«Гэта мой асабісты выклік». Польскі гід водзіць экскурсіі па Варшаве на беларускай мове
Калі ў Варшаве пачынаецца экскурсія на беларускай мове, не ўсе адразу здагадваюцца, што гід — паляк. Альберт Ежы Вяжбiцкi праводзіць гарадскія туры для беларусаў з 2022 года — і за гэты час стаў добра вядомай фігурай у беларускай дыяспары Варшавы. Ён гаворыць па-беларуску спакойна і ўпэўнена. І здаецца, што для ўдзельнікаў экскурсій гэта ўжо не сенсацыя — хутчэй натуральная частка іх новага варшаўскага жыцця. Выданню Most ён расказаў, чаму амаль не паўтарае маршруты, навошта водзіць беларусаў у непапулярныя месцы і як гісторыя Варшавы адгукаецца людзям з досведам эміграцыі і рэпрэсій.
Альберт — польскі гід і перакладчык. Экскурсіі на беларускай мове ён праводзіць для беларусаў, што апынуліся ў Польшчы пасля 2020 года. Ён нарадзіўся ў горадзе Гарволін недалёка ад Варшавы, а вывучаў беларускую мову і культуру ў Варшаўскім універсітэце.
«Беларусы яшчэ не добра ведаюць польскую»
Запуск экскурсій на беларускай мовы для Альберта быў найперш практычным.
«Беларусы яшчэ не добра ведаюць польскую, таму я вырашыў гаварыць на беларускай», — тлумачыць ён.
Але вельмі хутка стала зразумела: гаворка не толькі пра зручнасць. Першыя экскурсіі збіралі нечакана шмат людзей — па 20 чалавек.
« Мяне кранула, як моцна людзі адгукнуліся. Я не чакаў такой зацікаўленасці. Ім было цікава не толькі тое, што звычайна расказваюць турыстам, але і гісторыя, культурны кантэкст, усё, што звязана з месцам, дзе яны цяпер жывуць».
Хутка экскурсіі перасталі быць маналогам гіда: беларусы задавалі шмат пытанняў, хацелі разумець сувязі і часта ўжо мелі ўласныя веды пра горад.
«Стараюся паказваць тое, што не на паверхні»
Маршруты ў Альберта амаль не паўтараюцца. Нават самы папулярны з іх — Павісле — гэта не класічны Стары горад і не набор «абавязковых» славутасцяў.
«Я не люблю вадзіць туды, дзе ўсе ўжо былі. Я стараюся паказваць тое, што не на паверхні. Мне цікавейшыя непапулярныя месцы — тыя, каля якіх людзі праходзяць штодня і не заўважаюць», — кажа ён.
Для беларусаў, якія толькі нядаўна пераехалі ў Варшаву, такія маршруты часта становяцца першым крокам да асабістай карты горада.
«Можна заплаціць колькі хочаш»
Часцей за ўсё да Альберта прыходзяць не арганізаваныя групы, а людзі паасобку: па двое, з сябрамі, часам тыя, хто ўжо быў раней.
«Я арганізую экскурсіі, на якія можна прыйсці незалежна ад колькасці чалавек і заплаціць потым колькі хочаш. Людзі не абавязкова шукаюць тут беларускае кола. Яны ўжо інтэгруюцца, знаходзяць сяброў на працы, у лакальных супольнасцях. А экскурсіі — гэта магчымасць проста быць у горадзе і пазнаёміцца з новымі людзьмі».
Людзі прыходзяць найперш на экскурсію — не «на сустрэчу». Але агульная цікавасць да гісторыі часта робіць сваю справу — і знаёмствы завязваюцца.
Калі Варшава адгукаецца траўмай
Некаторыя тэмы варшаўскай гісторыі для беларусаў сёння асабліва балючыя.
«Гісторыя камунізму, 1980‑х гадоў, «Салідарнасці» — гэта вельмі моцна адгукаецца», — кажа Альберт.
Адна з самых цяжкіх экскурсій праходзіла ў былой турме для палітвязняў у Макотаве, дзе сёння музей.
«Гід расказвала з жахам, у якіх умовах трымалі людзей. І побач стаялі беларусы, якія ў 2020 годзе прайшлі праз Акрэсціна і іншыя турмы. Я быў у шоку: тое, што ў нас стала музеем, у суседняй краіне адбываецца дагэтуль».
Могілкі — тэст на гатоўнасць памятаць
Ёсць маршруты, якія беларусам даюцца складаней.
«Беларусы не вельмі любяць хадзіць на могілкі, — прызнаецца Альберт. — Але я стараюся заахвочваць».
Для яго гэта маршрут, звязаны не са смерцю, а з разуменнем гісторыі і горада.
«Могілкі — гэта частка Варшавы і яе памяці. Але я бачу, што для маёй аўдыторыі гэта няпросты фармат».
Магчыма, справа не толькі ў нежаданні. Людзі з досведам эміграцыі і рэпрэсій часта стомленыя ад смерці і страт, яны адчуваюць, што болю і памяці ў іх жыцці ўжо і так занадта шмат. І ўсё ж Альберт не адмаўляецца ад такіх маршрутаў — бо лічыць, што без памяці немагчыма зразумець месца, дзе жывеш.
Праца з беларускай аўдыторыяй змяніла і яго ўласнае ўспрыманне Варшавы.
«Цяпер я бачу гісторыю Варшавы як агульную — не толькі польскую. Гэта гісторыя, звязаная і з краінамі на ўсход ад Польшчы. Я заўсёды шукаю моманты, якія нас аб’ядноўваюць».
«Мая місія — беларусізаваць беларусаў»
Для Альберта гэтыя экскурсіі з самага пачатку былі не проста працай.
«Мая галоўная місія — беларусізаваць саміх беларусаў. Гэта мой асабісты выклік. Людзі з’ехалі з краіны, дзе моцная русіфікацыя. А ў Польшчы можна свабодна жыць, глядзець на свет і атрымліваць веды на беларускай мове. Калі ты беларус, то лагічна валодаць беларускай. І мне важна, каб людзі атрымлівалі кантэнт пра месца, дзе яны цяпер жывуць, менавіта на гэтай мове», — кажа Альберт.
Ён не ставіць мэту «адпрацаваць маршрут».
«Я хачу, каб людзі самі адкрывалі горад. На кожнай экскурсіі я раю нейкую кавярню, музей, дом культуры або выставу. Мне важна, каб хаця б адзін чалавек пасля экскурсіі адкрыў адно новае месца».
«Размаўляю па-беларуску, каб мова не загінула». Паляк вывучыў беларускую мову настолькі, што водзіць на ёй экскурсіі і выкладае
«Ты з іншага цеста». Як заставацца беларусамі за мяжой самім і гадаваць імі дзяцей
«Палякі сталі заўважаць наш зефір». Стваральнік крамы з беларускім каларытам расказаў, як культывуе беларускасць у Познані
Былы выкладчык Іняза перайшоў на беларускую ў эміграцыі. Ён разважае пра лёс універсітэта, беларусаў за мяжой і адрозненне нас ад палякаў
«Я ўсё ж такі беларус». Гісторыі рускамоўных людзей, якія ў апошнія гады перайшлі на беларускую мову
«Нават кірыліца — гэта праблема». Беларус з Падляшша расказаў пра тое, чаму паланізаваліся карэнныя беларусы Польшчы
Цяпер чытаюць
«Набліжаецца момант пералому сітуацыі». Вадзім Кабанчук пра план для беларусаў17
«Набліжаецца момант пералому сітуацыі». Вадзім Кабанчук пра план для беларусаў
У якой разведкі была найлепшая інфармацыя з Беларусі ў лютым 2022 і хто паведаміў Буданаву, што асноўны ўдар расіян будзе на Гастомель. З’явілася вялікая публікацыя1717
Каментары