«Sacyjalna niebiaśpiečnyja». Historyi niekalkich siemjaŭ, jakija trapili pad kantrol dziaržavy pa spravie i nie

U 2006 hodzie ŭ Biełarusi źjaviŭsia dekret №18 «Ab dadatkovych mierach pa dziaržaŭnaj abaronie dziaciej u niebiaśpiečnych siemjach», a ŭ 2011-m Ministerstva adukacyi svajoj pastanovaj udakładniła, jakim čynam buduć vyjaŭlać niepaŭnaletnich, jakija majuć patrebu ŭ dziaržaŭnaj abaronie.

Pa dadzienych Ministerstva adukacyi, na pačatak 2017 hoda ŭ Biełarusi ŭ sacyjalna niebiaśpiečnym stanoviščy znachodzilisia bolš za 27 tysiač niepaŭnaletnich.

U 2016-m bolš za 5 tysiač dziaciej zabrali ź siemjaŭ praz toje, što baćki nie vykonvali svaje abaviazki pa vychavańni. 65% z hetaha liku ŭ vyniku viarnuli ŭ siemji z sacyjalnych prytułkaŭ.

U Prahramie vychavańnia i abarony pravoŭ i zakonnych intaresaŭ dziaciej, jakija znachodziacca ŭ sacyjalna niebiaśpiečnym stanoviščy, siarod prykmietaŭ, jakija dajuć prava razhladać siamju jak niebiaśpiečnuju, jość takija: praciahłaje biespracoŭje adnaho ci abodvuch baćkoŭ, častaja źmiena miescaŭ pracaŭładkavańnia, častyja chvaroby ŭ dziaciej, adsutnaść baćkoŭskaha kłopatu i inš.

Pry peŭnaj traktoŭcy siudy možna zapisać navat maci-adzinočku, jakaja zastałasia biez pracy. Ale heta krajni vypadak. Najčaściej zdarajucca situacyi, jak u siamji Natalli Burko, dzie situacyja sapraŭdy patrabavała kantrolu, jana pryznaje heta i sama…

Historyja Natalli Burko

Pavialičyć

— Ja naradziłasia ŭ Asipovickim rajonie, ale kali baćka zabiŭ maci i sieŭ u turmu, to pierajechała da ciotki ŭ viosku Sucin, što ŭ Puchavickim. Tam mnoj, pa sutnaści, nichto nie zajmaŭsia, ja vykonvała rolu prysłuhi.

U 15 hadoŭ sa mnoj zdaryłasia pieršaje kachańnie. Chłopiec byŭ starejšy na 10 hod. Zaciažaryła — raśpisalisia. Spačatku ŭsio było ničoha, my sapraŭdy kachali adno adnaho: za pieršym naradziŭsia druhi syn, i dzicio było žadanaje. Ale praz dva hady sumiesnaha žyćcia pačałosia rukaprykładstva. Jon biespadstaŭna raŭnavaŭ, u jakaści chobi ŭ jaho było źbirańnie pnieŭmatyki, lubiŭ pastralać pa katach, zabaŭlaŭsia ź pietardami — tolki heta prynosiła jamu zadavalnieńnie. Jon nidzie nie pracavaŭ: tolki varyŭ samahon. Sama ja rabiła paštaljonkaj, a kab mieć niejkuju dadatkovuju kapiejku, u siezon źbirała to jahady, to hryby.

Kali jaho pieraklińvała, biŭ, vyhaniaŭ nočču na maroz — viedajučy heta, kab nie źmierznuć, ja ŭ niejki momant navat pačała chavać na vulicy adzieńnie, — tapiŭ u viodrach z vadoj… A adnojčy vyviez u les, prystaviŭ da mianie pnieŭmatyčny pistalet i pahražaŭ: kali ja jamu niešta tam nie paabiacaju, užo nie pamiataju što, jon zakapaje mianie, i mianie nichto nie znojdzie. Heta ŭsio bačyli dzieci, jakija siadzieli ŭ hety čas u mašynie.

Na ranicu jon kazaŭ, što heta byŭ nie jon, i pavodziŭ siabie jak ni ŭ čym nie byvała. A ŭ mianie zastavalisia šnary na hałavie, była złamanaja skivica… Kaniečnie, ja źviartałasia ŭ milicyju, ale vielmi chutka zabirała zajavy nazad: mnie nie było kudy pajści, dy i bajałasia, što, kali muž vierniecca, pabje mianie jašče macniej. Moža b, kali pobač byli maci ci baćka, ja b adumałasia, a tak…

Pieršy raz nas pastavili na ŭlik u 2012 hodzie, kali starejšy syn pajšoŭ u sadok: ja ž źviartałasia pa miedycynskuju dapamohu ŭ FAP, infarmacyja pra ŭsio heta adrazu traplaje ŭ navučalnyja ŭstanovy, tym bolš kali padziei razhortvajucca ŭ maleńkaj vioscy. Nas pastavili na ŭlik jak siamju ŭ sacyjalna niebiaśpiečnym stanoviščy (SNS).

Pačaŭsia tak zvany patranaž: prychodzili, hladzieli, ci čysta ŭ nas doma, ci jość što pajeści, z mužam pravodzili prafiłaktyčnyja razmovy. Udziačnaja tolki za toje, što ŭ centry pa pracy, zaniataści i sacyjalnaj abaronie mnie niejak raskazali pra SOS-dziciačuju viosku ŭ Marjinaj Horcy. Tam adzin z kirunkaŭ pracy praduhledžvaje padtrymku siemjaŭ, jakija apynulisia ŭ składanaj žyćciovaj situacyi. Jeździła tudy ciaham dvuch hod: tam mnie sapraŭdy dapamahali to praduktami, to adzieńniem. Ja naviedvała roznyja treninhi, pracavała ź ich jurystami i psichołahami.

Mienavita śpiecyjalisty z sos-vioski ŭpieršyniu nastojliva paraili sychodzić ad muža: inakš ci skalečyć, ci zabje. Da hetaha ž ad učastkovych i piedahohaŭ ja čuła całkam zvarotnaje: «Pamiryciesia!», «Moža, varta jamu sastupać — treba ž žyć niejak dalej, vy ž siamja».

Praź niejki čas z nas źniali status SNS, ale paśla taho, jak ja trapiła ŭ balnicu ź pierałomam skivicy, viarnuli znoŭ. U 2014 hodzie paśla šmatlikich pravierak nas znoŭ vyzvalili ad abaznačeńnia «SNS». Paśla ja ŭžo ŭ milicyju nie źviartałasia: jaki sens?

Čarhovy kanflikt z mužam daŭ zrazumieć, što ŭsio, što budzie dalej — pramaja ryzyka dla majho žyćcia. Ja rašyłasia i źjechała da ciotki ŭ Minsk. Pabyła ŭ jaje try miesiacy, jak my i damovilisia, i na hety momant žyvu ŭ prytułku «Radzisłavy» — heta prajekt, jaki dazvalaje žančynie-achviary niejki čas pryjści ŭ siabie ŭ biaśpiečnym miescy. Znajšła pracu ŭ klininhavaj kampanii. Z mužam my raźvialisia. Kali ja padała na alimienty, jon byŭ u šoku i pahražaŭ, što pazbavić mianie baćkoŭskich pravoŭ. Ale, naturalna, u budučyni syny buduć žyć sa mnoj — tak i sud vyrašyŭ. Pakul ža jany znachodziacca ŭ śpiecškołach: u starejšaha syna dyjahnastavali razumovuju adstałaść, u małodšaha — moŭnaje adstavańnie. Śpiecyjalisty kažuć, što ŭsie prablemy ŭ ich psichałahičnyja, što na ich raźvićci adbilisia kanflikty ŭ domie, i vykazvajuć nadzieju na papraŭku. Ja ich zabiraju na kanikuły i naviedvaju va ŭsie vychodnyja, kali atrymlivajecca.

Jość, kaniečnie, strach, što ŭ budučyni, kali dzieci buduć sa mnoj, kamisija pryčepicca i da mianie: niama svajho žytła, maleńki zarobak, jašče niejkija prablemy… Jany mohuć pryčapicca da čaho zaŭhodna, asabliva kali ŭ ciabie ŭžo «sapsavany» imidž. I heta vielmi niapravilna, što my baimsia tych, chto pavinien dapamahać. A jašče horš, što nie bačym ad ich sapraŭdnaj dapamohi.

Z nastupnaj hierainiaj Dyjanaj zdaryłasia ŭ niečym padobnaja historyja: prablemy ŭ siamji pačalisia praz muža, jaki piŭ i vynosiŭ hrošy ŭ kazino. Ale «sacyjalna niebiaśpiečnaj» ich siamju pryznali, kali baćki ŭžo raźvialisia, i Dyjana z synam pačali žyć asobna.

Historyja Dyjany N.

Pavialičyć

— U niejki momant u muža vyjavilisia vialikija prablemy z ałkaholem: jon sychodziŭ u zahuły na niekalki dzion, viartaŭsia ahresiŭnym. Moh kryčać, bić kułakami ab ścienku, šturchać mianie, maciukacca, adzin raz pačaŭ sam siabie rezać… Akramia hetaha, z domu pačali źnikać hrošy: spačatku jon zapeŭnivaŭ, što pazyčaŭ ich, a potym vyśvietliłasia, što jon usio spuskaŭ u kazino. Kaniečnie, ja vyklikała milicyju, ale chutka zabirała zajavy: my mirylisia i ŭsio pačynałasia nanoŭ.

Ja pajšła na radykalnyja miery: sabrała samyja nieabchodnyja rečy, zabrała syna i syšła z domu — chavałasia 10 miesiacaŭ. Muž inicyjavaŭ naš vyšuk, ale ja nie źbirałasia viartacca: my pačali žyć asobna, i jon padaŭ na mianie ŭ sud, kab tam vyznačyli paradak kamunikacyi ź dziciom.

My paŭhoda znachodzilisia na kantroli ŭ milicyi. Nas papiaredzili: kali kanflikty buduć znoŭ paŭtaracca, daduć status SNS. Ja nie chacieła hetaha: dla mianie SNS — heta klajmo na dalejšym žyćci i pracaŭładkavańni. Muž viedaŭ, što ja hetaha bajusia, što nie chaču nikudy źviartacca, i karystaŭsia situacyjaj.

Jon zabiraŭ syna pjanym, moh hulać ź im nočču, kali tamu treba było spać… A adnojčy paśla vypusknoha ŭ sadku skraŭ Jahora ŭ pramym sensie słova. My vyjšli z sadka razam, i kali minuli miežy jaho terytoryi, muž schapiŭ syna pad myšku i pabieh — nie zdymaŭ słuchaŭku i nijak nie vychodziŭ na suviaź. Na konie stajała zdaroŭje syna, tamu ja ŭsio ž znoŭ napisała zajavu ŭ milicyju — muž, u svaju čarhu, paśla śviedčyŭ, što ja jaho abhavorvaju: syna jon nie vykradaŭ, i my, byccam, damovilisia, što jon jaho zabiare.

Nam dali status SNS na dva miesiacy — tak skazała zahadčyca daškolnaj ustanovy. Raz na tydzień nas naviedvali to «kantralory» z sadku, to z palikliniki: praviarali, ci jość u nas cacki, ci dobry łožak, ci bahata praduktaŭ u chaładzilniku.

Asabliva ich čamuści cikaviła adsutnaść zapasaŭ johurtu, byccam ja nie mahu kožny dzień nabyvać synu śviežyja pradukty.

Prychodzili tolki da nas, i ja raspytvała naviedvalnikaŭ: kali vy sapraŭdy chočacie abaranić majho syna, čamu nie kantralujecie jaho baćku? Zrabicie tak, kab jon nie bujaniŭ, kab nie drapaŭ maju mašynu, kali ja nie addaju jamu ŭ pjanym stanie dziciaci. Ale składavałasia ŭražańnie, što piedahohi ličyli mianie isteryčkaj, jakaja abhavorvaje muža.

Minuli dva miesiacy, ale z nas nie zdymali SNS. Ja vielmi chacieła, kab syn nie išoŭ z hetym haniebnym statusam u škołu, pieražyvała, što heta adabjecca na staŭleńni da jaho nastaŭnika. Nam tłumačyli, što nie chočuć zdymać nas z kantrolu, bo ŭ nas pastajannyja skandały z mužam, ale ž my na toj momant daŭno byli ŭ razvodzie. My byli čužymi ludźmi. Čamu ja i syn pavinny raspłačvacca za pavodziny muža? I kali dva miesiacy minuli, mnie skazali, što my jašče pabudziem u stasusie SNS. Ź im my i pajšli ŭ škołu.

U minułym kastryčniku nas usio ž pazbavili statusu SNS, ale paśla chacieli pastavić znoŭ…

U toj dzień ja pryjšła zabirać syna ŭ sadok sa svaim novym mužčynam. A muž zareŭnavaŭ i kinuŭsia na nas.

Syna mahli navat zabrać u sacyjalna-piedahahičny centr, bo, maŭlaŭ, papiaredniaja karekcyjnaja praca nie dała pazityŭnych vynikaŭ. Za heta vystupali amal usie členy kamisii, ale ja naprasiłasia na asabisty pryjom da načalnika milicyi, jaki prymusiŭ supracoŭnikaŭ razabracca ŭ hetaj spravie, chacia da hetaha ŭ milicyi mnie kazali prosta:

«Nam takija, jak vy, na rajonie nie patrebnyja. Kudy praściej zabrać ad vas dzicia ŭ prytułak, pakul vy raźbieraciesia miž saboj».

Dekret № 18, zdajecca, pavinien vyrašać prablemu, ale naša situacyja demanstravała, što nichto nie choča zajmacca jaje koraniem. Uvohule, składvajecca tak: paskardzišsia ŭ milicyju — pojdzieš u SNS, nie paskardzišsia — budzieš pakutavać. I nie viedaješ, što horš. Zamknionaje koła.

Nastaŭnikam nie praściej…

Daśledčyca biełaruskaj litaratury, nastaŭnica Smalavickaj himnazii Hanna Sieviaryniec napačatku novaha navučalnaha hoda pačuła ad svajoj znajomaj pierakaz manałoha adnoj kłasnaj kiraŭnicy z nastupnym źmiestam:

«Pavažanyja baćki, kali raptam vy na siamju vyklikajecie milicyju, majcie na ŭvazie: adrazu ž padymuć na nohi mianie, potym — dyrektara i sacyjalnuju słužbu. Vas nieadkładna ŭklučajuć u lik siemjaŭ SNS. Ja budu pisać charaktarystyki, akty abśledavańnia i tłumačalnuju: jak ja mahła takoje dapuścić? Potym toje ž samaje napiša naš psichołah. Vas buduć naviedvać raz u tydzień našy słužby. Admycca dziciaci ad takoha niaprosta. Tamu ja vas vielmi prašu: kali heta mahčyma, zamiest milicyi adrazu vyklikajcie mianie».

Vidavočna, što kłasnyja kiraŭniki ŭ takoj sistemie kaardynat pakutujuć nie mienš, čym siemji, pra jakija vyšej viałasia havorka. Hanna Sieviaryniec upeŭnienaja, što takaja mietodyka vychavańnia robić horš abodvum bakam:

Pavialičyć

«Nie baču ničoha dobraha ŭ praktycy ŭmiašalnictva škoły ŭ spravy siamji. Jość instytut učastkovych milicyjantaŭ, jość sacyjalnyja słužby: kali hutarka idzie pra złačynstvy ŭ siamji ci pra sacyjalna niebiaśpiečnaje stanovišča dziciaci, zajmacca hetymi pytańniami ŭ miežach zakonaŭ varta im. Tak, nastaŭnik pavinien viedać, u jakim asiarodździ raście dzicia: kab adekvatna siabie ź im pavodzić, kab nie patrabavać niemahčymaha, kab nie rabić baluča nieaściarožnymi pavodzinami, kab dapamahać. Naohuł ludzi pavinny dapamahać adzin adnamu. Ale ničoha dobraha niama ŭ tym, kab rabić kanviejer i prymusovyja pracy sa zvyčajnych adnosin darosłaha i dziciaci.

Ja nie razumieju, jak možna lačyć hvałt hvałtam, siamiejny hvałt — hvałtam u siemjach. U nas sistema reahavańnia na lubuju prablemu zaklučajecca ŭ tym, kab znajści vinavataha i pakarać. Hvałt takim nie lečycca.

Heta kompleks mier, vielmi praciahłych u časie, skiravanych na azdaraŭleńnie žyćcia ŭ hramadstvie, na admovu ad hvałtu na ŭzroŭni dziaržavy, na źmienu sistemy ŭzajemadziejańnia hramadzian z represiŭnaj na demakratyčnuju. Pakul my ŭsie žyviem u dyktatury, na maju dumku, u nas paŭsiul budzie hvałt — ad siamji i da škoły. Jakoje hramadstva, takaja siamja i takaja škoła», — ličyć Hanna.

Mierkavańnie jurystki

Sacyjalnaja rabotnica i jurystka Volha Kraskoŭskaja ličyć, što asnoŭnyja prablemy z SNS majuć miesca mienavita na etapie traktoŭki na miescach:

«Tyja, chto realizuje dakumient, jaki pieršapačatkova nakiravany na abaronu pravoŭ i intaresaŭ dziciaci, mohuć skazić prapisanyja ŭ dakumiencie pałažeńni da niepaznavalnaści. Časam dachodzić da absurdu žadańnie pakarać baćkoŭ za toje, što jany vykazali svaju niazhodu z kamisijaj, dyrektaram škoły abo, na dumku členaŭ kamisii, niedobrasumlenna vykonvali svaje abaviazki.

Sami śpiecyjalisty ŭstanoŭ adukacyi, achovy zdaroŭja pieršapačatkova razhladajuć kamisiju pa SNS jak instancyju, što karaje. Toje, što jana adkazvaje za realizacyju Dekreta № 18 u intaresach dziaciej, časam nie zhadvajuć ci, mahčyma, nie viedajuć zusim.

Ale znoŭ ža: mnohaje zaležyć ad ludziej na miescach. Isnuje šmat situacyj, kali kamisii sapraŭdy dapamahali siemjam nie farmalna, a z žyvym čałaviečym udziełam u prablemach».

U lubym vypadku, kali vy sapraŭdy viedajecie, što status SNS vam chočuć nadać biespadstaŭna (ci ŭžo dali), jurysty rajać nie puskać spravu na samaciok i źviartacca da tych, chto ŭpłyvaje na pryniaćcie rašeńniaŭ (da dyrektara škoły, zahadčycy ŭ sadku) i adrazu abskardžvać jaho ŭ profilnych instancyjach.

Z adnaho boku, dekret № 18 dazvalaje svoječasova zabrać dziciaci z toj siamji, dzie jamu sapraŭdy niebiaśpiečna znachodzicca. Ale, jak pakazvaje praktyka, trapić pad «razdaču» mohuć i inšyja siemji, tamu važna być hatovym zmahacca za svaje pravy.

*Proźviščy niekatorych hieraiń źmienienyja pa ich prośbie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0