«Mianie zakazali, kankretna i surjozna». Siarhiej Sacuk prasiŭ apublikavać hety tekst, kali jaho zatrymajuć
Niekalki miesiacaŭ tamu, adčuŭšy niebiaśpieku, hałoŭny redaktar «Ježiednievnika» Siarhiej Sacuk pakinuŭ «Jeŭraradyjo» tekst na vypadak svajho zatrymańnia. U im jon raskazvaje pra pryčyny, pa jakich moža być zatrymany, i pra pahrozy, jakija nibyta atrymaŭ u svoj adras ad «hanca» — pradstaŭnika biźniesmiena sa śfiery achovy zdaroŭja.
25 sakavika 2020 hoda vypadak nadyšoŭ: Siarhieja zatrymali supracoŭniki Departamienta finansavych rasśledavańniaŭ Kamiteta dziaržkantrolu Biełarusi. Pavodle nieaficyjnaj infarmacyi, Siarhieja padazrajuć u chabary.
«Jeŭraradyjo» publikuje pakinuty im tekst.
Jak u Biełarusi zakazvajuć žurnalistaŭ
Mianie zakazali, kankretna i surjozna. Pišu pra heta čysta ŭ metach samaabarony i tamu pačnu amal z pačatku.
Paśla publikacyi artykuła «Karupcyja Ministerstva achovy zdaroŭja: jak u Biełarusi zarablajuć na kryvi», u jakim raskazvałasia pra zakupku miedvyrabaŭ pa canie ŭ 9—13 razoŭ vyšejšaj za realnuju, da mianie pryjšoŭ «haniec». Spačatku jon abvinavaciŭ mianie ŭ publikacyi zakaznoha artykuła. Potym, supiarečačy sam sabie, pačaŭ cisnuć na mianie słovami: «Navošta ty ŭsio heta publikuješ?», «Navošta pieraškadžaješ ludziam pracavać?», «Ty ž z hetaha ničoha nie maješ, a moh by žyć dobra, a nie boŭtacca ŭ abaviazkach, nie tanuć u kredytach», «Kolki ty zmahaješsia z karupcyjaj, hadoŭ 20? I što, pieramoh?». Nu i hetak dalej.
Ja zapiarečyŭ, što mnie dastatkova taho, što ŭ Biełarusi pierastanuć kuplać miedycynskija vyraby pa canie, u 10 razoŭ vyšejšaj za realnuju. «Haniec» skazaŭ, što nie pierastanuć: maŭlaŭ, sistema takaja. Tamu, kali sydzie adna, druhaja, treciaja kampanija, na ich miesca pryjduć inšyja, jakija buduć pracavać dakładna hetaksama. «Nu, moža być, buduć pradavać nie ŭ 10 razoŭ, a ŭ 5 razoŭ daražej».
«Užo dobra, biudžet zekanomić miljony», — adkazaŭ ja.
«A ty z hetaha niešta atrymaješ?» — spytaŭ «haniec».
«Ničoha».
«Moža być, ty dumaješ, što miedycyna naša lepšaj ad hetaha stanie?»
«Nie viedaju, — ščyra pryznaŭsia ja. — Spadziajusia, što stanie».
«Nie stanie. Jon prosta za hetyja hrošy pabuduje sabie jašče adzin pałac», — zajaviŭ «haniec», vidavočna namiakajučy na kiraŭnika dziaržavy.
Tak praciahvałasia z paŭhadziny. Zrazumieŭšy, što mianie nie pierakanać, vizicior pierajšoŭ ułasna da taho, dla čaho pryjšoŭ. Jon pieradaŭ mnie, što ludzi jamu kankretna skazali, što ciarpieńnie ŭ ich skončyłasia, što ŭ Biełarusi čałaviečaje žyćcio i čałaviečaja svaboda ničoha nie kaštujuć, što im lahčej zakazać čałavieka, čym kuplać bilety na astravy. Tut treba rastłumačyć, što padčas apošniaha rasśledavańnia ja sprabavaŭ vyklikać na ščyruju razmovu čałavieka i ŭziać u jaho hienieralnaje intervju, kab zachavać abjektyŭnaść. Dla hetaha ja trochi pravakacyjna napisaŭ joj u Linkedin, što mahu pieranieści datu publikacyi i dać joj tydzień na toje, kab kupić bilety na jaki-niebudź vostraŭ i žyć tam niabiedna da kanca žyćcia. I voś, mienavita paśla hetaha artykuła da mianie prychodzić «haniec» i pieradaje słovy ludziej, jakija stracili ciarpieńnie, što im praściej zakazać čałavieka, čym kuplać bilety. Tym bolš, jak mnie, znoŭ ža, rastłumačyli, u Biełarusi ja zastaŭsia adzin taki parušalnik spakoju.
Usio hranična jasna. Bieź jakoha-niebudź dvajnoha tłumačeńnia. Asabliva kali papiaredžańnie padmacoŭvajuć słovami: «Padumaj pra svaju siamju, što ź imi budzie…» Ja viedaju, što siamji bieź mianie truba. Žonka — invalid z parokam serca, z vydalenaj ščytapadobnaj załozaj dy jašče z anieŭryzmaj. Daktary jašče ŭ 2011-m nie davali harantyj, što jana dažyvie da kanca hoda. Ja vydatna razumieju, što kali što zdarycca sa mnoj, to jana nie pieražyvie. Tut biez varyjantaŭ. Tamu ja adkłaŭ u skryniu praktyčna padrychtavany druhi materyjał, u jakim raskazvałasia pra toje, chto źjaŭlajecca realnym uładalnikam pasiarednickich anhlijskaj i aŭstryjskaj kampanij, jakija pradajuć nam miedvyraby pa cenach, u 10 razoŭ vyšejšych za realnuju i ŭ 4,5 raza vyšejšych, čym kuplaje Rasija, u jakoj my pastajanna hrošy klenčym. Siamja važniejšaja, vyrašyŭ ja i skazaŭ sabie: «STOP».
Niejki čas było cicha, ale potym machavik biełaruskaj sistemy zakruciŭsia. Dumaju, nahodaj staŭ moj vystup na «Biełsacie» ŭsio pa toj ža temie — karupcyi ŭ Minzdaroŭja.
Ja 20 hadoŭ pracuju z pravaachoŭnikami i dobra viedaju, što, kali tvaje kantakty raptam usie razam źnikajuć (nie adkazvajuć na zvanki i na listy), heta aznačaje, što ciabie ŭziali ŭ apieratyŭnuju raspracoŭku.
«Nu ŭziali i ŭziali, mnie chavać niama čaho, chaj pasuć», — padumaŭ ja.
Ale voś u «SB» [«Biełaruś siehodnia». — «Jeŭraradyjo»] vyjšaŭ artykuł pra «Ježiednievnik» i mianie, u jakim adkrytym tekstam havorycca, što ja za hrošy dapamahaju prybirać kankurentaŭ. Nijakich dokazaŭ, jak i nijakich abviaržeńniaŭ materyjału našych rasśledavańniaŭ, niama. Prosta hałasłoŭnaje abvinavačańnie ŭ tym, što ja žyruju na kankurentnaj baraćbie biźniesmienaŭ. I dalej: «Kali padazreńni paćvierdziacca…» Paćvierdzić u Biełarusi nie prablema, viadoma ž.
Ja vydatna viedaju, što heta padrychtoŭka infarmacyjnaha pola da majho zatrymańnia. Ja viedaju, čyja heta rabota. Imia hetaha hienierała, jaki «kryšuje» sistemnuju karupcyju Minzdaroŭja, viadomaje ŭsim, chto krucicca ŭ hetym biźniesie. Mienavita jon bolš za dziesiać hadoŭ, spačatku ŭ Hienprakuratury, a potym u Śledčym kamitecie, dušyŭ usiakija sproby ŭleźci ŭ hety biźnies z boku pravaachoŭnych orhanaŭ. Ciapier voś jamu zrabili zakaz na žurnalistaŭ.
«Biełsat» — z toj ža sieryi. Kamuści vielmi chočacca, kab sud nad byłym namieśnikam ministra achovy zdaroŭja Iharam Łasickim staŭ viarchuškaj razborak z karupcyjaj u sistemie achovy zdaroŭja. Choć jość ludzi bolš i ŭpłyvovyja, i niedatykalnyja. Ale ich čapać nielha i tamu treba spynić lubyja sproby žurnalistaŭ kapać dalej.
Kamientary