«Apošnim časam za miažoj raźvivajecca biełarusistyčnaja palitałohija»
170 biełarusistaŭ źjechalisia ŭ Minsk na suśvietny kanhres.
U Minsku siońnia raspačniecca Mižnarodny kanhres biełarusistaŭ. Na praciahu dvuch dzion navukoŭcy buduć abmiarkoŭvać prablemy ŭ daśledavańni Biełarusi i biełarusaŭ.
Staršynia Mižnarodnaj asacyjacyi biełarusistaŭ Siarhiej Zaprudski raskazaŭ ab niekatorych akaličnaściach raźvićcia hetaha kirunku.
«NN»: Chto sioleta prymie ŭdzieł u kanhresie biełarusistaŭ?
Siarhiej Zaprudski: Pieravažna heta siabry Mižnarodnaj asacyjacyi biełarusistaŭ, adnak taksama daśledčyki, jakija pakul nie majuć z nami arhanizacyjnaj suviazi. Pryjedzie bolš za 170 udzielnikaŭ, ź ich 99 ź Biełarusi. Samaja vialikija zamiežnaja delehacyja budzie z Polščy — tryccać čałaviek, z Hiermanii i Ukrainy — pa adzinaccać, ź Litvy — dzieviać. Buduć taksama pradstaŭniki z Čechii, Rasii, ZŠA, Aŭstryi, Šviejcaryi, Izraila, Vialikabrytanii, Narviehii.
Zvyčajna našy kanhresy ŭjaŭlajuć saboj ahlad biełarusistyki na dadzieny momant. Niejkaj ahulnaj prablematyki piaty kanhres nie maje. Na im buduć pracavać tryccać šeść tematyčnych błokaŭ, taksama budzie praviedziena pasiadžeńnie adnaho «kruhłaha stała».
Hałoŭnaja častka kanhresa — navukovaja, choć, zrazumieła, hety naš źjezd, jak spadziajemsia, maje taksama vialikaje hramadskaje značeńnie. Vierahodna, nijakija zajavy ad imia kanhresa rabicca nie buduć.«NN»: Što saboj ujaŭlaje biełarusistyka siońnia?
SZ: Biełarusistyka ŭ śviecie najlepš raźvivajecca tam, dzie jość adpaviednyja kafiedry, instytucyi. Na žal, ich nie vielmi šmat. Naprykład, možna nazvać univiersitety ŭ Varšavie, Biełastoku, Vilni. Biełarusistyčnyja daśledavańni mohuć dobra raźvivacca ŭ ramkach vyvučeńnia ahulnasłavistyčnych prablem. Ukaranieńnie biełarusistyki na «novych» terytoryjach niaprostaje. Dla taho, kab, naprykład, u Ispanii aktyŭna vyvučali biełarusaŭ, nam treba było b niešta nieardynarnaje. Treba było b pašyrać tam prysutnaść našaj kultury, treba było mnohim biełarusam jeździć u Ispaniju na kanfierencyi. Kali my chočam, kab niedzie ŭ śviecie vyvučali nas, treba i samim imknucca vyvučać inšyja narody. «Adnabakovaha» ruchu tut być nie moža. Mnie ŭspaminajecca prykład Słavistyčnaha instytuta ŭ Paryžy, jaki byŭ zasnavany jašče ŭ mižvajenny čas. Hety instytut uźnik tamu, što ŭrady Čechasłavakii i byłoj Juhasłavii vydatkavali na heta hrošy. Instytut słavianskich daśledavańniaŭ u Paryžy isnuje i siońnia, i heta stvaraje peŭnyja ŭmovy dla isnavańnia słavistyki ŭ Francyi.
Nielha havaryć pra zaniapad biełarusistyki ŭ śviecie. A dla taho, kab byŭ roskvit, jašče vielmi šmat treba było b zrabić. Naprykład, na Zachadzie ciaham apošnich 10-15 hadoŭ słavistyka sutykałasia sa značnymi ciažkaściami, začynialisia kafiedry słavistyki ŭ mnohich univiersitetach. Dla taho, kab biełarusistyka raźvivałasia za miažoj, dla hetaha patrebny namahańni biełarusaŭ u pieršuju čarhu.
«NN»: Biełarusisty — heta pieravažna fiłołahi?
SZ: Nieabaviazkova. Biełarusistami mohuć być litaraturaznaŭcy, sacyjołahi, ekanamisty, jurysty. Apošnim časam za miažoj vielmi chutka raźvivajecca biełarusistyčnaja palitałohija.
«NN»: Ci ŭsie biełarusisty vałodajuć biełaruskaj movaj?
SZ: Nie ŭsie. Zamiežnyja biełarusisty vałodajuć biełaruskaj movaj u roznaj stupieni. Faktyčna ŭsie mohuć čytać pa-biełarusku. A što tyčycca vusnaha maŭleńnia, to heta bolš składana. Ale my viedajem, što i ŭ samoj Biełarusi nie ŭsie majuć dobryja navyki vusnaha maŭleńnia pa-biełarusku. U pieršuju čarhu linhvisty i litaraturaznaŭcy majuć stymuły, kab vučycca havaryć na našaj movie.
Halina Dzierbyš kazała prakuroru: «Jak pamru, budu da ŭsich vas nočču prychodzić». I žyćcio ŭžo dahnała jaje sudździu i śviedak. Historyja piensijanierki, jakoj dali 20 hadoŭ kałonii13
Kamientary