Biełarusistyka: žyćcio paśla śmierci

Hutarka z novym staršyniom Mižnarodnaj asacyjacyi biełarusistaŭ Siarhiejem Zaprudzkim.

Na pačatku červienia prajšoŭ IV kanhres Mižnarodnaj asacyjacyi biełarusistaŭ. Novym staršyniom arhanizacyi staŭ movaznaviec, kandydat filalohii Siarhiej Zaprudzki. Jon źmianiŭ na pasadzie zasnavalnika MAB Adama Maldzisa. Sa sp.Zaprudzkim nakont minułaha kanhresu j budučyni MAB hutaryć karespandent «NN».

«NN»: Čym sioletni kanhres biełarusistaŭ adroźnivaŭsia ad papiarednich?

Siarhiej Zaprudzki: Praca asacyjacyi stanovicca bolš składanaj. Heta źviazana z tym, što słavistyka — i biełarusistyka jak jaje składovaja častka — u zachodnich krainach apošnim časam zvužajecca ŭ svaich ramkach. Navat u takoj mahutnaj słavistyčnaj krainie, jak Niamieččyna, słavistyčnyja dyscypliny zakryvajucca. I dalejšyja prahnozy ŭnušajuć pesymizm: u chutkim časie ŭ Niamieččynie budzie kala piaci ŭniversytetaŭ, dzie słavistyka budzie isnavać jak specyjalizacyja. Heta prykra!

«NN»: Čamu zaniepadaje słavistyka?

SZ: Zachodnija słavisty žartujuć: słavianskija krainy pierastali być dla ich vorahami. Adsutnaść kanfrantacyi spryjaje tamu, što ŭrady ich dziaržaŭ ličać: raz Rasieja ci słavianskija krainy nie ŭjaŭlajuć prablemy, značyć, na ich vyvučeńnie možna asyhnavać mienš srodkaŭ. Zusim zrazumieła, što, naprykład, u ZŠA ciapier kvitnieje akurat arabistyka, a nie słavistyka.

«NN»: Na hety kanhres nie pryjechali biełarusisty z Ameryki…

SZ: Na kanhres byli zajaŭleny dakłady Kurta Vułhajzera i Tomasa Berda. Ale abodva nie pryjechali ź finansavych pryčynaŭ, usio ž na pajezdku ŭ Biełaruś treba sabrać niamała hrošaj. Janka Zaprudnik i Vitaŭt Kipiel, nakolki viedaju, jeduć na źjezd biełarusaŭ śvietu, što projdzie praź miesiac. Dva vizyty ŭ Biełaruś za paŭtara miesiacy — nierealna.

«NN»: Jakija prablemy stajać siońnia pierad asacyjacyjaj biełarusistaŭ?

SZ: Jość kłopaty arhanizacyjna-finansavaha charaktaru. Ja ŭžo nanios vizyt u Minjust: nam była zroblena zaŭvaha, što dakumentacyja sastareła i patrabuje abnaŭleńnia. Kanhres i daŭ padstavy dla abnaŭleńnia hetaj dakumentacyi. Pierad nami taksama staić pytańnie ŭdakładnieńnia ci paćviardžeńnia jurydyčnaha adrasu. Nam patrebien stały prytułak, arhtechnika i ŭsio, što treba luboj arhanizacyi, jakaja choča mieć aktyŭnyja suviazi sa svaimi siabrami…

Niahledziačy na padzieńnie kańjunktury na słavistyčnyja daśledavańni na Zachadzie, za apošnija piać hadoŭ źjavilisia ŭ niekatorych krainach — u tym liku ŭ zachodnich — daśledčyki, što cikaviacca biełarusistykaj. Vychavańnie ci ŭzhadavańnie zamiežnych biełarusistaŭ — heta svojeasablivaja «paštučnaja» rabota, što patrabuje indyvidualnaha padychodu. Tamu treba canić kožnaha zamiežnaha hramadzianina: u Polščy, Rasiei, Hiermanii, Čechii, — jaki staŭ cikavicca biełaruskimi pytańniami.

«NN»: A možna nazvać hetyja novyja imiony?

SZ: U Niamieččynie maładaja daśledčyca Klaŭdyja Hurtyh vydała padručnik biełaruskaj movy. Jana, darečy, dobra vałodaje hutarkovaj biełaruskaj movaj i maje dobrych siabroŭ u Biełarusi — heta taksama vielmi važna. Marjan Słobada — daśledčyk z Karłavaha ŭniversytetu ŭ Prazie, sacyjalinhvist. Darečy, jon ciapier pracuje ŭ nas u BDU, vykładaje słavackuju movu. Dla stałych čytačoŭ vašaj hazety znajomym jość imia litaraturaznaŭcy Andre Bioma. Na kanhres pryjechaŭ prafesar Saarbrukienskaha ŭniversytetu Rołand Marci, jaki pieršy raz udzielničaŭ u adnoj ź biełaruskich kanferencyj u 2002 h. Hetym razam jon vykazvaŭsia na takuju aktualnuju temu, jak pravapis. Ja baču vyraznuju dynamiku ŭ zacikaŭleńniach mnohich «novych» biełarusistaŭ. I heta nas matyvuje, kab takija kanhresy ładzić i nadalej. Kanhres — heta zaŭsiody ščaślivy vypadak, kali źbirajucca mnohija biełarusisty z roznych krain. Pieradusim na kanhresie jany majuć mahčymaść paznajomicca asabista. Mnie było pryjemna nazirać, jak maładyja narvežac, niemka, čech razmaŭlali pamiž saboj na movie mižnarodnych znosinaŭ — biełaruskaj.

«NN»: Ci aznačaje heta, što najbolšy dapłyŭ maładych biełarusistaŭ adbyvajecca akurat u movaznaŭstvie?

SZ: Niadrenny popyt na biełarusistyku taksama ŭ halinie historyi, litaraturaznaŭstvie, etnałohii. Takich navukoŭcaŭ davoli mnoha źjaŭlajecca ŭ Niamieččynie (najpierš historykaŭ, i ŭžo davoli mnoha viadomych), u Polščy, u inšych krainach. Siarod litaraturaznaŭcaŭ nazavu Beatu Syvek ź Lublinskaha katalickaha ŭniversytetu, Tomaša Velha z Apolskaha ŭniversytetu. Ciešyć i toje, što niekatoryja maładyja vyvučajuć tvorčaść maładych aŭtaraŭ. Jak, naprykład, Katažyna Bartnoŭska, daśledčyca Andreja Chadanoviča.

«NN»: Ci mieli Vy vyraznuju prahramu dziejańniaŭ, kali išli na pasadu staršyni? Ci adbyłasia karekcyja hetaj prahramy paśla aznajamleńnia sa stanam arhanizacyi?

SZ: Na žal, nichto inšy nie pretendavaŭ na hetuju pasadu. I niamožna kazać, što była kankurencyja prahram, kankurencyja asobaŭ… Maja prahrama davoli prostaja i ŭ niejkaj miery «pryziemlenaja»: mnie zdajecca vielmi važnym zachavać našuju arhanizacyju. U mižkanhresaŭski čas (2000—2005) isnavali roznyja prablemy bytavańnia asacyjacyi. Kanhres musiŭ adbycca ŭ druhoj pałovie 2004 h., adnak my nie zmahli jaho pravieści z arhanizacyjna-finansavych pryčyn. Ja pabojvaŭsia, ci nie napatkaje taki ž los i hetuju sprobu pravieści kanhres… Na ščaście, hetyja zaściarohi nie apraŭdalisia: akazałasia, što dziejnaść našaj asacyjacyi zapatrabavanaja i ŭnutry Biełarusi, i pa-za miežami jaje.

«NN»: Zamiežnyja siabry asacyjacyi biełarusistaŭ — heta svojeasablivyja biełaruskija «pasły dobraj voli» ŭ zamiežžy. Ci adčuvaje heta dziaržava?

SZ: Ministerstva zamiežnych spraŭ stvaryła bolš spryjalny režym pry pryjeździe ŭ Biełaruś dla našych kaleh z zachodnich krain: jany biaspłatna atrymali vizy. Dapamoh Kamitet u spravach relihij i nacyjanalnaściaŭ — u pieršuju čarhu pry arhanizacyi kruhłaha stała, pryśviečanaha biełaruskaj dyjaspary, i naahuł vystupiŭ kaardynataram u našych adnosinach z uradam, Akademijaj navuk. Chaciełasia b bolš ciesnych kantaktaŭ i bolšaj padtrymki z boku Ministerstva adukacyi. Faktyčna ŭsie našy siabry — heta supracoŭniki j vykładčyki roznych biełaruskich i zamiežnych universytetaŭ. I adukacyjny napramak maje vialikaje značeńnie ŭ dziejnaści našaj asacyjacyi.

Hutaryŭ Arkadź Šanski

∎

KAMENTAR REDAKCYI

Kryzis biełarusistyki? Nie, źmiena žanraŭ

Raniej zamiežnaje biełarusaznaŭstva zvodziłasia pieravažna da movaznaŭčych i etnahrafičnych daśledavańniaŭ. Ciapier vydatnyja pracy pa historyi Biełarusi stvarajucca dalej za Polšču j Rasieju, i nia tolki ŭ asiarodździ dyjaspary (Snajder, Kjary, Lindner, Katlarčuk). Taksama ŭ Eŭropie j Amerycy kvitniejuć palityčnyja i ekanamičnyja daśledavańni Biełarusi (Marpłz, Silicki, Kazanecki). Pryčym mnohija z hetych študyjaŭ majuć nie akademičny, a prykładny charaktar. Užo najmacniejšyja analityčnyja centry Zachadu zajmieli ŭ štacie «biełarusistaŭ». Što łukašenkaŭskaj uładzie niaściarpna, bo niepadkantrolna. Chaj by tyja biełarusy z svaimi biełarusistami zajmalisia viečna vieršami j dyjalektami. A tak nia jość i nia budzie.

Nijakaha zaniapadu biełarusistyki praz zaniapad słavistyki nie adbudziecca. Naadvarot, biełarusaŭ pryznali nia tolki jak etnas, ale i jak palitykum. Jak subjekt historyi.

Sp.Zaprudzki z tradycyjnaj aściarožnaściu abmiažoŭvaje biełarusistyku da kulturaznaŭstva. A jana ŭžo vyjšła za hetyja vuzkija miežy. Jak toje ziernie, što, pamirajučy, daje novaje žyćcio, kulturaznaŭstva pierarasło ŭ novuju jakaść.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0