«Kali źniasuć arku, ja straču sens žyćcia. Heta naša spadčyna. Rujnavać jaje — varvarstva, — źviarnuŭsia ŭ redakcyju «PV» Vital, žychar Vialikaha Siała, što ŭ Lidskim rajonie. — Našu bramu chočuć prybrać, a na jaje miescy prakłaści darohu».
Arka, pra jakuju idzie razmova, znachodzicca na miažy pamiž vioskami Vialikaje Siało i Žyrmuny Lidskaha rajona. Pa słovach Vitala, darohu mocna raźbili, kali vyvozili hnoj, a ciapier chočuć prakłaści novuju. Na miescy pomnika architektury.
U XVIII st. Radziviły heta miesca źbiralisia zrabić svajoj rezidencyjaj i pabudavać tut pałacavy kompleks. I pieršym, što jany ŭźviali, była tryumfalnaja arka. Jana atrymałasia vielmi pryhožaj, mieła navat druhi pavierch, ale ŭ savieckija časy jaho razabrali.
Z dvuch bakoŭ ad arki Radziviły pabudavali flihieli - levy i pravy. U ich raźmiaščalisia kuchni, piakarni, biblijateka, aranžareja, kaplica. Ad pravaha flihiela praktyčna ničoha nie zastałosia, a voś levy zachavaŭsia našmat lepš.
Całkam architekturny kompleks Radziviły tak i nie ŭźviali. Čamu? Zahadka. Tak i zastalisia tut tolki arka i dva flihieli. Apošnija ŭładalniki vyjechali adsiul praz tryumfalnuju arku ŭ 1939 hodzie — kali pryjšli balšaviki. Ale zvyčajnyja ludzi ŭ flihieli sialilisia i paśla vajny, taksama tut była škoła.
«Tut navat maja mama kaliści žyła, — z honaram pakazvaje Vital na levy flihiel i praciahvaje: — Ja žyvu zusim pobač, kožny dzień na bramu hladžu. A kali jaje źniasuć, dom svoj, napeŭna, pradam… Ja vielmi lublu svaju historyju!»
Staršynia Krupaŭskaha sielsavieta Rusłan Mielnik prakamientavaŭ situacyju tak:
«My nie suprać zdabytku i historyi. Ale situacyja takaja: miesiaca paŭtara tamu pavaliłasia častka arki. Na siońniašni dzień heta zbudavańnie ŭjaŭlaje pahrozu dla žyćcia ludziej. Takoha ž mierkavańnia i kamisija pa NS, jakaja ahladała arku. Jość taksama ciažkaści prajezdu ŭ hetym miescy. Cehła pieryjadyčna padaje na prajeznuju častku. Da hetaha transpart prachodziŭ pad arkaj».
«Chaj tady lepš jaje abharodziać, i rujnujecca jana pavoli samastojna, ad času. A darohu možna i pobač prakłaści. Pahladzicie — miesca chapaje!», — paryruje Vital.
U najbližejšy čas u Lidskim rajvykankamie vyrašać, jakim budzie dalejšy los ruin siadziby Radziviłaŭ.
Adznačym, što hety kompleks tak i nie byŭ uniesieny ŭ śpis historyka-kulturnaj spadčyny Biełarusi. Jaho nie ramantavali i raniej — u savieckija časy.
Aryštavany 75‑hadovy Źmicier Sańko — vieteran-vydaviec3
Kamientary