «Śvietły biešankovicki kutok», «Bačejkava. Historyka-ekanamičny narys».
— U Biešankovičach jość staryja jaŭrejskija mohiłki XVIII stahodździa, na jakich pachavany tysiačy ludziej. Sumnaja staronka ŭ historyi miascovaha jaŭrejstva — Vialikaja Ajčynnaja. Jaŭrei z roznych krain časta pryjazdžajuć u Biešankovičy. Proźviščy svajakoŭ na pomnikach šukajuć, paradak na mohiłkach navodziać. I siamja Levinski tam była, — praciahvaje jon.
Beła vybrała Marka
Šmat karysnaj dla krajaznaŭcaŭ infarmacyi znajšłosia va ŭspaminach dziadźki Moniki. Viadoma, što Monika Semił Levinski naradziłasia letam 1973 hoda ŭ San-Francyska. A ŭ Viciebsku žyŭ jaje dziadźka, rodny brat baćki.
— Michaił Siamionavič (Mojša Sałamonavič) Lavinski pracavaŭ stamatołaham u Viciebsku. Jaho rodny brat Bienia Sałamonavič — baćka Moniki Levinski. Žonka Michaiła Siamionaviča, u dziavoctvie Foks, rodam ź miastečka Biešankovičy. Mienavita tudy ŭ žniŭni 1987 hoda Michaił pryvioz svajho brata Bieniu i jaho dačku Moniku dla znajomstva z rodnymi. Emihryravaŭ u Izrail u 1999 hodzie,— udakładniaje Anatol Kračkoŭski.
Aŭtar hetych radkoŭ, na žal, nie zmoh źviazacca sa spadarom Levinski. Ci žyvy jon? Ni ŭ skajpie, ni ŭ papularnych sacyjalnych sietkach jaho proźvišča niama. Miarkujučy pa jaho ŭspaminach, nadrukavanych u 1990-ja ŭ časopisie «Ohoniok», Michaił Lavinski byŭ čałaviekam z humaram:
«Ja laču hetyja zuby ŭžo 40 hadoŭ. I, vy viedajecie, lepšymi jany nie stali, niahledziačy na «Blendamied» i «Dyroł» biez cukru. Viadoma, ja zaŭsiody žyŭ troški lepš, čym inšyja lekary, naprykład terapieŭt abo piedyjatr. Usio-taki zuby — heta zuby. Ale skazać, što ja kupaŭsia ŭ maśle, nie, ja tak nie skažu. Časam lepš, časam horš, adzinaje, što ja mahu skazać: kłaści na palicu ŭłasnyja zuby mnie nie davodziłasia nikoli…» I dalej: «A ja tut niejak pačaŭ składać naša hienieałahičnaje dreva. I takaja dziŭnaja razharnułasia karcina, kaho tolki niama ŭ našym rodzie! Dyk voś pra dziadźku Marka (Šahała. —Aŭt.). U 1915 hodzie jon ažaniŭsia z Bełaj. Moj dzied, jaho zvali Izrail, taksama chacieŭ ź joj ažanicca. Ale Beła nie chacieła zubnoha ŭrača, jana chacieła mastaka. Dzied byŭ tak zasmučany… Jon pryjšoŭ na ich viasielle i tam dobra razhledzieŭ adnu ź siaścior Marka… Jana była zusim nie horšaja za Bełu. I voś užo na kaho sapraŭdy najbolš padobnaja Monika, dyk heta na staruju Judku, maju babku».
Biedny Lova…
Michaił Lavinski ŭ padrabiaznaściach uspaminaŭ ab znachodžańni Moniki na Viciebščynie.
«Ja pavioz ich u Biešankovičy, tam u mianie radnia. Maja žonka była niemka, ciapier jana pamierła, jaje proźvišča Foks. Jany niesapraŭdnyja niemcy, jany z Kazachstana, ale ŭ ich jość svajaki ŭ Hiermanii. I voś my pajechali da ich u Biešankovičy. Tam takaja pryroda! Monika kupałasia ŭ Dźvinie. Mienavita tam joj spoŭniłasia 14 hadoŭ. Boža moj! Jakim jana była vydatnym dziciem. Mahčyma, dla amierykanskaha dziciaci niekalki paŭnavataj. Ale nie dla Viciebska… Baćka skardziŭsia, što jana nie vielmi čysta havoryć, u jaje nie atrymlivaŭsia pa-amierykansku huk «O». Ale, na moj pohlad, jana vielmi dobra havaryła na idyš. …Tut ža utvaryŭsia (słova z aryhinała. — Aŭt.) małady čałaviek, moj plamieńnik, vasiamnaccacihadovy boŭdziła. Jon ad jaje nie adychodziŭ, jak sabaka. Ja jaho razumieju. Chłopcu čas u vojska. Jon pracuje na traktary, źniemahaje ŭ svajoj vioscy, dzie jon mała što bačyŭ. I tut pryvoziać amierykanskuju dziaŭčynku… Biedny Lova złamaŭsia, jon načavaŭ la jaje dźviarej. I joj heta padabałasia, jana ž usio razumieła. Žančyny, jany ŭsio pačynajuć razumieć značna raniej za nas; kali jany jašče zusim dzieci», — ščyra pryznaŭsia spadar Lavinski.
Jon uspomniŭ i pra toje, što Lova z Monikaj damovilisia zrabić tatuiroŭki na śpinie: vyjavu damy, a vakoł kvietki. Chłopiec zrabiŭ. Nieviadoma, ci zrabiła jana. Potym Lova emihryravaŭ. Spačatku da rodnych u Hiermaniju. Potym — u ZŠA. Skončyŭ palicejskuju akademiju. Na toj čas baćki Moniki ŭžo raźvialisia…
Michaił Lavinski ŭpeŭnivaŭ, što mienavita Monika dapamahła Lovie ŭładkavacca ŭ Bieły dom achoŭnikam. Heta było ŭ 1995 hodzie. A dalej i zdaryłasia toje, što pryviało da skandału. Ale heta ŭžo zusim inšaja historyja.
Kamientary