Siamion Šarecki. My vystupajem suprać nasilla, abo Ab čym havaryłasia na vilenskim seminary

 Siamion Šarecki

My vystupajem suprać nasilla,
abo Ab čym havaryłasia na vilenskim seminary

Z 26 da 31 studzienia ŭ Vilni prachodziŭ seminar “Niehvałtoŭnaja baraćba i demakratyčnyja pracesy ŭ Biełarusi”. Arhanizataram seminaru stała Fundacyja pravoŭ čałavieka, jakuju ŭznačalvajuć pravaabaronca Stasis Kaŭšynis i były deputat Sojmu Litvy Aŭdrus Butkiavičus. A pravodziŭ seminar dyrektar Instytutu Ajnštajna (ZŠA) prafesar Džyn Šarp.

Instytut Ajnštajna zajmajecca daśledavańniem i pašyreńniem niehvałtoŭnych metadaŭ baraćby za svabodu i demakratyju. Jaho supracoŭniki majuć bahaty dośvied praviadzieńnia padobnych seminaraŭ u mnohich krainach, imi vydadzienyja padručniki pa niehvałtoŭnych metadach baraćby suprać dyktatarskich režymaŭ. Z 1991 h. Instytut kansultavaŭ kiraŭnikoŭ Sajudzisu ŭ Litvie, a taksama aktyvistaŭ Łatvii i Estonii ŭ časie ich baraćby za niezaležnaść svaich krainaŭ. U 1992 h. u Litvie vyjšła kniha Dž.Šarpa “Hramadzianskaja abarona”.

Havoračy ab metadach niehvałtoŭnaj baraćby, nielha nie adznačyć, što pieravahi ich pierad nasillem byli viadomyja ludziam užo ŭ hłybokaj staražytnaści. Prykładam tamu — niepieramožnaść chryścijanskaj marali Dziesiaci Božych prykazańniaŭ.

Klasyčnym prykładam niehvałtoŭnaj baraćby ź inšaziemnymi zachopnikami źjaŭlajecca handzizm ź jaho kancepcyjaj “upartaści ŭ iścinie”. Handzizm hruntujecca na “zakonie lubovi” i “zakonie pakuty”, a taksama na ŭstrymańni ad paturańnia svaim słabaściam. Handzizm vystupaje suprać revalucyjnych pieraŭtvareńniaŭ hramadztva i eksprapryjacyi ekspluatatarskich klasaŭ. Machandas Karamčand Handzi ličyŭ nieabchodnaju “maralizacyju” palityčnaj dziejnaści. Tamu hałoŭnaj formaj jaho baraćby z anhielskimi imperyjalistami było niesupracoŭnictva ź imi i padtrymka raźvićcia ŭsiaho svajho, nacyjanalnaha. Voś i Albert Ajnštajn ličyŭ, što “my pavinny imknucca ŭsio rabić u duchu Handzi: nie ŭžyvać nasilla pry abaronie svaich intaresaŭ…”.

Adnoj z hałoŭnych rysaŭ palityčnaha počyrku kiraŭnikoŭ Vialikaha Kniastva Litoŭskaha taksama było ŭmieńnie vyrašać palityčnyja prablemy “biaz šumu i hvałtu”, ab čym pisaŭ jašče ŭ 1897 h. u svaim artykule “Terytoryja dahistaryčnaj Litvy” rasiejski vučony-słavist i historyk Alaksandar Kačubinski. Dokazam tamu słužyć i vykazvańnie viadomaha biełaruskaha jurysta epochi Adradžeńnia Andreja Vołana, jaki mierkavaŭ, što, “tam, dzie adpuščanaja abroć dla raźjušanaści ludziej nastolki, što adny biespakarana ździajśniajuć nad inšymi ŭsio, što im zamaniecca, dyk heta ŭžo nie dziaržava, nie hramadztva, a šajka bandytaŭ ci niejkaja skurałupnia, dzie kožny hryzie kožnaha”. Na dumku Vołana, “pachvalnaje toje, što maralna”. Hetkaje dumki trymaŭsia i vydatny dziajač i myślar Vialikaha Kniastva Litoŭskaha Leŭ Sapieha. U svaim piśmie Jazapatu Kunceviču jon padkreślivaŭ, što “nichto nie ŭtrymaŭ doŭha ŭłady, skiravanaj suprać ludziej”. Leŭ Sapieha kazaŭ: “Čynić zło — značyć, šukać ułasnaj pahibieli”. Usio heta śviedčyć, što ziernie niehvałtoŭnych metadaŭ baraćby, kinutaje ŭ časie praviadzieńnia seminaru ź biełaruskimi palitykami, patrapiła na padrychtavanuju stahodździami hlebu.

Treba adznačyć i toje, što nazvany seminar vielmi svoječasovy napiaredadni prezydenckich vybaraŭ. Panoŭny ŭ krainie dyktatarski režym da ich užo aktyŭna rychtujecca, rychtujecca da hetych vybaraŭ i demakratyčnaja apazycyja. Pryčym pieršy bolš za ŭsio mienavita i baicca niehvałtoŭnych metadaŭ baraćby i hałosnaści, jak pleśnia baicca soniečnych promniaŭ. I naadvarot, demakratyčnaja apazycyja ŭvažaje ich hałoŭnaj svajoj zbrojaj. Na vilenskim seminary pradstaŭniki biełaruskaj apazycyi i imknulisia avałodać mienavita hetkimi metadami baraćby z dyktatarskim režymam. Na seminary prysutničali kala 40 biełaruskich palitykaŭ. Za šeść dzion pracy byli razhledžanyja 24 pytańni niehvałtoŭnaj baraćby. I pry razhladzie amal kožnaha prafesar Šarp padkreślivaŭ, što ruchi niesupracoŭnictva i niepadparadkavańnia vielmi časta źjaŭlajucca hałoŭnymi, z dapamohaj jakich byli abrynutyja mocnyja vaładary i ich režymy. Nazvanyja metady niehvałtoŭnaj baraćby bili pa “achilesavaj piacie” dyktatarskich režymaŭ, bo ŭsie ŭrady zaležać ad kiravanaha imi narodu i hramadztva. I spynieńnie nasielnictvam i instytutami hramadztva supracoŭnictva z dyktatarskimi režymami i ahresarami značna źnižaje patencyjał aparatu nasilla, na jaki abapirajucca ŭsie ŭrady. Biaz hetaha aparatu ŭłada vaładaroŭ słabieje i ŭrešcie spyniaje svajo isnavańnie.

Mienavita tamu biełaruski dyktatar i jahonaje atačeńnie i padniali taki hvałt u suviazi z praviadzieńniem vilenskaha seminaru. Ale pry hetym uźnikaje pytańnie: kali dyktatara, jak jon razam sa svaimi prychilnikami śćviardžaje, padtrymlivaje narod, dyk čaho ž tady bajacca niehvałtoŭnych metadaŭ dziejnaści apazycyi? Mabyć, tamu, što dyktatar i sam užo adčuvaje, što jon straciŭ padtrymku narodu. Apazycyja ž, u adroźnieńnie ad dyktatarskaha režymu, jaki abapirajecca tolki na siłu i inšyja niekanstytucyjnyja metady, źjaŭlajecca demakratyčnaj, a tamu i ličyć, što hałoŭnym šlacham prychodu da ŭłady pavinny być niehvałtoŭnyja metady baraćby i apora na šyrokija masy narodu. Apazycyja naahuł nie ŭsprymaje hvałtoŭnych metadaŭ baraćby, bo histaryčny dośvied śviedčyć: kali palityki sprabujuć dabicca ŭłady ci ŭtrymać jaje z dapamohaj nasilla, dyk rana ci pozna jany stvorać antynarodny dyktatarski režym. Nia vyniatkam tutaka źjaŭlajecca i Respublika Biełaruś: ździejśniŭšy z dapamohaj nasilla i inšych antykanstytucyjnych metadaŭ dziaržaŭny pieravarot u listapadzie 1996 h., dyktatar pajšoŭ na stvareńnie hetkaha režymu. Bolš za toje, pavodle svajho nacyjanalnaha składu režym u Biełarusi źjaŭlajecca prarasiejskim, što śviedčyć ab tym, što jon nia maje karanioŭ svajoj padtrymki ŭ biełaruskim hramadztvie. A tamu i baicca masavych akcyj pratestu.

Pry razhladzie pytańniaŭ na seminary peŭny čas advodziŭsia słuchačam, jakija aktyŭna vykazvali svaje mierkavańni. Heta śviedčyła ab zacikaŭlenaści prysutnych i dapamahło im lepš zasvoić vykładzieny materyjał i zrazumieć adzin adnaho. Akramia tearetyčnych zaniatkaŭ, słuchačy mieli mahčymaść pahladzieć kinastužki ab niehvałtoŭnych metadach baraćby ŭ čas adchileńnia ad ułady dyktatarskich režymaŭ u Paŭdniova-Afrykanskaj Respublicy, Čyli i Polščy. Zaniatki pravodzilisia ŭ akademičnym styli, za začynienymi dźviaryma. A dla žurnalistaŭ byli arhanizavanyja specyjalnyja presavyja kanferencyi.