«Budučyniu baču ŭ Krevie». Hutarka ź pieršakurśnicaj, jakaja pierajechała z Ukrainy ŭ biełaruskuju viosku i pačała razmaŭlać pa-biełarusku
«Adnahodki kažuć, što ja nie sučasnaja», — uśmichajecca Kaciaryna Janhol. U toj čas, kali moładź imkniecca ŭ stalicu, jana ź nieciarpieńniem čakaje vychodnych, kab pajechać u Kreva. Cudoŭna razmaŭlaje pa-biełarusku, choć naradziłasia ŭ inšaj krainie. Pahutaryli ź dziaŭčynaj pra luboŭ da vioski, znajomstva z paetam Uładzimiram Niaklajevym i maładoje pakaleńnie.
Pra pierajezd z Danieckaj vobłaści i biełaruskamoŭnuju škołu
Kaciarynie 17 hod. Apošnija piać jana žyvie ŭ Biełarusi — šaścikłaśnicaj pierajechała razam z baćkami i małodšym bratam z Ukrainy. U jaje rodny Čyrvonaarmiejsk (ciapier nazyvajecca Pakroŭsk) Danieckaj vobłaści pryjšła vajna.
«Maja maci čuła huki vystrałaŭ. U našym horadzie technika stajała, napružanaja atmaśfiera była. U škole raskazvali, dzie chavacca, kali niešta adbudziecca. Mama chvalavałasia za budučyniu maju i brata, i tamu my vyrašyli pierajechać. Heta byŭ 2015 hod, — raskazvaje dziaŭčyna. —
My pryjechali ŭ Smarhoń da znajomych baćki, a potym užo nas adpravili pa rajonie šukać, dzie možna žyć i pracavać. Byli ciažkaści z tym, kab uładkavacca. My źjeździli ŭ adno miastečka, u inšaje — i narešcie trapili ŭ Kreva».
Baćkam znajšłosia miesca ŭ haspadarcy — tata, jaki raniej pracavaŭ na čyhuncy, pajšoŭ kiroŭcam, mama — na skład. A Kaciarynu ŭziali ŭ biełaruskamoŭnuju škołu. Jana ciapier, darečy, cudoŭna razmaŭlaje pa-biełarusku.
«Mianie adrazu zaŭvažyli nastaŭniki, pačali ŭ mierapryjemstvach zaprašać udzielničać. Ja i ekskursavodam u školnym muziei była. Mabyć, heta dało šturšok tamu, što ja stała razmaŭlać na biełaruskaj movie.
Ale napačatku było tak. Paśla miesiaca vučoby ŭ Krevie my pisali sačynieńnie. Mnie skazali: rabi, jak zmožaš. Ja pisała bolš pa-ŭkrainsku. I mianie potym pytała nastaŭnica: «A što takoje harny? Što značyć hetaje słova?» — uspaminaje Kaciaryna.
Dziaŭčyna kaža, ciapier u jaje dźvie radzimy. Jana nie ŭjaŭlaje siabie biez Kreva, ale i pa Ukrainie sumuje. U Čyrvonaarmiejsk, dzie stała bolš-mienš spakojna, jana paśla pryjazdžała — tam zastalisia babula ź dziadulem.
Pra padletkavyja tusoŭki ŭ Krevie i susiedstva ź viadomym fatohrafam
Maleńkaje Kreva Kaciaryna palubiła za cišyniu i pryrodu.
«Tam navat dychajecca lepiej, — zaŭvažaje jana. — U Minsku vielmi šmat ludziej, usie niekudy śpiašajucca — a tudy pryjazdžaješ, i tak spakojna».
Padletki ŭ miastečku chodziać u muzyčnuju škołu. Uletku vypraŭlajucca ŭ pachody, a pa viečarach hulajuć razam i śpiavajuć pad hitaru.
«Siabrujem usie — niama takoha, što kali tabie 10, a mnie 16, ciabie z saboj nie voźmiem. Na tancy chodzim — u nas tam jość miascovy kłub: sami sabie ŭklučajem muzyku i tančym».
Moładź z Kreva časta pierajazdžaje ŭ Smarhoń — rajonny horad jak-nijak. Dla Kaciaryny tam ničoha cikavaha. Svaju budučyniu jana bačyć u Krevie. I nie jana adna abiraje cichaje miastečka dla stałaha žycharstva.
«Kali ja była ŭ 11 kłasie, da nas u pieršy kłas pryjšli z horada dzieci — pierajechali z baćkami siudy», — dzielicca dziaŭčyna.
Viadomy fatohraf Siarhiej Hapon, jaki taksama žyvie ŭ Krevie, — susied Kaciaryny. Dom jaho baćkoŭ staić nasuprać jejnaha. Siarhiej navat zdymaŭ jaje vypuskny. Kali baćki staršakłaśnikaŭ vyrašyli ŭ apošni momant zamović fatohrafa, to nie mahli znajści volnaha, a Hapon pahadziŭsia vyručyć.
Letaś, kali miastečka rychtavałasia da festu, Kaciaryna paznajomiłasia z paetam Uładzimiram Niaklajevym.
«My čyścili jaŭrejskija mohiłki, i jon taksama prymaŭ udzieł. Paśla siadzieli la vohnišča — Uładzimir Niaklajeŭ i vierš pračytaŭ, i samym aktyŭnym knihi padaryŭ. Ja atrymała zbornik «Źničy kachańnia». Uładzimir Niaklajeŭ padpisaŭ jaho «dla kreŭskaj ukrainki».
Pra toje, jak udała vystupić na TEDx
Z prapanovaj, jak možna zrabić lubimaje Kreva lepšym, Kaciaryna padałasia na konkurs idej «Pieršyja» ad A1. Jana prapanavała ačyścić bierah miastečka, pakłaści tam draŭlany naścił i ładzić tancy. Tak možna pryciahnuć uvahu i da tradycyj, i da ekałohii — vody kreŭskaj račułki pieranosiacca Biarozaj, Niomanam i ŭpadajuć u Bałtyjskaje mora. Z hetaj idejaj dziaŭčyna vyjšła ŭ finał i vystupiła na kanfierencyi dla moładzi TEDxYouth@Minsk.
«Heta miesca, dzie možna adpačyć, atrymać asałodu ad śpievaŭ ptušak, a kali my budziem jaho zabrudžvać, to pryhažość źniknie», — adznačaje Kaciaryna.
Akurat ciapier idzie nabor u novy siezon adukacyjnaha prajekta ad A1 «Pieršyja». Heta konkurs idej, jak zrabić śviet vakoł siabie lepšym. Vučni 9, 10 i 11-ch kłasaŭ mohuć padać zajaŭku praz sajt www.generation.a1.by i zajmieć mahčymaść prakačać siabie i jak vystupoŭcaŭ, i jak lidaraŭ, a taksama pašyryć viedy pra ekałohiju, technałohii, inkluziju, kulturu i ŭrbanistyku. Heta vydatnaja mahčymaść apynucca ŭ kreatyŭnym asiarodździ siarod talenavitych ravieśnikaŭ. Pryjemny bonus: dziesiać pieramožcaŭ atrymajuć novyja iPhone 12.
Jak udała vystupić na publicy?
Kaciaryna dzielicca niekalkimi paradami, pačutymi na varkšopach. Pieršaje: adna dumka — adzin skaz. Kali chočacie, kab vašu ideju zrazumieli, pramova musić być łakaničnaj i paśladoŭnaj. Druhoje — vychodzić biez papierki. Lepš pierakazać tekst, hledziačy na aŭdytoryju, čym začytać jaho, niachaj i ź intanacyjaj. Treciaje — nie śpiašacca.
«Chvalavacca možna było — ja i chvalavałasia, — śmiajecca Kaciaryna. — Nam dapamahali rychtavacca da vystupu, ale nie stavili miežy, tamu ŭ kožnaha z nas atrymalisia teksty, nie padobnyja adzin da adnaho».
Udzieł u TEDx, darečy, plus dla tych, chto choča pavučycca pa abmienie. Kaciaryna daviedałasia pra heta letaś, kali sprabavała padać dakumienty ŭ Stambulski ŭniviersitet. Praŭda, płany daviałosia adkłaści — dla pajezdki pa abmienu treba było mieć siaredni bał za siesiju vyšejšy za 8, a dziaŭčyna nie mieła rejtynhu, bo tolki pastupiła.
Pra padpracoŭku čatyry hadziny na dzień i «lanivuju» moładź
Kaciaryna vučycca ŭ MITSO na łahista. U volny čas śpiavaje i padciahvaje anhlijskuju movu — hladzić zamiežnych błohieraŭ.
Volnaha času ŭ jaje mała: pieršuju pałovu dnia dziaŭčyna pravodzić na parach, paśla pa try-čatyry hadziny pracuje na składzie.
«Kleju stykiery na tavary na pradpryjemstvie, — tłumačyć jana. — Na takuju pracu nieskładana ŭładkavacca, ale ciažka z vučobaj sumiaščać».
Kaciaryna nie maryć być znakamitaj. Choča stać dobrym śpiecyjalistam i prynosić karyść Krevu. Pra svajo pakaleńnie dziaŭčyna kaža tak: jany adkrytyja i ŭsie vielmi roznyja.
«Viedaju ludziej, jakija kažuć: jon tak dziŭna apranajecca — mnie nie padabajecca. A mnie, naadvarot, padajecca cikavym, kali ludzi robiać niešta, što mnie nie pryjšło b u hałavu. Ja časam dumaju, što ja nie takaja sučasnaja. Usie maje adnahodki zaŭvažajuć: ty takaja pravilnaja. Ale, mabyć, heta maja razynka.
Ja b nie skazała, što moładź lanivaja. Jana prosta choča rabić toje, što joj padabajecca».
Čytajcie taksama: «Błohiera A4 ja nie hladžu». Hutarka z 18-hadovym biełaruskim studentam, jaki maryć stać prahresiŭnym čynoŭnikam
Vychadcy z «Alfa» KDB Biełarusi zajmajuć kiraŭničyja pasady ŭ novym rasijskim supiersakretnym śpiecpadraździaleńni, pryznačanym dla zabojstvaŭ za miažoju15
Kamientary