Sacyjołah: Biełarusy hanaracca svajoj dziaržavaj, chočuć adradžeńnia movy i rynkavych reformaŭ

Darja Urban

Biełarusy ciapier našmat bolej schilajucca da rynkavych reformaŭ

— Daśledčy centar Instytutu pryvatyzacyi i menedžmentu (IPM) pravioŭ maštabnaje daśledavańnie kaštoŭnaściaŭ nasielnictva Biełarusi. U im davoli šmat ličbaŭ, i ŭsie ich my nia zmožam zakranuć u našaj razmovie. Darja, ci možna vyłučyć niejkuju sferu, u jakoj najbolš jarka nazirajecca źmiena ŭ kaštoŭnaściach biełarusaŭ za apošnija hady?

— Možna paraŭnoŭvać dadzienyja tolki ŭ tym vypadku, kali supadaje metadalohija. Tamu ja nie mahu acanić usie sfery, jakija my vyvučali — kulturnyja kaštoŭnaści, relihijnyja, siamiejnyja, davier, pačućcio biaśpieki i šmat čaho inšaha. Pakolki my nie pravodzili raniej daśledavańnie mienavita hetych kaštoŭnaściaŭ, to paraŭnoŭvać tut ja nie mahu.

Ale my paraŭnoŭvali ekanamičnyja kaštoŭnaści, staŭleńnie da rynkavaj ekanomiki. I tut nazirajecca prykmietnaje adroźnieńnie ad taho, što było ŭ 2008—10 hodzie. My bačym, što biełarusy našmat bolej ciapier schilajucca da rynku. Adnačasova z hetym jany našmat mieniej schilajucca da kaštoŭnaściaŭ dziaržaŭnaha rehulavańnia ekanomiki.

— Ja pračytaŭ u vašym daśledavańni, što ŭsio bolš biełarusaŭ addajuć pieravahu ŭ jakaści najlepšaj pracy niedziaržaŭnym biełaruskim i zamiežnym pradpryjemstvam, «rejtynh» dziaržaŭnych pradpryjemstvaŭ mocna ŭpaŭ.

— Tut roznyja pryčyny. Roźnica zarobkaŭ, umovy pracy (na dziaržaŭnych treba «adsiedzieć» na pracy 8 hadzin, na pryvatnych bolš hnutki hrafik). Šmat jakija dziaržaŭnyja ciapier u zaniapadzie, ludziam kamfortniej pracavać u bolš paśpiachovych sferach. Ale niejkaha rezkaha skačka pieravahaŭ nie nazirajecca. I šmat čaho zaležyć ad rehijonu. U Homielskaj vobłaści, prykładam, dahetul najbolš pryvabnyja dla nasielnictva dziaržaŭnyja pradpryjemstvy.

Vybar robicca nie na asnovie taho, dziaržaŭnaje ci nie, — a na asnovie taho, dzie cikaviej i lepš pracavać, dzie lepš zapłaciać.

— Uzrost i dachody — taja miaža, pa jakoj biełarusy dzielacca ŭ svaich acenkach rynkavaj ekanomiki. Čym maładziejšyja i čym bolšy dachod — tym bolej jany padzialajuć rynkavyja kaštoŭnaści, tym mieniej u ich paternalizmu. Ci daje heta vam peŭny aptymizm?

— Dumaju, tak, heta stanoŭčaja tendencyja. Pa ŭsim daśledavańni vidać, što čym maładziejšyja ludzi, tym bolej šyrokija i sučasnyja ŭ ich pohlady. Heta moža być źviazana z šyrokim raspaŭsiudam infarmacyi z roznych krynicaŭ. Ale, znoŭ-taki, ni ŭ jakich pytańniach u nas nie nazirajecca vielmi dramatyčnaj roźnicy.

— Dla vas jak hramadzianina i sacyjolaha jakaja ličba była najbolš niečakanaj i sensacyjnaj?

— U kožnaj temie jość vynik, jaki mocna ździŭlaje. Dla mianie vielmi važny byŭ vynik, jak nasielnictva aceńvaje ŭzrovień biaśpieki. U cełym — davoli vysoka, ale my nazirajem vialikuju roźnicu ŭ tym, jak adkazvajuć mužčyny i žančyny. 55 pracentaŭ mužčyn adčuvajuć siabie ŭ biaśpiecy. I tolki 28 pracentaŭ žančyn.

Cikavyja vyniki atrymalisia ŭ tym, jakija jakaści treba vychoŭvać u dzieciach. U pryjarytecie akazalisia tradycyjnyja jakaści — pracavitaść, pasłuchmianaść, adkaznaść. A voś svaboda dumki, inicyjatyŭnaść, ujaŭleńnie nabrali mienš bałaŭ.

Cikava, jak ludzi staviacca da pracy. Tut pryjarytet — vysokaja apłata, a nie cikavaść pracy.

Uzrovień honaru za svaju krainu vielmi vysoki

— Mianie davoli ŭraziŭ adkaz respandentaŭ na pytańnie, ci hanaracca jany Biełaruśsiu. I stanoŭča adkazała 85 pracentaŭ. Ale vy nia bačycie tut nijakaj sensacyjnaści i niečakanaści?

— Heta davoli składanaje pytańnie, jaho asobna razhladać nia varta. Kali pytajeśsia «ŭ łob», ci hanaryciesia vy krainaj — to ludzi adkazvajuć «tak». Tak što treba paraŭnoŭvać jaho ź inšymi pytańniami. Naprykład, z tym, ci budziecie vy zmahacca za svaju krainu, kali budzie vajna. Tyja ž 85 pracentaŭ adkazali, što hatovyja zmahacca za svaju krainu. Pry hetym my bačym, što nia tak šmat ludziej razmaŭlajuć na biełaruskaj movie.

— Jak skazana ŭ vašym daśledavańni, 86 pracentaŭ ličać, što biełaruskaja mova — «heta najvažniejšaja častka našaj kultury, jakaja pavinna zachavacca».

— Tak i jość. U cełym uzrovień lajalnaści ludziej da Biełarusi vielmi vysoki. Uzrovień honaru za svaju krainu taksama vielmi vysoki.

— U vašym daśledavańni niama pytańnia pra mihracyju. Ale vy, napeŭna, bačyli vyniki inšych sacyjalahičnych centraŭ, pavodle jakich davoli značny pracent biełarusaŭ zajaŭlaje, što jany chacieli b emihravać. Jak heta stasujecca z vašymi dadzienymi pra patryjatyzm i honar za krainu?

— Heta tyja rečy, jakija całkam užyvajucca adna z adnoj. Bo hordaść za krainu — heta nia tolki honar za niejkija palityčnyja i ekanamičnyja dasiahnieńni, heta ŭ cełym hordaść za svoj dom. My zadavali adkrytaje pytańnie, z čym u vas asacyjujecca Biełaruś. I tam samaja častaja asacyjacyja — heta dom. Asacyjujučy Biełaruś z domam i radzimaj, jany hanaracca pierš za ŭsio hetym.

Što tyčycca taho, čamu jany chočuć źjechać… Možna kolki zaŭhodna hanarycca, ale kali tut niama pracy… Naprykład, nanachimik. U Biełarusi niama labaratoryi nanachimii — i jon vymušany šukać pracu niedzie jašče. Moža być šmat čyńnikaŭ, jakija ŭpłyvajuć na žadańnie źjechać. I, jak vy viedajecie, možna lubić radzimu na adlehłaści.

— Hramadztva moža mieć svaje kaštoŭnaści, ale ciapierašniaja ŭłada pravodzić svaju liniju, jakaja časam moža nie supadać z nastrojami ludziej. Vaša dy inšyja daśledavańni, a taksama analiz taho, što adbyvajecca ŭ ekanomicy i palitycy — ci možna zrabić vysnovu, što biełaruskaje hramadztva ŭ svajoj prahresiŭnaści i rynkavaści pierarasło ŭładu? Ci ŭsio-tki dziejańni ŭłady pakul adpaviadajuć nastrojam bolšaści biełarusaŭ?

— Składanaje pytańnie, i adkaz na jaho vielmi mocna zaležyć ad taho, pra kaho my havorym. Kali my kažam pra sielskich žycharoŭ, adkaz budzie adzin. Maładyja ludzi — inšy adkaz, žychary Miensku — jašče adzin. U mnohich bujnych haradach źjaŭlajecca takaja tendencyja, kali ludzi sami sabie arhanizujuć toje, čaho im nie chapaje, čaho ŭłady nie zabiaśpiečvajuć. Sami sabie adkryvajuć škoły, ładziać vystavy, lekcyi.

U niejkim sensie ciapier isnujuć dva paralelnyja śviety. U adnym — zvyčajnyja škoły, u inšym — pryvatnyja. My bačym, jak mocna raźvivajecca ŭsia hetaja niedziaržaŭnaja infrastruktura. Ludzi hatovyja iści napierad i robiać heta. Kali ž sprava tyčycca niejkich dziaržaŭnych inicyjatyvaŭ — jany jość. Ale jany inšaha charaktaru. Tamu mnie zdajecca, što jość razryŭ pamiž tym, čaho ludzi čakajuć ad dziaržavy, i tym, što dziaržava robić — i heta pakazała naša apytańnie.

Palityka i ekanomika akazvajuć mocny ŭpłyŭ na kaštoŭnaści. Źmieny mohuć adbyvacca źvierchu, kali elity vyrašajuć źmianić sytuacyju. Ale mohuć adbyvacca i źnizu, kali ludzi sami daraśli da taho, što pamianiałasia ichniaja kaštoŭnasnaja systema. I jany pačynajuć ruchacca nia ŭ tym kirunku, u jakim idzie palityčnaja systema.

Ciapier u nas, jak mnie padajecca, adbyvajecca niešta takoje, kali značnaja častka nasielnictva razumieje, što tak być nie pavinna, pavinna być pa-inšamu, i pačynaje sama sabie stvarać hetaje «pa-inšamu».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0