Biełaruskaja hłybinia. Svaboda raście z kaściej

Dyk stojcie ž u svabodzie,
jakuju daŭ nam Chrystos,
i nie schilajciesia znoŭ
pad jarmo rabstva.
Da Hałataŭ 5:1

Na ŭźmiežžy Pružanskaha ź Ivacevickim rajonaŭ, za 40 km na ŭschod ad Kuplina lažyć falvarak Mieračoŭščyna, jaki tradycyjna ličać miescam naradžeńnia Tadevuša Kaściuški, achryščanaha ŭ blizkim Kosaŭskim kaściole. A za tyja ž 40 km na poŭdzień, pad Bieraście, — rodavy majontak Kaściuškaŭ Małyja Siachnovičy, pra jaki šerah daślednikaŭ śćviardžaje: Tadevuš źjaviŭsia na śviet mienavita tut.

Krajaznaŭcy, amatary dy čornyja šukalniki, palaki, litoŭcy, biełarusy dahetul ryjucca ŭ ruinach, starych papierach dy satlełych kaściach pa ŭsioj vakolicy — i nijak nie mohuć dakapacca: niaŭžo Hieroja dvuch kantynientaŭ, cełuju epochu ŭ zmahańni za volnaść našu i vašu naradziŭ hety hłuchi, hłyboki, zabity kraj?

U śniežni 2007, paśla sustrečy biełaruskaj delehacyi ŭ Vašynhtonie z prezidentam ZŠA Bušam amierykancy vyvieli nas ź Biełaha doma prosta da pomnika Kaściušku: «Heta my pavinnyja być vam udziačnyja za našu svabodu».

U krainie najvialikšaj svabody lićvin hienierał Kaściuška — u hanarovaj varcie kala samaha serca, i, miž inšym, u skulpturnaj kampazicyi pobač z polskim paŭstancam u kanfiederatcy ŭhadvajecca zbrojny biełaruski partyzan.

Tak, Kaściuška — kość ad našaje kości. Tutejšy, sa źbiadniełaje šlachty, pałkavodziec histaryčna nie prosta pieramahaje, a hromić, rujnuje, źniščaje dazvańnia našyja ž nacyjanalnyja stereatypy dy kompleksy.

Biełarusy — biezhałosyja raby pa žyćci? Ale voś biełarus, što pavioŭ za saboju ŭ zmahańni za volu samyja volnalubivyja narody ŭ śviecie — palakaŭ, francuzaŭ, amierykancaŭ.

U biełarusa zaŭždy svaja chata z kraju? Ale Kaściuška, pakinuŭšy ŭtulnuju siadzibu, achviaravaŭšy asabistym žyćciom (tak i nie ažaniŭsia, nie pakinuŭ naščadkaŭ), u svaim ścipłym sukmanie prajšoŭ uvieś kryžovy šlach zmahańnia za supolnuju spravu — praź lasy i sutyčki, hoład i adčaj, źniasileny, paranieny, pałaniony…

Biełarus, jak što jakoje, adrazu chavajecca ŭ bulbu? Ale ŭ rospačnym 1794-m, kali ŭ cełaj Rečy Paspalitaj nie znajšłosia taho, chto b uziaŭ na siabie ciažar pravadyra, siarod usich dziejačaŭ, mahnataŭ, kanfiederataŭ tolki biełaruski šlachcic nie samaha słynnaha rodu, ściaŭšy zuby, vystupiŭ napierad.

Dyk chto ŭ śviecie viedaje, što my takija, biełarusy, uvohule jość?.. Ale Kaściuška — nacyjanalny hieroj Polščy, Litvy dy ZŠA, hanarovy hramadzianin Francyi, čyim imiem nazvanaja najvyšejšaja viaršynia Aŭstralii i Akijanii, univiersitety dy škoły, muziei dy vulicy pa ŭsioj płaniecie…

Kaściuška atrymaŭ dobruju chryścijanskuju adukacyju ŭ pijarskim kalehiumie. Ajcy-pijary nasamreč vučyli nie pijarycca, a žyć u Božaj praŭdzie i svabodzie. Uvasableńnie voli, Kaściuška ŭsiu svaju majomaść u zapavietach achviaravaŭ na vyzvaleńnie pryhonnych sialanaŭ u rodavym falvarku i vykup niehraŭ z rabstva (daručyŭšy vykanać testamient budučamu prezidentu ZŠA i aŭtaru Dekłaracyi Niezaležnaści Tomasu Džefiersanu). A svaju samuju darahuju ŭznaharodu — amierykanski orden Cyncynata — achviaravaŭ unijackaj carkvie. Apošnija kaštoŭnaści ŭkłaŭ u chryścijanskaje adzinstva i ludskuju svabodu.

O, hetaje słova, adno vymaŭleńnie jakoha raspraŭlaje plečy i napaŭniaje hrudzi: SVABODA!

Kali b kožny ź biełarusaŭ byŭ choć troški Kaściuškam — u krainy daŭno vyraśli b kryły.

Ale nasamreč usio hłybiej, hłybiej — jak hłybokija biełaruskija bałoty. Bo heta Kaściuškava radnia damahłasia-taki ŭ cara Alaksandra I admieny zapavietu ab vyzvaleńni sialanaŭ… I za srodki na vykup niavolnikaŭ advakaty ŭ Štatach sudzilisia nie adzin hod… Dy i ci nie ad ruk tych samych zapryhonienych viaskoŭcaŭ padčas buntu ŭ 1758 zahinuŭ Kaściuškaŭ baćka, Ludvih?

Ci nie taja samaja załataja svaboda, najiaśniejšaja miž usich jeŭrapiejskich dziaržavaŭ šlachieckaja volnaść nasamreč stałasia pryčynaj razbeščanaha razvału cełaj cyvilizacyi Abodvuch narodaŭ? Ci nie jaje, svabody, jak ahniu bajalisia tadyšnija biełaruskija sialanie dy abyvacieli — tyja samyja, chto siadzieŭ cicha i roŭna praz 200 hadoŭ paśla paŭstańnia za volu, u 1994-m volna i samaaddana vybrali sabie tyrana i viartańnie ŭ jehipieckaje rabstva, aby nie piok, nie ślapiŭ bolš niaścierpnaha zichacieńnia dar — svaboda vybaru.

Svaboda, biełaruskaja vola — najvyšejšaje dabrasłavieńnie i najhłybiejšaje praklaćcie naroda, što sparadziŭ Kaściušku!..

Hieroj najmacniejšaha nacyjanalnaha spłavu kości i łaskavaści, Kaściuška — adzin z tych, chto farmuje kaściak biełaruskaj historyi. Bo svaboda i praŭda raście z kaściej. Z Kurapataŭ, Krapiŭnaŭ, kaściolnych pahostaŭ.

Svaboda raście ź nievierahodnych, balučych i amal nievynosnych vymohaŭ: zachavać hodnaść i adnačasova nie ŭspychnuć pychaj, nie pravalicca ŭ spakusu i ŭtrymacca ad farysiejstva, nieści adkaznaść — i nie stracić pry hetym lubovi… Svaboda raście z kaściej, pasiejanych śviatymi, paŭstancami i cichimi, nieprykmietnymi hierojami. Raście pavolna, byvaje, i sotni hadoŭ, zachoŭvajecca ŭ hłybini, toicca, tleje, ale, jak ruń z pamierłaha ziernia, raście, ciahniecca da niabiosaŭ — kab u čas pryšeścia Chrystova pry ŭvaskrasieńni na apošnim sudzie kožny z nas zaśviedčyŭ, jak rasparadziŭsia ŭłasnaj svabodaj… Pierad Volaj usiudyisnaj i viečnaj — Božaj.

Hladzi jašče:

Biełaruskaja hłybinia. Padlik radzimak

Biełaruskaja hłybinia. Čałaviek ściaha

Biełaruskaja hłybinia. Zarok

Biełaruskaja hłybinia. Ernst Sabiła

Biełaruskaja hłybinia. Ružaniec razburanaj vieličy

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0