Biełaruskaja hłybinia. Zarok

Ćvieraziejcie, čuvajcie,
bo supraciŭnik vaš djabał
chodzić, jak ryklivy leŭ,
šukajučy, kaho prahłynuć.
I Piatra 5:8

Naš kiroŭca, mužyk tałkovy, u odumie. Usio źbiłasia z tropu: mašyna łamajecca, u siamji raptam biazładździe, načalnik biez daj pryčyny nadoječy vyźvieryŭsia. Karaciej, žyćcio dało raskolinu. Raicca, maŭlaŭ, ty ž viernik, viedaješ — moža, heta z­za taho, što ja raśpiaćcie bieź ćvikoŭ nabyŭ?.. Akazvajecca, dniami ŭ kramie da jaho padyšoŭ niejki pjantos, ledź trymajecca na nahach i prosić: kupi, za butelku. Raśpiaćcie matčyna, chiba što dzirki zamiest ćvikoŭ… Hladziš kiroŭcu ŭ tryvožnyja šyrokija zrenki i bačyš adnu čornuju dzirku.

Bieź ćvikoŭ ukryžoŭvajuć, Hospadzie. Prapivajuć i spadčynu, i rozum, i dušu — kali b mahli, i Ciabie prapili b.

Tut, siarod zamkaŭ dy puščaŭ, pjuć, žłukciać, kvasiać, hasiać, buchajuć, zalivajuć horła — bo zieŭraje, zieŭraje čornaja dzirka ŭ sercy, a śviatoje miesca pusta nie byvaje. Rabočyja, viaskoŭcy, «chimiki»… Nie tak adčajna i žorstka, jak u Małym Sitnie z «maksimkaj», ale hruntoŭna, paśladoŭna, zasiarodžana, ź jaŭnaj metaj kaliści dapicca­taki.

A heta ž nie dzie­niebudź,

mienavita tut, u biełaruskaj hłybini ŭ 1846—1848 pačaŭsia znakamity Pružanski antyałkaholny ruch, jaki daŭ pieršy šturšok niebyvałamu pavodle razmachu aćvierazieńniu ŭ 1850-ja pa ŭsioj Rasijskaj impieryi.

Pra hety samy «pružanski bunt» jak pačatak najbujniejšaj ahulnarasijskaj kampanii abstyniencyi z honaram paviedamlaje, miž inšym, Infarmacyjna­analityčny centr pry Administracyi prezidenta RB — i rekamienduje vykarystoŭvać taki fakt, ujavicie sabie, na lekcyjach «Adzinaha dnia infarmavańnia». Viadoma, adnoj rukoj, praz kapieječnuju harełku, piŭnuju rekłamu i batareju byrła, padlivajuć dy padlivajuć (i nie toje što zakusić — zaniuchać nie dajuć), a druhoj, zahrabajučy hrošy ŭ kasu, časam usploskvajuć: avochci, biada!... voj, što tvorać… Pjuć ža, paskudy, nu što ty im zrobiš!..

Usio pačałosia ŭ 1846-m u miestačkovych prychodach dy parafijach, ź niejkim viejańniem duchu. Rej viali śviatary. Chopić pić!.. Vioska za vioskaj na zaklik baciuški ci ksiandza biełarus stanaviŭsia pierad ałtarom ci abrazom i zarakaŭsia: bolej nie dakranacca da śpirtnoha. Tak i ŭjaŭlaješ: hladzicca čałaviek u abraz — i vobraz i padabienstva Božaje ažyvajuć u im samim.

A miž tym zarok byŭ złačynstvam: zakon Rasijskaj impieryi zabaraniaŭ davać niejkija klatvy, aprača prysiahi caru.

Masavaje aćvierazieńnie achapiła śpiarša histaryčnuju Litvu: na Haradzienščynie zarok dali 220 tysiačaŭ sialanaŭ, na Vilenščynie — 140 tysiačaŭ, na Minščynie — 84 tysiačy. Vakoł cerkvaŭ dy kaściołaŭ stvaralisia tavarystvy ci bractvy ćviarozaści. Kabaki začynialisia praz adsutnaść prybytku; čynoŭniki paŭsiudna adznačali rezki ŭzdym śviadomaści i dabrabytu. I voś užo šef žandaraŭ dakładaje Alaksandru II: «Zdaryłasia ŭ nas padzieja, zusim niečakanaja»…

Ź biełaruskich ziemlaŭ i Kovienščyny ruch ćviarozaści pierakinuŭsia na susiednija — i ŭrešcie, da kanca 1850-ch hadoŭ ačomalisia 32 hubierni Rasiejskaj impieryi. Ćviareźniki zasnoŭvali svaje škoły, prytułki, stvarali kasy ŭzajemadapamohi — i, byccam z zarodku, z zaroku pierad Boham stychijna naradžałasia samakiravańnie. Miescami admova ad vina i harełki pryviała da buntaŭ: aburanyja mužyki hramadoj hramili manapolki. Urad, napałochany razmacham niepaduładnaha ruchu i strataj kałasalnych hrošaj (impierski biudžet tresnuŭ pa švach), vypraviŭ na padaŭleńnie niepituščych rehularnyja vojski. Zvyš 11 tysiačaŭ aktyvistaŭ ruchu byli aryštavanyja, bityja rozhami i vysłanyja ŭ Sibir (ź ich 780 — u biełaruskich hubierniach).

Ani Ramanavy, ani balšaviki, ani Łukašenka nie adstupili ad zahadu Ivana Žachlivaha: spojvać. Nie buduć pić? Adklučym haz.

«Nu, pieršy tost za Hałoŭnakamandujučaha, ty ŭ kursie», — napaŭhołasa papiaredžvaje načalstva pružanskich vajskoŭcaŭ na 23 fieŭrala. I tady, i ciapier demanstratyŭna nie vypić było vyklikam. Tolki chodzić, brodzić niechta vakoł, kružyć, jak ryklivy leŭ, šukajučy, kaho b prahłynuć nahbom.

Pružanskija sialanie ŭžyvali vino i chleb u Pryčaści — i prymali Kroŭ i Płoć Chrystovyja. Siońnia vino biez Boha i chleb ź vidoviščami pieratvarajuć biełarusa ŭ žyviołu.

Niaŭžo los biełaruskaj hłybini — dapić horkuju čašu da dna, da poŭnaj pjanieńkaj rabskaj pavinnaści, da vyradžeńnia asnoŭnaj masy naroda, da nacyjanalnaha hiena ałkaholnaj zaležnaści?

Dy nie ŭtopim my ničoha i nikoha ŭ taje čarcy, aproč samich siabie.

«Kadziroŭki» dy palit­infarmacyi — chiba apachmiełka apaśla dziaržaŭnaj palityki spojvańnia. A voś masavy ruch, pačaty Carkvoj, u spałučeńni z padtrymkaj siamji i moładzievaj modaj na ćviarozaść — nasamreč kudy bolšaja pahroza dla isnaha režymu, čym usia siońniašniaja apazicyja.

Tamu zblavać čorta, katory ŭ hłybini biełaruskaj dušy sušyć, i piače, i smokča, i śsie, možna adnym­adziniutkim sposabam, užytym prostymi pružancami 165 hadoŭ tamu, — nie adkarkoŭvać novuju nulpiać, a adčynić dušu Bohu.

Hladzi jašče:

Biełaruskaja hłybinia. Ernst Sabiła

Biełaruskaja hłybinia. Ružaniec razburanaj vieličy

Biełaruskaja hłybinia. U haściach u Serca

Biełaruskaja hłybinia. Biezdań Aziefa

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0