Natałka Biłacerkiviec. Vieršy

Natałka Biłacerkiviec

Ź nizki «Tryccacihadovyja paety»

***

Ja pamru ŭ Paryžy ŭ čaćvier uviečary.

Sesar Valjecha

Zabyvajucca linii kolery pachi i huki

zrok słabieje słych haśnie i prostaja radaść minaje

za svajoju dušoj praściraješ abličča i ruki

ale niedasiahalna vysoka jana pralataje

zastajecca vakzał na jahonym apošnim peronie

šerym šumam rastańnie bryniaje kłubicca i zaraz

razmyvaje jano kvoły ščyt dźviuch maleńkich dałoniaŭ

i ahidnym sałodkim ciapłom prapaŭzaje pa tvary

zastajecca kachańnie dy lepš by jaho nie było

až da stomy napłakałasia ŭ pravincyjnaj paścieli

zyrki hreblivy bez spadyłba zaziraŭ z-za vakna

hładka jechaŭ ciahnik zakachanyja mlava hladzieli

jak palica pad ciełam tvaim zadychajecca ŭ snach

tak banalna vakzalna ścichała cišeła viasna

my pamrem nie ŭ Paryžy

u pocie ślazach zadušeńni

pravincyjnaha łožku parenča zastudzić ruku

i ničyj pacałunak nam nie pryniasie suciašeńnia

i nichto nie padaść tabie ciopły bakał kańjaku

pad mastom Mirabo nie prabliśnie smuha moraku

nadta horka my płakali i abražali pryrodu

nadta mocna kachali

kachankaŭ saromiačy jur

nadta vieršy pisali paetaŭ źniavažyŭšy

zrodu

nam jany nie dazvolać pamierci ŭ Paryžy

i vody

pad mastom Mirabo ščylnaj vartaj svajoju spaŭjuć

Čorny kamień na biełym kamieni

(z Sesara Valjechi)

Pamru ŭ Paryžy, u čaćvier, u doždž.

Ja ŭžo toj dzień pryhadvaju pavoli.

Pamru ŭ Paryžy i nie pabiahu

ja pad daždžom, samotny, jak siahońnia.

Tak, u čaćvier, bo i ciapier čaćvier,

kali ja mroju vieršy, kali hłucha

ŭ plačach mnie nyje. Ja ŭžo nie viarnusia

da sam-siabie na šlachu pustaty.

Sesar Valjecha ŭmior. Jaho niama.

Jaho ŭsie bili, choć ničoha złoha

nikomu nie zrabiŭ jon. Zadarma

ściabli jaho dubcy i batahi.

Za śviedkaŭ ža — samota i darohi,

daždžy, bol pleč, daždžy i čaćviarhi.

Ź nizki «šeść vieršaŭ»

***

Z kožnym kachańniem nia ščaście, a zaraz tym bolš:

ščaście takoje ž, jak tvaru zacisnuty bol,

žmieniaj prykuty da vusnaŭ u prahnym askale.

Moža, i chočaš uniknuć apioku naža —

tolki achviarnaj rachmanaju ptuškaj duša

kroŭju sałodkaju žyvić malekuły stali.

Z kožnym kachańniem niaščaście, tym bolej z maim:

niby maleńki kretyn kala łožku staić,

hledzić łahodna i prosić cnatlivaj uciechi.

I praz ahidu i žach baču kryžyk na im,

i zamiarzajuć vanity pry jasnym śviatle,

što prarastaje danizu ź niabiesnaje strechi.

Skiń čaraviki, kašulu pakiń na piasku.

Skuru svaju rastuli, jak vužovu łusku.

Byccam by žežkuju, vuzkuju, ślizkuju pochvu —

vyzval taksama dušu i addaj na paciechu.

I ŭ kałatni chramasomaŭ, u hvałcie tkanin

budzie vas dvoje, ale zastanieśsia adzin.

Z hetaha kurču kaleniaŭ i potnaści śpin —

dzieci, jak maki ŭ piasku, raśćvitajuć pacichu.

Ryba

Zaŭsiody ŭ profil, šeraja i płoskaja,

rusałčyn chvost, mutnaje, šalonaje voka...

Źnimajučy ciabie z hačka, ruka

trymaje za žabry prosta i žorstka.

Zaŭsiody ŭ profil, zaŭždy niamaja,

krochki škilet, kvołyja kraty rebraŭ...

Nadychodzić staraść. Spakoju nia maje

maja duša, zvykłaja zdabyvać.

Staić vada va ŭłońniach maciarok,

maŭčyć pryroda; raptam, jak hnievu pieršy krok,

skałanajecca jaje nutra biazdonnaść —

trymaj žyćcio! Jano spłyvaje z ruk,

jak ryba, pakidajučy ŭ dałoni

raźviedzienyja vadoju śliź i brud.

Ad pierakładčyka

Ukrainskaja litaratura XX st. nastolki ž ekstraversijnaja, nakolki biełaruskaja — litaratura intravertaŭ. I nastolki ž Natałka Biłacerkiviec vybivajecca z ukrainskaj paetyčnaj tradycyi: padkreślenaja źviernutaść da siabie, tradycyjnaść rytmaŭ i zvykłyja vobrazy, admova ad patetyki ŭ zborniku «Listapad» (1989). Farmalny styl N.B. zastajecca toj samy i ŭ «Šaści vieršach» (časopis «Sučasnisť», 1997), ale źmianiłasia intanacyja: na niešta zaŭčasna  poźniaje; skurčanaje, artrytnaje; «apošniuju sprobu vylecieć kudyści». Chočacca skazać, što heta žanockaja paezija, ale što takoje žanockaja paezija?

Praz dva hady paśla «Listapadu» Natałki Biłacerkiviec vyjšła «Vosień» Taciany Sapač, a ŭ joj vierš z troški falšyvaj nazvaj «Adzinota»: «O, heta noč!.. Stamlajucca źmianiacca / Ślapyja vočy viečnych śvietłaforaŭ / i acichajuć šołachi šalonych, / z abpalenymi kryłami, miatłuch...» — i hetak dalej na 18 hrateskna-paŭnavažnych (zamianicie noč na dzień: «O, heta dzień!.. Stamlajucca źmianiacca...») radkoŭ sentymentalnaha metłuchu miatłuch, kab raptam vyvieści siabie za dźviery-šmatkropje pry kancy vierša i biaźlitasna spuścić pa schodach:

... Budzie dzień i budzie dzieja,

i toj, chto byŭ ślapy, viduščym stanie,

i budzie naš niaboha ŭładarom...

A tolki mnie niama kudy iści,

i ŭžo daŭno niama kudy iści —

tam

niechta jość,

i ja jaho bajusia...

Chto hety jon u žanockaj paezii?

Charastvom, šlachietnaściu i hodnaściu tvaru i pastavy Natałka Biłacerkiviec nahadvaje Elzu Tryjale abo Hannu Achmatavu, a svajoj vykštałconaj hustoŭnaściu strojaŭ jašče j Symonu de Bavuar, pra jakuju pad čas jaje z Sartram pajezdki ŭ Japoniju adzin japonski žurnalist napisaŭ: «Prosta nia vierycca... što nastolki pryhožaja žančyna jak Bavuar mahła napisać stolki ŭsiaho talenavitaha».

Andrej Dyńko

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0