Ci zadumvalisia vy nad tym, kolki ludziej ŭ Miensku jeździać «zajcam»? A ŭ Homieli, Mahilevie ci Biareści? Aficyjnaj statystyki na hety kont niama, ale vidavočna, što paśla skasavańnia palohkaŭ na prajezd, ludziej «z vušami» stanie bolš!
Z 12 krasavika serca biełaruskaha studenta niepakoicca: prezydent krainy abviaściŭ, što «Prišła pora pieriesmotrieť sistiemu lhot, kotoraja otdielnoj katiehorii pohody nie diełajet, a tolko raspylajet sriedstva….Jeśli ludiam pravilno objaśniť, oni pojmut...». Nam, praŭda, tak i nie rastłumačyli, čamu mienavita za košt studentaŭ buduć padymać uzrovień ekanomiki. Chiba tolki abvinavačvańnie ŭ tym, što kožny student maje mabilnik i chodzić u kaviarni (asabista ja za paŭhady tak i nie vybierusia kudy‑niebudź), ličyć za tłumačeńnie?
Tak ci inakš, 23 traŭnia Pałata pradstaŭnikoŭ padtrymała prapanovu prezydenta. Rašeńnie było pryniata za... 4 chviliny i amal adnahałosna (suprać vykazaŭsia tolki 1 deputat!).
Niaŭžo ŭsio nasamreč tak prosta, zrazumieła i «ružova» ? My pasprabavali vyśvietlić, jakija mierkavańni i nastoroi ŭ hramadztva, i jakija dziejańni buduć prymacca ŭ abaronu pravoŭ studentaŭ.
Chto studentam dapamoža?
Siońnia studenty chočuć źviarnuć uvahu hramadztva na prablemu pa skasavańni palohkaŭ. Z hetaj metaj piać moładzievych zhurtavańniaŭ («Volnaja moładź», «Moładź BNF», «Zadzinočańnie Biełaruskich Studentaŭ», «Małady front» i «Hramadzianski forum») stvaryli Arhkamitet, jaki zajmajecca raspracoŭkaj dziejańniaŭ pa infarmavańni i abjadnańni studentaŭ.
«Akcyi, jakija my robim, nia nosiać palityčnaha charaktaru. My prosta chočam pakazać, što my suprać skasavańnia palohkaŭ studentam. My —hramadzianie svajoj krainy, i majem prava vykazvać svajo mierkavańnie,» — havoryć Aleś Archipienka, kaardynatar niezarehistravanaj «Volnaj moładzi».
«Naša meta—infarmavać i mabilizavać moładź, stvarać salidarnaść. Siońnia źnievažajucca našyja pravy, praktyčna likvidavana studenckaje samakiravańnie. I nas heta, biezumoŭna, aburaje,» — raspaviadaje Aleś Kalita, staršynia niezarehistravanaj «Moładzi BNF».
Tak, u Miensku startavała kampanija «Pieradaj talončyk»: student, jaki vychodzić z aŭtobusa nie vykidaje prabity kvitok, a pieradaje jaho inšamu studentu, jaki ŭvachodzić ŭ aŭtobus. Planujecca šyrokaja kalarovaja akcyja. Užo siońnia možna ŭbačyć maładych ludziej z sałatavymi stužkami, što symbalizujuć «zajcaŭ». Napieradzie šmatlikija fłeš-moby (masavaje spažyvańnie kapusty i morkvy ŭ centry horadu, katańnie na rovarach z sałatavymi stužkami, vyrab majek «Biez kvitka, bo lhotaŭ niama» i inš.), stvareńnie sajtu, dzie možna budzie atrymać naviny i lubuju infarmacyju pra svaje pravy i akcyi salidarnaści.
«My razumiejem, što zakon, chutčej za ŭsio, ustupić u siłu. Ale heta nie padstava maŭčać. Heta padstava padumać nad davieram deputatam, jakija, niahledziačy na studenckija zvaroty, nie adstojvajuć našyja intaresy. Asabliva aktualna heta napiaredadni parlamenckich vybaraŭ 2008 hodu,»‑ havoryć Aleś Kalita.
Studenty nia śpiać u šapku. Pa pryvatnaj inicyjatyvie Valeryi Saŭčankavaj, studentki BDU, byli sabranyja podpisy deputatam:
«Spačatku my źviarnulisia ŭ Biełaruski Chielsynski kamitet, jaki nam vielmi dapamoh. U asnoŭnym, u jurydyčnym planie: paradami, jak pravilna pravodzić zbor podpisaŭ, da kaho treba źviarnucca i h.d. A taksama ŭ materyjalnym planie, bo razdrukavać stolki blankaŭ, nasamreč, vielmi składana. Taksama źbirali podpisy da deputataŭ Pałaty Pradstaŭnikoŭ, niepasrednymi abaviazkami jakich źjaŭlajecca abarona pravoŭ vybarščykaŭ. U pryvatnaści, pisali zvaroty da S.Hajdukieviča, U.Šokava, H.Palanskaj, R.Kropa i A.Krasuckaha.
Źviartalisia my i da staršyni Pałaty pradstaŭnikoŭ V.Kanaplova (kala 4800 podpisaŭ), staršyni Kamisii pa adukacyi Pałaty pradstaŭnikoŭ V.Zdanoviča (pieradadziena 133 asabistych listy). Niechta prymaŭ nas asabista, niekatoryja adpraŭlali da svaich namieśnikaŭ, ale amal usie kazali, što ad ich ničoha nie zaležyć.
My zapisvalisia na pryjom da rektara BDU V.Stražava. Niekalki razoŭ sustreča adkładałasia. Urešcie my sustrelisia z namieśnikam prarektara i sakratarom HA «BRSM» našaha ŭniversytetu. Jany padtrymali našu inicyjatyvu, ale abjadnoŭvacca i dziejničać razam admovilisia.
Byli ŭ nas niekatoryja prablemy. Naprykład, u dvoryku BDU zbor podpisaŭ kateharyčna zabaranili. Kala hałoŭnaha ŭvachodu paprasili źniać plakat. U cełym, usio prachodziła narmalna. Studenty achvotna padpisvalisia, brali blanki z saboj i ahitavali svaich adnakurśnikaŭ.
Što budziem rabić zaraz? Chutčej za ŭsio, pisać listy da hetych deputataŭ z prośbaj zrabić spravazdaču za praviedzienuju pracu».
Aktyŭna dapamahała inicyjatyŭnym hrupam kamisija pa pravach navučencaŭ Biełaruskaha Chielsynskaha kamitetu (BCHK). Taciana Hacura, siabra BCHK, sačyła za zboram podpisaŭ:
«Niepasrednaha ŭdziełu ŭ źbirańni podpisaŭ my nie prymali, prosta dapamahali z pravavoha boku. I kali byli kanflikty z administracyjaj VNU, my chadzili na sustrečy, razmaŭlali. Spačatku, viadoma ž, raili studentam pajści ŭ prafsajuz, kamitet BRSM, a ŭžo potym źviartacca da nas. U niekatorych VNU, naprykład, u ekalahičnym universytecie im.Sacharava, prafsajuzy padtrymali studenckija inicyjatyvy i nakiravali list u Pałatu pradstaŭnikoŭ.
Była ŭ nas sytuacyja, kali ja sama adniesła listy ŭ administracyju prezydenta na jaho imia, i jany paśla prosta niekudy źnikli. My nakiravali skarhu ad svajoj arhanizacyi ŭ Saviet biaśpieki i KDB.
Što rabić ciapier? Pačniem z harantavanaha Kanstytucyjaj prava na naležny ŭzrovień žyćcia. Tak što tym studentam, jakija zachočuć praciahvać adstojvać hetaje svajo prava, my prapanujem pisać listy ŭ Saviet ministraŭ da sp. Sidorskaha z peŭnymi prapanovami sumy, na jakuju treba pavialičyć stypendyju, tamu što na 100 tysiač niemahčyma pražyć studentu, i kali ŭ nas hanaracca tym, što my majem biaspłatnuju adukacyju, to niachaj i stypendyja budzie naležnaj.
Što rabić sa studentami‑płatnikami? Tut uvohule nieviadoma. Kali pavialičyć stypendyju biudžetnikam, to atrymajecca sacyjalnaja niaroŭnaść...»
Zaciahniem tužej pajasy?
Skasavańnie palohkaŭ zakranie kožnaha studenta. I taho, jaki z dalokaj vioski Dubaŭka dabirajecca da stalicy, i taho, chto žyvie ŭ Centralnym rajonie Miensku. Što siońnia dumajuć ludzi, jakich heta zakranie? I što jany źbirajucca rabić: źmirycca ci prasavać prabityja kvitki?
Taćciana Sałdacienka — studentka žurfaku BDU. Žyvie jana na svaje srodki: stypendyju i zarpłatu (niahledziačy na dzionnaje navučańnie, pracuje ŭ dźviuch miescach): « Dadomu ja ježdžu davoli redka, choć zaraz i dziejničajuć źnižki na prajezd. Paśla novaha zakonu daroha ŭ rodnaje Krasnapolle budzie kaštavać mnie prykładna 60 tysiač rubloŭ, jašče kala 30 tysiač u miesiac ja vymušana budu addavać na haradzki transpart... Heta ździek z majho biudžetu! Ja prosta vymušana budu rvać nervy i jeździć «zajcam». Krainie treba ekanomić nie na studentach, a na aśviatleńni Nacyjanalnaj bibijateki, da prykładu. Hrošy treba tracić z rozumam, a nie na raskošu i patas!»
Nadzieja Jakaŭleŭna Baranovič, kanduktarka aŭtobusa № 100 užo «zuby źjeła» pa vyznačeńni siarod pasažyraŭ «zajcoŭ»:
«Palohki admianiać nia treba. Tamu što zaraz «zajcoŭ» šmat, a paśla jašče bolš budzie. Ja viedaju, što prydumajuć studenty, kab nie płacić. Jany prosta buduć jeździć kampanijami. Adzin budzie šukać kvitok 3 prypynki, a potym jany voźmuć usie razam i vyjduć. Nie, nie dapamoža heta dakładna!»
A voś Andrej, 5 kurs fizičnaha fakultetu BDU, havoryć nastupnaje:
«Mnie, pa vialikim rachunku, usio roŭna, bo ja chutka skonču ŭniversytet, ale voś pieršakurśnikam, asabliva inšaharodnim, budzie vielmi składana».
Zusim inšaje mierkavańnie ŭ Alaksieja, pieršakurśnika jurydyčnaha fakultetu BDU:
«Jakaja mnie roźnica? Kali admianili, značyć tak treba!»
Aŭtobus №47 ( «Filijał BDU—vuł.Kirava») ličycca studenckim. Štoranicu kala 50 par vačej ŭzirajucca ŭ vokny, kab zahadzia zaŭvažyć «kontru». Pra skasavańnie palohkaŭ havoryć kiroŭca aŭtobusa, Andrej Uljanaŭ:
«U maładyja hady sam, było, jeździŭ «zajcam». Mianie navat aštrafavali adnojčy! Siońnia ja sam ilhotnik. Ježdžu biaspłatna. Ilhotnikaŭ u nas šmat. I naturalna, što nie va ŭsich jość mahčymaść kupić kvitok za 500 rubloŭ. Skasoŭvać źnižki možna tolki pry niejkaj materyjalnaj kampensacyi».
U Pałaty pradstaŭnikoŭ jość try miesiacy, kab vyrašyć, u jakim vyhladzie zakon ustupić u siłu. Try miesiacy jość i ŭ tych, dla kaho studencki bilet — nia tolki paśviedčańnie asoby, ale i prava jeździć z 50%-j źnižkaj.
Statystyka*
«Ci viedajecie Vy skasavańnie palohkaŭ dla studentaŭ i navučencaŭ?»
- Viedajuć pra zakon — 55 %
- Nie viedajuć i ničoha nie čuli— 39 %
- Niešta takoje čuli — 6 %
Jakija Vašyja mierkavańni nakont hetaha?
- Padtrymlivajuć zakon — 8 %
- Nia zhodny z zakonam — 60 %
- Nia vyznačylisia — 3 %
U sacyjalnym apytańni ŭziali ŭdzieł 100 čałaviek va ŭzroście ad 16 da 70 hod.
Na Šry-Łancy ŭ 37 hadoŭ pamior biełaruski kinapradziusar Andrej Matałyha4
Kamientary