Kampanija «Za spraviadlivyja vybary 2016» praviała acenku ahulnaha palityčnaha klimatu ŭ krainie napiaredadni vybaraŭ, praanalizavała dziejsnaje vybarčaje zakanadaŭstva Biełarusi i praviała manitorynh usich etapaŭ kampanii pa vybarach deputataŭ Pałaty pradstaŭnikoŭ Nacyjanalnaha schodu. I na padstavie hetaha nazyvaje siem pryčyn, pa jakich vybary-2016 nielha nazvać sapraŭdnymi.
Nazirańnie było arhanizavana na 811 učastkach. Za vybarami sačyli bolš za 1300 naziralnikaŭ, adznačyŭ sustaršynia kampanii Viktar Karniajenka.
1. U krainie niama bazavych umoŭ funkcyjanavańnia palityčnaj, sacyjalna-ekanamičnaj i sudovaj sistem, jakija mahli b dazvolić pravieści ŭ Biełarusi svabodnyja i spraviadlivyja vybary.
2. Niahledziačy na zapeŭnivańni ŭładaŭ, nie vykananaja nivodnaja z rekamiendacyj ABSIE pa demakratyzacyi vybarčaha zakanadaŭstva. Uniesienyja źmianieńni nie stvaryli realnych harantyj dla taho, kab vybary prajšli ŭ raŭnapraŭnaj kankurentnaj baraćbie, i pieramožcy vyznačalisia ŭ dakładnaj adpaviednaści z tym, jak prahałasavali vybarščyki.
Napiaredadni asnoŭnaha dnia hałasavańnia, 10 vieraśnia, CVK pryniaŭ Pastanovu №57, jakaja abmiežavała prava davieranych asobaŭ kandydata nazirać na ŭčastkach dla hałasavańnia i na pasiedžańniach vybarčych kamisij. Heta biesprecedentnaje Pastanaŭleńnie źmianiła praviły nazirańnia ŭžo padčas hałasavańnia.
3. U dziejnaści miascovych orhanaŭ ułady pa farmavańni składu vybarčych kamisij nie było prazrystaści i abjektyŭnaści.
«Heta poŭnaja prafanacyja i farmalizm. Faktyčna, nijakaha abmierkavańnia nie było. Pravodzili farmalnaje sumoŭje, jakoje doŭžyłasia ad adnoj da troch chvilin. I na hetym usio. Ale ptušačka była pastaŭlenaja», — kamientuje nacyjanalny kaardynatar kampanii Valer Uchnaloŭ.
Pradstaŭnikoŭ, vyłučanych apazicyjnymi palityčnymi partyjami, dyskryminavali.
Kolkaść dapuščanych u vybarčyja kamisii pradstaŭnikoŭ apazicyi skaraciłasia navat u paraŭnańni z papiarednimi prezidenckimi vybarami 2015 hoda i skłała 0,12% ad ahulnaj kolkaści siabraŭ kamisij.
Značnaja častka ŭčastkovych vybarčych kamisij u parušeńnie patrabavańniaŭ zakona była sfarmavanaja pieravažna ź siabraŭ adnaho pracoŭnaha kalektyvu.
«Prykład — vilejski ŭčastak №11 Vilejskaj vybarčaj akruhi, dzie ŭsie 19 siabraŭ kamisii pracujuć u vilejskaj himnazii №1. A dyrektar hetaj himnazii źjaŭlaŭsia kandydatam u deputaty», — adznačyŭ Uchnaloŭ.
4. Ahitacyjny pieryjad vybarčaj kampanii prachodziŭ va ŭmovach palityčnaj cenzury. Dziaržaŭnyja haziety admaŭlalisia publikavać prahramy asobnych kandydataŭ apanientaŭ ułady, nie davali vyjści ŭ efir.
Zdarałasia, što nieviadomyja prosta napadali na ahitacyjnyja pikiety niezaležnych ad ułady kandydataŭ, a pravaachoŭnyja orhany nie prymali nijakich mieraŭ.
5. Padčas daterminovaha hałasavańnia zafiksavana šmat faktaŭ pieravyšeńnia kolkaści hałasoŭ vybarščykaŭ. Na asobnych učastkach — u dva razy.
6. U internatach, vajskovych častkach, navučalnych ustanovach i pracoŭnych kalektyvach byli vypadki stymulavańnia i prymusu.
«Daterminovaje hałasavańnie pakazała, što va ŭsiu prymianiajecca administratyŭny resurs i prymus. Toj ža ŭčastak №549, kali za pieršy ž dzień, dziakujučy studentam BNTU, jaŭka skałała 76%. Toje samaje ŭ Śvietłahorsku, Pinsku i mnohich inšych haradach», — raspavioŭ Valer Uchnaloŭ.
U asnoŭny dzień hałasavańnia taksama zafiksavanyja šmatlikija fakty zavyšeńnia vybarčymi kamisijami jaŭki vybarščykaŭ.
U vyniku pa dadzienych vynikovych pratakołaŭ učastkovych kamisij siaredniaja jaŭka pa krainie na ŭčastkach, dzie viałosia nazirańnie, skłała 62,1%. Pa dadzienych naziralnikaŭ — 51,2%.
7. Nie adbyłosia pazityŭnych źmienaŭ i ŭ padliku hałasoŭ.
Na 44,2% vybarčych učastkaŭ praihnaravali patrabavańnie vybarčaha zakanadaŭstva ab padliku hałasoŭ i abviaščeńni vynikaŭ padliku asobna pa daterminovym hałasavańni, hałasavańni pa miescy znachodžańnia vybarščykaŭ i hałasavańni na vybarčym učastku ŭ asnoŭny dzień vybaraŭ.
«Hałasavańnie pa miescy znachodžańnia vybarščykaŭ možna adznačyć, jak novy momant hetaj vybarčaj kampanii, — zaznačyŭ Uchnaloŭ. — Vielmi vialikija ličby ŭ asobnych kamisijach, jakija takim čynam vyrašali prablemy jaŭki: 44%, 42%, 30%. U Mahilovie na adnym z učastkaŭ zafiksavana, što na damu prahałasavała bolš za 1000 čałaviek, kali tam usiaho kala 1800 vybarščykaŭ».
Ahułam na 82,7% vybarčych učastkaŭ praces padliku hałasoŭ i vyznačeńnia vynikaŭ vybaraŭ apynuŭsia nieprazrystym nie tolki dla naziralnikaŭ, ale i dla samich siabraŭ vybarčych kamisij.
«Ja pryviadu dva prykłady, kali našy naziralniki bačyli vyniki. Na ŭčastku №549 naziralniku sapraŭdy pakazali ŭsie biuleteni. Adnak tam daterminova prahałasavała 90%, a ŭ asnoŭny dzień — dzieviać vybarščykaŭ. Tamu biuleteni tam raskładvali, pakazvali i ličyli tak, jak jość. Naturalna, ź vialikim adryvam tam pieramoh praŭładny kandydat», — raspaviadaje Valer Uchnaloŭ.
A ŭ druhim vypadku na ŭčastku №96 u Minsku, dzie naziralniku kampanii «Za spraviadlivyja vybary» taksama pakazali ŭsie biuleteni, ličby jaho i kamisii mocna razyšlisia. I staršynia ŭčastkovaj kamisii vyrašyŭ, što naziralnik prosta pamyliŭsia.
Kamientary