Siarhiej Chareŭski.

Siarhiej Chareŭski

Dźvie zorki

Da śmierci Alaksandra Kiščanki i dziasiatych uhodkaŭ śmierci Endzi Ŭorchała

Jany naradzilisia ŭ roznych krainach i ŭ roznych abstavinach. Andrej Varhoła naradziŭsia ŭ 1928 hodzie ŭ amerykanskim Picburhu. Jahonyja baćki, praŭda, rodam z rusinskaje hornaje vioski Mikova, što ŭ Słavakii, na sumiežžy Ŭkrainy i Polščy. Baćka dvanaccać hadoŭ pracavaŭ u Štatach pierad tym, jak vyklikać žonku z rodnaje vioski ŭ volny śviet.

Alaksandar Kiščanka naradziŭsia ŭ vioscy Bieły Kałodziež, što ŭ Varonieskaj vobłaści, na sumiežžy z Ukrainaj, u 1933 hodzie. Jahonyja baćki nikudy nie źjaždžali. Jany byli savieckimi kałhaśnikami.

Andrej Varhoła ź ciaham času pierabraŭsia ŭ bahiemny kvartał Ńju-Jorku, Socha. Tut jon staŭ Endzi Ŭorchałam. A Kiščanka pierabraŭsia ŭ Miensk. Praŭda, jon zastaŭsia Kiščankam.

Ŭorchał byŭ paŭalbinosam, pakutavaŭ na chvarobu Parkinsana. Praz harmanalnyja prablemy jašče padletkam jon zhubiŭ vałasy. Zatoje paźniej nasiŭ šykoŭny paryk — słavutuju płacinavuju šavialuru. Kiščanka taksama nasiŭ svaju prykmietnuju šavialuru, praŭda, naturalnuju. Z uzrostam i ŭ jaho vałasy nabyli płacinavy adliŭ.

Endzi Ŭorchała nazyvajuć pieršaśviatarom pop-artu. Paspality amerykaniec hadoŭ dziesiać tamu moh nia viedać Rembranta, ale Ŭorchała jon viedaŭ abaviazkova. U sukniach u kvietački, namalavanych Endzi, chodziać miljony žančyn. Zroblenyja im partrety Merylin Manro, Ełvisa Preśli, Lenina i Mao Cze Duna možna siońnia pabačyć u restaracyjach i kaviarniach ad Mechika da Vilni. Jahonyja instalacyi z kansaroŭkami tamatnaha supu «Kempbeł'z» stali abrazom dla pastidustryjnaha śvietu. Jon zdymaŭ filmy, rabiŭ sceničny imidž i vokładki albomaŭ dla «Rolinh Stoŭnz», byŭ menedžeram rok-hurta «Vełvet Andehraŭnd». Jahonyja padziełki ŭ vyhladzie amerykanskich zoračak, ściahoŭ, arłoŭ, džynsaŭ, «Koka-Koły», možna było pabačyć u vitrynach kramaŭ. Jak napisali paźniej, jon zrabiŭ amerykanskuju maru tryvijalnaj.

Naviaźlivaść słavy Ŭorchała stała nastolki adyjoznaj, što jon zasłužyŭ terarystyčnaha zamachu. Patalahičnaja feministka Sałanas, jakaja zasadziła ŭ jaho kolki kulaŭ, matyvavała heta tym, što Ŭorchał ekspluatuje śviet. Jahony ŭłasny tvar pieratvaryŭsia ŭ hetki ž samy symbal, što i partrety superzorak, jakija jon rabiŭ za šalonyja hrošy dla muzejaŭ i pryvatnych kalekcyjaŭ. Viaršyniaju jahonaha snabizmu staŭ łenč u paryskaj restaracyi «Ryc» razam z Salvadoram Dali i Džonam Lenanam...

Z kim moh papałudnavać Kiščanka? Peŭna ž z Savickim i, badaj, z Vujačyčam. Moža dzie-niebudź u Kijevie, na dniach kultury BSSR. Na jaho nichto nie rabiŭ nijakich zamachaŭ. Choć niedabrazyčliŭcaŭ u jaho chapała. Jahonaja słava ŭ BSSR taksama pierachodziła ŭsialakija miežy savieckaha ŭjaŭleńnia. Rośpisy sanatoryja «Biełaruś» u Krymie, hihanckija mazaiki na Jubilejnaj płoščy i na hateli «Biełaruś» u Miensku, vielizarnyja, u 10 pavierchaŭ, pano na damach u mikrarajonie «Ŭschod-1». Sotni žyvapisnych pracaŭ admietnaha, paznavalnaha «aplikatyŭnaha» stylu, vyviešanych u roznych muzejach SSSR i rastyražavanych u maskoŭskich i mienskich albomach.

Zusim asobnaje hutarki zasłuhoŭvajuć habeleny Kiščanki. Pry im habelen staŭ častkaju idealahičnaha budaŭnictva ŭ BSSR. Viadoma, toje, što habeleny rabiŭ sam mastak, treba ŭsprymać umoŭna. Jany tkalisia dziasiatkami majstrych na habelenavaj fabrycy. Ale jaki razmach! Habeleny dla CK KPB, dla teatraŭ Mienska i Viciebska, dla pasolstvaŭ, dla hatelnych chołaŭ, ahramadny habelen-zapaviesa dla teatra Muzyčnaje kamedyi... Ale asobnaja staronka ŭ tvorčaści Kiščanki adkryłasia ź niezaležnaściu Biełarusi. Jahony habelen «Čarnobyl» pabačyŭ Ńju-Jork. Škada, Uorchał nie dažyŭ. Jany mahli b sustrecca. Čužanica-buntar, jaki svaim epatažam skaryŭ bamond avanhardu, i saviecki prahmatyk-kanfarmist, jaki ŭsio žyćcio absłuhoŭvaŭ dziaržavu. Hety habelen i dasiońnia visić u AAN.

Samaj vialikaj kropkaju (15 na 19 metraŭ) u tvorčaści Kiščanki staŭ habelen «Dvaccataje stahodździe». U hihanckaj mandorle, jak u pavieličalnym škle, sabranyja dziejačy BNR i BSSR, biełaruskija i nia tolki, dziejačy kultury, navuki, vybitnyja asoby palityki i carkvy. Pa-nad imi łunaje Chrystos Pantakratar, sprava ad jakoha prymaściŭsia Łukašenka ŭ nimbie... Našto spatrebiŭsia hety vobraz? Reč u tym, što pracu nad habelenam mastak pačaŭ jašče ŭ 1991 hodzie. Hetak źjavilisia na im braty Łuckievičy, Łastoŭski, Ihnatoŭski... Jaki los moh napatkać hety tvor pry novym režymie?.. Hetak i źjaviŭsia Łukašenka. U samym viersie, dzie jaho na vyšyni 20 metraŭ razhledziš chiba što ŭ binokal.

Naturalna, Kiščanka raźličvaŭ, jak i ŭsio svajo žyćcio, na salidny hanarar. Bo miesca dla habelena ŭžo było pieradvyznačana ŭ budučym Pałacy Respubliki. I navat Łukašenka pahladzieŭ, «adobryŭ». Ale ŭ dziaržavy nie znajšłosia hrošaj na vykup hetaha tvora...

Jak i Ŭorchał, jaki pamior źnianacku ad niaŭdałaje aperacyi na žoŭcievym puchiry, Kiščanka taksama pamior zaŭčasna, ad raku.

Prychilniki Ŭorchała zastalisia rasčaravanyja spadčynaj, jakuju pakinuŭ ichny kumir: cyničnyja skandalnyja «Dziońniki Ŭorchała» i kuča chłudu, jakim byŭ zavaleny jahony dom (Uorchał štodnia rabiŭ šmatlikija i časam absurdnyja pakupki). Pakazny nonkanfarmizm apynuŭsia hienijalnym kamercyjnym trukam. Jašče praź dziesiacihodździe jahonuju bijahrafiju, badaj, možna budzie chutčej pračytać u daviednikach šoŭ-biznesu.

Zasłužany dziejač mastactvaŭ BSSR Kiščanka, jaki ŭ svoj čas byŭ adnym z samych zamožnych ludziej krainy, pamior, ledź zvodziačy kancy z kancami. Siońnia dziaržaŭny biudžet nie praduhledžvaje raschodaŭ na dziaržaŭnych mastakoŭ. Ščyry kanfarmizm staŭsia pastkaju.

U viosačcy Mikova, na radzimie baćkoŭ Uorchała, dzie jaho abahaŭlajuć, stvorany kalasalny muzej jaho imia, u byłym Pałacy kultury, pierad jakim stajać dvuchmetrovyja betonnyja kansaroŭki supu «Kempbeł'z». U Ńju-Jorku ž pra «Papu popu» siońnia zhadvajuć tolki znaŭcy.

U rajcentry Bahučar, na radzimie Kiščanki, u muzei bajavoje i pracoŭnaje słavy, zastałasia raspisanaja im zala i habelen «Moj rodny kraj»...

A ŭ Miensku «Habelen stahodździa» ŭžo dva hady lažyć u spuściełaj majsterni. Unikalny tvor, najbujniejšy ŭ śviecie ŭ svaim žanry, razam z vyjavaju Łukašenki, pakrysie žare mol. Što čakaje hety tvor, varty knihi Hinesa, zaŭtra, albo praź jakich piatnaccać hadoŭ?..

Siarhiej Chareŭski

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0