Piša historyk Aleh Dziarnovič.
Zdaryłasia! Na naradzie ŭ Bieraści 8—10 śniežnia 1409 h. Jahajła i Vitaŭt pryniali płan letniaj kampanii nastupnaha hodu suprać Niamieckaha ordenu.
Łakalnyja sutyčki, dypłamatyčnyja pierapynki zastajucca ŭ minułym — chaŭruśniki poŭnyja rašučaści na svaju karyść vyrašyć daŭniaje supraćstajańnie. Takim čynam, byli abmierkavanyja asnoŭnyja pytańni vypravy: ruchu vojskaŭ, ich złučeńnia, i hałoŭnaje — vyrašana było prymusić Orden dać hienieralnuju bitvu ŭ poli, karystajučysia značnaj kolkasnaj pieravahaj polska-lićvinskaha vojska.
Niamiecki vajskoviec i historyk Maks Eler u pačatku XX st. vielmi vysoka aceńvaŭ sam stratehičny płan vypravy. U jubilejny 1910 h. jon pisaŭ, što ruch vojskaŭ VKŁ i Polščy na Hrunvald «abudžaje ździŭleńnie svajoj spłanavanaściu».
Sama ideja ŭdaryć u serca Ordenu, na Malbark, mocna adroźnivajecca ad zvyčajnaj dla tych časoŭ taktyki rabaŭničych napadaŭ na pamiežnyja zamki. Jahajła i Vitaŭt vypraviłasia na vajnu, majučy pierad saboj sapraŭdy stratehičnyja zadačy.
Padrychtoŭka
Adrazu paśla narady Vitaŭt zahadaŭ, kab kožny vajar, piešy ci konny, mieŭ z saboj pravijant.
U mai 1410 h. vialiki kniaź udakładniŭ — vajskovaja ekśpiedycyja raźličanaja na piać tydniaŭ, i mienavita na hety termin vajskoviec musiŭ mieć charčy.
U Biełaviežskaj puščy pačalisia vialikija palavańni na zubroŭ i dzikoŭ. Śviedki pryhadvajuć, što kožnaje palavańnie davała 50 bočak salonaha i sušanaha miasa. Prypasy zvozilisia i spłaŭlalisia pa Viśle da polskaha Płocku.
Usiu viasnu Vitaŭt pravioŭ u raźjezdach. Pad Słonimam vialiki kniaź ledźvie nie trapiŭ u ruki niamieckich rycaraŭ — vialiki maršał Ordenu ździajśniaŭ rejd u bok Bieraścia dy spaliŭ Vaŭkavysk.
Pieraprava
Z Trokaŭ Vitaŭt rušyŭ sa svaimi adździełami 3 červienia.
Jašče raniej u pachod vypraviłasia artyleryja Vialikaha Kniastva. Usio lićvinskaje vojska złučyłasia 26 červienia na Padlaššy na race Naraŭ.
Z Poŭnačy pryjšli charuhvy Centralnaj Litvy i Žamojci, padyšli charuhvy z rusinskich ziemlaŭ VKŁ, a taksama tatary.
3 lipienia ŭžo na Viśle pad Červińskam, nižej Varšavy, Vitaŭt złučyŭsia ź Jahajłam.
Dziela hetaha jašče na Bieraściejskaj naradzie 1409 h.
było vyrašana zbudavać hrandyjozny pantonny most. Šyrynia Visły tut dachodziła da 500 m.
Častki mostu byli spłaŭlenyja pa race i litaralna za paŭdnia sabranyja vyšej Červińsku. Jak śćviardžaje chranist Jan Dłuhaš, padčas pierapravy panavaŭ idealny paradak: pry ŭvachodzie na most Jahajła pastaviŭ adborny adździeł uzbrojenych rycaraŭ, kab paźbiehnuć tłumu i ciskaniny.
Na kancach mostu byli pastaŭlenyja mahutnyja belki, zvanyja «kabylanami», — kab nichto niearhanizavana nie zmoh nablizicca da bierahoŭ. Vojska ŭvachodziła na most roŭnymi šychtami, razam z harmatami i amunicyjaj. Toje, što most byŭ pantonny i mieŭ šmat ruchomych aporaŭ na čaŭnach, dazvalała paźbiehnuć efiektu rezanansu padčas raźmieranaha ruchu vojska. Paśla pierapravy most «na čaŭnach» byŭ razabrany i znoŭ spłaŭleny da Płocku.
U čaćvier, 3 lipienia, vojski rušyli prosta da pruskaj miažy. U pieršy dzień udałosia prajści zvyš 30 km. Na nastupny dzień vojski pieraadoleli mienšuju adlehłaść.
5 lipienia ŭ polska-lićvinskim abozie źjavilisia «mižnarodnyja naziralniki» — pasły vienhierskaha karala Žyhimonta.
Jahajłu ŭžo nie było čaho chavać, i Vitaŭt naładziŭ uračysty ahlad najaŭnych uzbrojenych siłaŭ.
Jak pišuć chranisty, «pavodle staršych prodkaŭ zvyčaju», padzialiŭ jon vojska na hufy i charuhvy. Charuhvaŭ tych, nie ličačy tataraŭ, było sorak.
Vialiki kniaź razdaŭ kožnaj charuhvie svaje znaki i rasparadziŭsia, «kab kožnyja charuhva i huf pilnavalisia znaku i słuchali zahadaŭ». 6 lipienia, u niadzielu, paśla ŭračystaha razdavańnia štandaraŭ, usio lićvinskaje vojska pramaršyravała pierad Jahajłam i Vitaŭtam.
Aboz
Dalej vojska musiła iści ź vialikimi stajankami, bo inačaj abozy bieznadziejna adstali b.
Aproč pravijantu, harmat i jadraŭ da ich vojska viezła z saboj zapasy zbroi i vopratki. Zamožniejšyja mieli namioty dy kuchonnaje načyńnie. Na svaich bajavych koniach rycary vieźli tolki zbroju.
Tahačasnaj najmienšaj vajskovaj adzinkaj było kapjo, jakoje składałasia z troch čałaviek (rycara ź dzidaj i miačom, zbrajanosca i stralca z łukam ci arbaletam) i čatyroch koniej (adzin — padmienny, na im rycar jechaŭ padčas pierachodaŭ). Na kožnaje kapjo prypadaŭ jak najmieniej adzin voz z zapasami.
Zamožnyja pany mieli svoj ułasny aboz.
Kali pryniać pad uvahu kolkaść abjadnanaha vojska ŭ 29 000 konnych i 10 000 piachoty, dyk aboz musiŭ składacca prynamsi z 10 000 vazoŭ.
Treba dadać siudy vazy z harmatami i jadrami, z pryładami da abłohi, vazy ramieśnikaŭ, kancylarskija vazy i vazy lekaraŭ…
Heta daje jašče prynamsi 500 vazoŭ.
Takaja kałona musiła b raściahnucca na 84 km,
dajučy 8 m na adnu zaprežku, jak heta padličyŭ polski historyk Stefan Kučyński. Kab pryvieści ŭ ruch takuju ahramadzinu, patrabavałasia niekalki hadzinaŭ, a pieraprava praz raku doŭžyłasia sutki ci dvoje.
Pakarańni
Padčas ruchu takoj kolkaści vojska zdaralisia, viadoma, incydenty.
Načami z tabaru vychodzili «vałanciory» i napadali na navakolnyja pasieliščy. Chranist Dłuhaš vinavacić u hetych napadach najpierš tataraŭ, a taksama lićvinaŭ, jakija nie aryjentavalisia, dzie ziemli polskaha karala, a dzie pruskich niemcaŭ.
Choć sučasnyja historyki miarkujuć, što prynamsi častka napadaŭ rabiłasia z sankcyi karala.
Ale ž byli i vypadki sapraŭdy hvałtaŭ. Užo na ordenskaj terytoryi, pad Lidzbarkam, kali vojska stajała tabaram pamiž aziorami, žaŭniery zachapili i spustošyli miastečka. Byŭ parabavany i kaścioł. Dziejałasia heta nasupierak zahadam.
Paśla karotkaha śledstva Vitaŭt zahadaŭ dvaim asudžanym lićvinam pastavić sabie šybienicy i samim ža paviesicca ŭ prysutnaści ŭsiaho rycarstva.
Paśla hetaha vajary aścierahalisia rabavać. Biez karaleŭskaha zahadu, prynamsi.
Apošniaja noč
Tak ci inakš, 13 lipienia polska-lićvinskaje vojska padyšło za paŭmili da zamku Dubroŭna. Jak zvyčajna, stali tabaram la voziera. Dzień byŭ śpiakotny.
Paśla šturmu zamka i horada ŭ ruki chaŭruśnikaŭ trapiła vialikaja zdabyča. Treba było adpačyć paśla bitvy, a žaŭniery taksama žadali ŭparadkavać aboz, naładavaŭšy jaho trafiejami. Noč z 13 na 14, a taksama dzień 14 lipienia polska-lićvinskaje vojska praviało pad Dubroŭnaj. Pierad zachodam sonca karol zahadaŭ vystupać na nastupny dzień.
Vojska pajšło adpačyvać raniej, čym zvyčajna. I praź niekalki hadzin, u noč z 14 na 15 lipienia, rušyła ŭ kirunku miastečka Hrunvald, pobač ź jakim stajała vojska Ordenu. Novy dzień staŭ dniom bitvy.
Ciapier čytajuć
Minharvykankam pra vuličnaje aśviatleńnie: Heta była razavaja akcyja. Siońnia ŭklučać a 18-j21
Kamientary