Valery Bułhakaŭ: “Mašerava – heta kandydat Maskvy, jaki budzie ŭ mieru siłaŭ dapamahać Łukašenku”

 Valery Bułhakaŭ: “Mašerava – heta kandydat Maskvy, jaki budzie ŭ mieru siłaŭ dapamahać Łukašenku”

Prezydenckija vybary adbuducca 9 vieraśnia, praz tydzień paśla taho, jak Łukašenku spoŭnicca 47 hadoŭ. Jaki raskład kandydataŭ utvaryŭsia pierad etapam zboru podpisaŭ? Na pytańni «NN» adkazvaje hałoŭny redaktar časopisu “Arche” Valery Bułhakaŭ.

“NN”: Jak vysoka Vy aceńvajecie šancy Natali Mašeravaj, jakuju rasiejskija dy rasiejskamoŭnyja biełaruskija medyi apošnim časam naviazvajuć nam u jakaści “alternatyvy Łukašenku”?

Valery Bułhakaŭ: Pieradusim mušu skazać, što sam udzieł Natali Mašeravaj u pieradvybarnaj honcy – vielmi mocny chod tych siłaŭ, jakija za joj stajać. Hetaja dama vałodaje niekalkimi vielmi važnymi jakaściami. Pa-pieršaje, jana, dziakujučy niezabyŭnamu dla masavaj śviadomaści biełarusaŭ vobrazu svajho baćki, zdolnaja vyklikać mocnuju emacyjnuju prychilnaść našych suhramadzianaŭ. Pa-druhoje, jana jašče padčas letašnich vybaraŭ u nižniuju pałatu biełaruskaha parlamentu daviała svaju poŭnuju lajalnaść i padkantrolnaść svaim patronam.

Nahadajem, što jana balatavałasia ŭ toj samaj vybarnaj akruzie, dzie za deputacki mandat zmahalisia eks-premjer Michaił Čyhir i eks-načalnik upraŭleńnia hramadzka-palityčnaj infarmacyi administracyi prezydenta Alaksandar Fiaduta. U pieršym tury Mašerava nabrała amal 49% hałasoŭ vybarcaŭ, faktyčna zabiaśpiečyŭšy sabie poŭnuju pieramohu (Čyhir tady ŭziaŭ 23%, Fiaduta – mienš za 10% ), u druhim, paśla taho, jak Čyhir źniaŭ svaju kandydaturu, — 85%.

Raździmańnie rejtynhu Čyhira

Ja nie sumniajusia ŭ tym, što łukašenkaŭskija palittechnolahi ŭžo padčas tych vybraŭ apraboŭvali scenary dla vybaraŭ sioletnich, vyvučajučy “zapas tryvałaści” kandydataŭ ad partyi ŭłady.

Rajon, dzie balatavałasia Mašerava, nastrojeny dosyć demakratyčna – u 1990 h. ad jaho (praŭda, tady akruhi byli mienšyja pamieram) prajšoŭ u Viarchoŭny Saviet XII sklikańnia pradstaŭnik BNF Piotra Sadoŭski, a ŭ mienski harsaviet – siabar sojmu BNF Mirasłaŭ Kobasa (praz 5 hadoŭ u tym samym rajonie na vybarach u VS CHIII sklikańnia jon vyjšaŭ u druhi tur sa staršynioj žanočaj partyi “Nadzieja” Valancinaj Palevikovaj, ale vybary byli pryznanyja “nieadbytymi”). U 1989 h. narodnym deputatam SSSR ad jaje byŭ abrany Stanisłaŭ Šuškievič. Dadam, što ŭ hetaj samaj akruzie voś užo biez małoha 20 hadoŭ žyvie sam Čyhir, tut chadzili ŭ škołu jaho dzieci, tut jaho ŭsie viedajuć i lubiać. I ŭ takim “varožym” asiarodździ Mašerava stanovicca pieramožcaj biez asablivych kłopataŭ! Kali takoje zdarajecca ŭ apazycyjnym Miensku, dyk što havaryć pra reštu krainy!?

Łukašenkaŭskija palittechnolahi, treba addać im naležnaje, imknucca pracavać maksymalna nadziejna, zvodziačy ryzyku pamyłki da minimumu. Vykarystaŭšy parlamenckija vybary 2000 h. jak svojeasablivy palihon, na sioletnich vybarach jany, vidać, pastavili sabie zadaču-minumum nie dapuścić taho, kab sapraŭdy apazycyjny kandytat zaniaŭ druhoje miesca, a zadaču-maksymum – kab za jaho prahałasavała nia bolš za 10% biełaruskich hramadzianaŭ.

Zychodziačy z hetaha, prosta-taki pravakacyjnym vyhladaje, naprykład, niadaŭniaje interviju byłoha łukašenkaŭskaha “zaŭchoza” Ivana Ciciankova, u jakim jon naviazvaje šyrokaj hramadzkaści dumku, što Łukašenka viadzie vielmi zamknionaje žyćcio i što ŭ hetym žyćci jon prysłuchoŭvajecca da hałasoŭ troch najbližejšych jamu ludziej, u tym liku Ŭładzimiera Kanaplova “ź jaho žonkaj Ałaj”. Meta takoha rodu publikacyj – prytupić uvahu i pilnaść apanentaŭ sučasnaha biełaruskaha režymu, źlapić Łukašenku imidž prastakavataha palityka ź niedalokim sialanskim rozumam, schilnaha da nieabdumanych impulsiŭnych rašeńniaŭ (asabliva tut ščyruje štatny analityk “Biełorusskoj haziety” Michaił Padzialak). Uvieś čas prezydentury Łukašenki pakazvaje, što heta nia tak.

Jašče vielmi niebiaśpiečny symptom palahaje ŭ raździmańni peŭnymi sacyjalahičnymi ahiencyjami rejtynhu Michaiła Čyhira, jaki nibyta pakinuŭ daloka zzadu ŭsich astatnich členaŭ apazycyjnaj “piaciorki”. Nia budziem specyjalna zadavacca pytańniem, kamu heta vyhadna.

Chočacca jašče paru słovaŭ skazać pra Mašeravu. Hetaja dama pražyvaje ŭ dziaržaŭnaj rezydencyi na ŭskrainie Miensku i pracuje na pasadzie “namieśnicy načalnika hałoŭnaha ŭpraŭleńnia parlamenckaha schodu Sajuzu Biełarusi i Rasii”. Takim čynam, pierad nami prykład “namenklaturnika” pavodle pachodžańnia i “člena partyi ŭłady” pavodle paklikańnia, jaki, da taho ž, maje surjoznyja suviazi z rasijskaj uładnaj elitaj.

Maskva zacikaŭlenaja
ŭ eksparcie łukašenkaŭskaj palityki

Možna z peŭnaściu kazać, što Mašerava – heta kandydat Maskvy, adno ŭdakładniŭšy, što na sioletnich vybarach jana budzie ŭ mieru svaich siłaŭ dapamahać dziejnamu biełaruskamu prezydentu.

“NN”: Čamu?

V.B.: Bo Maskva zacikaŭlenaja ŭ eksparcie ŭnutranaj łukašenkaŭskaj palityki ŭ inšyja krany SND, pieradusim u častcy jaje kulturnaha, infarmacyjnaha i, kali tak možna skazać, idealahičnaha składnikaŭ. Nie padtrymać prezydenta, jaki faktyčna adnaviŭ praces rekalanizacyi ŭłasnaha narodu, naša ŭschodniaja susiedka nia zmoža. Najpierš tamu, što heta zrabiła b ciažkoje ŭražańnie na prezydentaŭ inšych postsavieckich krainaŭ, ź jakimi Rasija viadzie pieramovy ab ustupleńni ŭ sajuz – Małdovy dy Armienii i, bolš za toje, surjozna zapavoliła b intehracyjnyja pracesy na praściahu byłoha SSSR, inicyjavanyja Maskvoj.

Inšaja reč, nakolki efektyŭnaj i adrasnaj akažacca hetaja padtrymka.

Što tyčycca vieličyni šancaŭ Mašeravaj na hetych vybarach, to, vidać, tyja asoby, jakija dyryžujuć jaje pieradvybarnaj kampanijaj, aceńvajuć ich jak dastatkovyja, kab jana mahła pretendavać na druhoje miesca pa vynikach pieršaha turu hałasavańnia. Kali padčas vybaraŭ nia budzie masavych falsyfikacyjaŭ, hetaha moža i nia stacca. Palityčnaja bijahrafija Mašeravaj nie składajecca z adnych pieramohaŭ – u 1995 hodzie jana prajhrała na vybarach u VS CHIII sklikańnia pa aršanskaj akruzie kamunistyčnamu lideru Vasilu Novikavu.

Ja asabista razhladaju jak pravakacyju zajavy namieśnika staršyni Liberalna-Demakratyčnaj Partyi Rasii Alaksieja Mitrafanava i byłoha vice-premjera biełaruskaha ŭradu i eks-kiraŭnika administracyi prezydenta Leanida Sinicyna, što, “kali na sioletnich prezydenckich vybarach svaju kandydaturu vyłučyć N.Mašerava, šancaŭ navat u Łukašenki budzie mała”. U takim patryjarchalnym hramadztvie, jak biełaruskaje, žančyna nia maje šancaŭ pieramahčy na prezydenckich vybarach.

Śvietły vobraz kalanijalnaha minułaha

“NN”: Ci jość prykłady infarmacyjnaj padtrymki hetaje kandydatury maskoŭskimi srodkami masavaj infarmacyi?

V.B.: Cełaja infarmacyjnaja vałtuźnia! I heta niedvuznačna paćviardžaje, što Mašerava – staŭlenica peŭnych rasijskich kołaŭ. Telekanał NTV, hazeta “Iźviestija” (vielmi charakterny padkreślena ahresiŭny padzahałovak tahačasnaha interviju “Iźviestijam” – “Natala Mašerava: moj naturalny stan – stan baraćby”) razharnuli reklamu jaje postaci jašče padčas apošnich vybaraŭ u parlament. Važna, što raźlik tady rabiŭsia i na mabilizacyju iracyjanalnych płastoŭ masavaj śviadomaści biełaruskich hramiadzianaŭ – naprykład, umieła padahravaŭsia intares da historyi z aŭtakatastrofaj, u jakoj zahinuŭ Piotra Mašeraŭ, da jahonych karjernych perspektyvaŭ u imperskim centry i h.d. U vyniku vychodziŭ siužet z rysami detektyvu i mylnaj opery – značycca, akurat toje, što tradycyjna karystajecca popytam u našych suhramadzianaŭ.

Treba asobna padkreślić, što ŭsie hetyja spekulacyi vielmi vyhadnyja ich inicyjataram – jany bazujucca na micie pra daskanałaha, amal śviatoha načalnika i naviazvajuć biełarusam nastalhiju pa ich kalanijalnym minułym.

A na minułym tydni rasijskija medyi prosta “prarvała”. Pačałasia sapraŭdnaja, prafesijna splanavanaja kampanija infarmacyjnaj padtrymki kandydatury Mašeravaj. Voźmiem dosyć vuzki sehment rasijskaj infarmacyjnaj prastory – rasijskija Internet-vydańni.

Adnoj ź pieršych pramocyju Mašeravaj pačała rasijskaja praŭradavaja gazetasng.ru. Jaje analityk Arnold Stupin zajaviŭ, cytuju: “U Alaksandra Łukašenki na vybarach źjavicca supiernik. U dzień vystupu Łukašenki ŭ Horadni, dzie jon kazaŭ, što «my prošlapili svoju stranu», majučy na ŭvazie SSSR, raptam vyjaviłasia, što Łukašenka moža i sam «prošlapiť» Biełaruś: Natala Mašerava sa słovami «Žančyna nikoli nie ŭstupaje ŭ baraćbu, kali nie pierakananaja, što pieramoža», — zajaviła ab svaim ćviordym namiery balatavacca ŭ prezydenty Biełarusi. Nieabchodna adznačyć, što Natala Mašerava moža za karotki čas stać dosyć charyzmatyčnaj postaćciu ŭ Biełarusi”.

Ale jašče za dzień da zajavy Mašeravaj pra vyłučeńnie rasijski analityčny server polit.ru źmiaściŭ abjomistuju publikacyju pad nazvaj “Natala Mašerava paćvierdziła svoj namier supierničać z Łukašenkam na prezydenckich vybarach. Łukašenka pačynaje nervavacca” prykładna z takim samym naboram dumak.

U toj ža dzień respektabelny maskoŭski kommersant.ru publikuje analiz “Alaksandar Łukašenka «prošlepał stranu». U Biełarusi moža źjavicca novy prezydent”, jaki svajoj stylistykaj mocna nahadvaje papiarednija teksty, chacia i źmiaščaje niekalki aryhinalnych zaŭvahaŭ. Cytuju: “Svaju vybarnuju kampaniju Natala Mašerava znoŭ navažyłasia vieści jak kandydat ad partyi ŭłady. Ciapier jaje hałoŭnaje apiryšča – namieśnik kiraŭnika prezydenckaj administracyi Biełarusi Ŭładzimier Zamiatalin, šery kardynał, jaki zachoŭvaje svaju pasadu na praciahu ŭsiaho kiravańnia Alaksandra Łukašenki».

Nu i zaviaršaje “infarmacyjnuju karcinu tydnia” publikacyja Śviatłany Nieścieravaj na staronkach najbujniejšaha rasijskaha Internet-vydańnia gazeta.ru pad nazvaj “Pryznačanaja data adchileńnia Łukašenki ad ułady”, dzie piajecca toj samy chvałaśpieŭ spn.Mašeravaj: “Mašerava karystajecca padtrymkaj šerahu bujnych funkcyjaneraŭ sa struktur rasijska-biełaruskaha sajuzu. Vidavočna, što rašeńnie Mašeravaj łamaje ŭvieś pieradvybarny raskład”.

Na zakančeńnie chaču źviarnuć jašče ŭvahu na dźvie rečy: na vidavočna alahičny, pazbaŭleny ŭsiakaha sensu pieradvybarny lozunh Mašeravaj, prydumany, mahčyma, jaje patronam Zamiatalinym: «Žančyna nikoli nie ŭstupaje ŭ baraćbu, kali nie pierakananaja, što pieramoža», i naviaźlivaje supraćstaŭleńnie Mašeravaj i Łukašenki, jakoje kultyvujecca rasijskimi medyjami. Hetyja dźvie akaličnaści padšturchoŭvać da dumki, što z dapamohaj hetaj damy peŭnyja siły planujuć prystupić da manipulacyj z masavaj śviadomaściu našych suhramadzianaŭ.

Mašerava – maryjanetka

“NN”: Kali šancy jaje nizkija, jak Vy kazali, čamu Maskva zrabiła staŭku na jaje?

V.B.: Hałoŭnaj zadačaj absalutnaj balšyni rasijskich medyjaŭ padčas vybarnaj honki budzie stvareńnie “ružovaha tumanu”, imitacyi apazycyjnaści da Łukašenki, stvareńnie iluzii taho, što Maskva nie zadavolena svaim biełaruskim sajuźnikam. U sytuacyi, kali amal usie resursy ŭłady znachodziacca ŭ rasparadžeńni Łukašenki, heta paklikana neŭtralizavać biełaruskuju apazycyiju i tych palitykaŭ, ź jakimi jana źviazvaje svaje nadziei na pieramohu ŭ sioletnich prezydenckich vybarach. Heta ŭsio robicca dla taho, kab stvaryć Łukašenku maksymalna kamfortnyja ŭmovy dla jahonaha pa mahčymaści lehitymnaha pieraabrańnia na druhi prezydencki termin.

Zadavalniaje rasijcaŭ Mašerava jašče i tamu, što jana prytrymlivajecca krajnie rusafilskich i biełarusafobskich pohladaŭ. Naprykład, na pačatku sakavika jana ŭvajšła ŭ arhkamitet niadaŭna adbytaha “Słavianskaha źjezdu Rasijskaj Federacyi, Biełarusi i Ŭkrainy” razam z takimi aficyjoznymi dziejačami, jak kažuć u Rasii, “narodna-patryjatyčnaj” aryjentacyi, jak rasijski skulptar Viačasłaŭ Kłykaŭ i były lider šavinistyčnaj hrupoŭki “Pamiať” Ihar Šafarevič. Jašče raniej jana była abranaja “staršynioj Centralnaj Rady Sajuznaj hramadzkaj pałaty” – napaŭkamunistyčnaj hramadzkaj arhanizacyi pry parlamenckim schodzie Rasii i Biełarusi.

Ale, biezumoŭna, najvažniejšaja pryčyna takoj niespadziavanaj pramocyi vielmi prazaičnaja. I ŭ Maskvie, i ŭ Miensku vydatna razumiejuć, što ŭ Łukašenki ahromnisty nehatyŭny rejtynh. Tak, padčas praviedzienaha NISEPD u krasaviku 2001 h. u ramkach prajektu “Biełaruś: perspektyvy na XXI stahodździe” nacyjanalnaha apytańnia vyśvietliłasia, što za Łukašenku nia buduć hałasavać amal 37% biełaruskich vybarcaŭ. Zvyšzadača łukašenkaŭskich palittechnolahaŭ – nie dapuścić taho, kab usie hetyja ludzi prahałasavali za realna apazycyjnaha palityka. Z hetaj metaj jany stvarajuć mulaž apazycyjnaści nakštałt Mašeravaj, što, darečy, śviedčyć pra adpaviednyja maralna-etyčnyja jakaści apošniaj. Inšymi słovami, łukašenkaŭskija analityki vydatna razumiejuć, što tradycyjny “baćkaŭ” elektarat nikudy ad “baćki” nia dzieniecca, a voś reštu tych, chto vahajecca, možna i treba pierakupić pry dapamozie jarkich, ale całkam maryjanetkavych postaciaŭ.

Miarkuju, što chada vybarnaj kampanii biaźlitasna vyjavić hety realny, maryjanetkavy status kandydatki Mašeravaj. Jaje mohuć źniać u luby momant z dystancyi, zmusić admovicca ad dalejšaha spabornictva ŭ druhim tury vybaraŭ, a kab kampensavać “spalenyja” nervy – nadzialić paśla vybaraŭ pačesnaj, ale małaznačnaj dziaržaŭnaj pasadaj. Nie ździŭlusia, kali praź niejki čas paśla praviadzieńnia vybaraŭ Uładzimier Pucin uručyć jon orden “Za zasłuhi pierad ajčynaj IV stupieni”.

Bitva za harady

“NN”: Što mahło b procistavić hetaj maskoŭska-łukašenkaŭskaj stratehii niezaležnaje biełaruskaje hramadztva?

V.B.: Ja skažu tak: hetyja vybary vyjhraje toj, chto lepš viedaje Biełaruś i biełarusaŭ. Realnaja Biełaruś ź jaje realnym žyćciom nia ŭkładvajecca ŭ navat samyja mudrahielistyja schiemy, raspracavanyja ŭ kramloŭskich kabinetach.

Hetyja vybary pakažuć, chto maje najbolš jasnuju karcinu tych pracesaŭ, jakija adbyvajucca ŭ našaj krainie, i najbolš jasnaje razumieńnie taho, jak možna efektyŭna ŭpłyvać na hetyja pracesy. Treba skazać, što ŭžo ciapier vielmi šmat zroblena – pryciahnutyja kalasalnyja ludzkija
resursy, padrychtavanyja niezaležnyja naziralniki, kansalidavanyja niezaležnyja mas-medyi, zapačatkavanaja mabilizacyjnaja kampanija, dasiahnutaja i zachavanaja zhoda ŭ stanie realna apazycyjnych kandydataŭ.

Pośpiech demakratyčnaha kandydata na sioletnich vybarach budzie naŭprost zaležać ad taho, ci zmoža jon zdabyć padtrymku haradzkich vybarcaŭ. 70% biełarusaŭ – haradžanie. Pieramoha ŭ 20 najbujniejšych biełaruskich haradoch budzie aznačać pieramohu ŭva ŭsioj krainie. Pa-druhoje, šmat budzie zaležać ad taho, ci pojdzie na vybary moładź i jak prahałasujuć žančyny.

Antončyk hulaje
na Łukašenku

“NN”: Jak vy aceńvajecie vyłučeńnie Siarhieja Antončyka pad radykalna refarmatarskimi lozunhami?

V.B.: Siarhiej Antončyk trapiŭ u kiepskuju kampaniju. Faktyčna razam ź Leanidam Sinicynym (i Fiadutam, kaardynataram jaho pieradvybarnaj kampanii), Viktaram Ciareščankam i im padobnymi jon hulaje na karyść praprezydenckich siłaŭ. Ich rytoryka šmat u čym padobnaja. Jany pierš za ŭsio navypieradki kryčać ab namenklaturnaści, słabaści i niepapularnaści ŭ narodzie piaciorki sapraŭdy apazycyjnych kandydataŭ i svajoj hatoŭnaści “ŭrvać” značnuju častku hałasoŭ praprezydencka nastrojenych vybarcaŭ.

Antončyka častkova adroźnivaje toje, što, aprača zvykłaha ŭžo palivańnia hrazioj pamianionaj piaciorki, jon prapanuje vidavočna absurdnuju pieradvybarnuju prahramu: za košt znaročysta apazycyjnych lozunhaŭ (spynieńnie ŭsiakaj intehracyi z Rasijaj, imhniennaje praviadzieńnie radykalnych ekanamičnych reformaŭ, uviadzieńnie pryvatnaj ułasnaści na ziamlu i h.d.) jon stavić sabie metu pieraciahnuć da siabie 5—10% tradycyjnaha łukašenkaŭskaha elektaratu.

Nia vyklučana, što łukašenkaŭcy bačać u Antončyku toj “treci element”(rola pieršaha, jak vyśviatlajecca, adviedziena Natali Mašeravaj), z dapamohaj jakoha možna istotna zvuzić bazu vybarčaj padtrymki realna apazycyjnych kandydataŭ. Taki scenar taksama byŭ aprabavany padčas letašnich parlamenckich vybaraŭ. Nahadaju, što aprača Mašeravaj u toj vybarčaj akruzie, dzie balatavaŭsia Michaił Čyhir, ułady achvotna zarehistravali “radykała” Alaksandra Fiadutu, jaki dasiahnuŭ nieabyjakich pośpiechaŭ – uziaŭ treciaje miesca.

Pamyłka Vika

“NN”: Hans-Hieorh Vik nazvaŭ vieraśnioŭskija vybary «bitvaj Davyda j Halijafa». A pa-Vašamu, čym jany buduć?

V.B.: Niahladziačy na ŭsiu svaju pavahu da hetaha šanoŭnaha niamieckaha dyplamata liču takija zajavy palityčna škodnymi. Choćki-niachoćki jany pryvučajuć da dumki ab mahutnaści adnych kandydataŭ i słabaści inšych. Tym časam i Alaksandar Łukašenka, i Siamion Domaš roŭnyja pierad kožnym biełaruskim vybarcam.

Što datyčyć samich vybaraŭ, to jany buduć tym, čym i pavinny być: azartnym palityčnym šoŭ ź niepradkazalnym vynikam.

Hutaryŭ Andrej Dyńko