U Baku ŭsio mahčyma

Pierad vybarami ŭ Azerbajdžanie ŭsio pabłytałasia. Specyjalna dla «NN» z Baku piša Inha Pec.

U słabym śviatle pražektara, krychu sahnuŭšysia, śpinaj da zali, siadzić čałaviek. Jon schiliŭsia nad klavišami rajala i impravizuje. Sałman Hambaraŭ — adzin z najbolš znakamitych džaz-pijanistaŭ Azerbajdžanu. Hety čałaviek, jaki samazabytna hraje na scenie bakinskaha «Džaz-centru», jaŭna maje što skazać inšym. Adno što amal nichto jaho nia słuchaje. U zali — try-čatyry słuchačy.

Vialikaja zala na šumnym bulvary Rašyda Biejbutava ŭ horadzie nafty zazvyčaj pustaja. Heta vydatny symbal krainy, što zabyłasia na toje, jakuju važnaść majuć kultura i maral, kali treba vystajać, straciŭšy ŭsiakuju nadzieju. Krainy, jakaja praz 15 hadoŭ paśla zdabyćcia niezaležnaści šukaje svaju identyčnaść niedzie pamiž naftaj, isłamam, Zachadam i demakratyjaj. Siońniašni Azerbajdžan — heta hrošy i karupcyja, «mersedesy» i ŭciekačy. U Baku jość ludzi, što sprabujuć damahčysia źmienaŭ, ale šukać ich treba doŭha.

Rain Sułtanaŭ — viadomy ŭ Azerbajdžanie saksafanist i ŭładalnik «Džaz-centru» — naležyć da takich ludziej. «Moj uniosak — muzyka», — kaža jon i padkreślivaje, što słuchačoŭ u Centry zaŭsiody niašmat. «Mała chto cikavicca kulturaj. Maral nuvaryšaŭ, što panuje apošnija piatnaccać hadoŭ, razburyła adukacyju i kulturu. Našy ministry lubiać sport i dajuć bahata hrošaj na futboł. A našy arkiestry znachodiacca ŭ vartym žalu stanie».

Liberalny Ilcham

Sułtanaŭ kaža, što nia bačyć u apazycyi nikoha, chto b palepšyŭ stanovišča: prablema nie ŭ prezydencie, a ŭ ludziach ź jahonaha atačeńnia. Heta raspaŭsiudžanaje mierkavańnie ŭ Azerbajdžanie napiaredadni vybaraŭ. Zamin Chadžy, papularny małady publicyst, zaznačaje: «U lubym razie Ilcham bolš demakratyčny za svajho baćku Hiejdara. U Ilchama za dva z pałovaj hady my vyrvali bolš svabody, čym u jahonaha baćki za cełaje dziesiacihodździe. Hiejdar byŭ razburyŭ usio toje dobraje, na čym niekali trymaŭsia Azerbajdžan».

Pavodle apytańniaŭ hramadzkaj dumki, pieramohu na vybarach u niadzielu atrymaje kiraŭničaja partyja «Jeni Azerbajdžan». Joj mohuć dastacca bolš za 50% hałasoŭ. Kaalicyja «Azadłyk» («Svaboda») — blok troch apazycyjnych partyj na čale z Ali Kierymli. Na aranžavym štandary — lozunhi demakratyi, svabodnych vybaraŭ i pieraadoleńnia karupcyi. Hučyć dobra, ale eksperty skieptyčna staviacca da demakratyčnaści «Azadłyku»: «Pahladzicie, jak Kierymli kiruje svaim Narodnym Frontam. Kali chto što suprać jaho skaža, imhnienna vylataje z partyi. Da taho ž vakoł jaho ŭžo sfarmavaŭsia niasłaby kult asoby», — kaža palityčny analityk Zardušt Ali-zade.

Niekalki tydniaŭ tamu sacyjolahi pradkazvali atrymańnie apazycyjnymi partyjami na vybarach 13% hałasoŭ. U toj čas prezydent Azerbajdžanu jašče admaŭlaŭsia dapuścić da nazirańnia za vybarami niaŭradavyja arhanizacyi, jakija amal na tracinu finansujucca za košt mižnarodnaj dapamohi, nie pahadžaŭsia na paznačeńnie palcaŭ vybarščykaŭ admysłovym čarniłam dziela praduchileńnia šmatrazovaha hałasavańnia i razhaniaŭ mitynhi apazycyi ŭ centry Baku.

Revalucyja źvierchu

Vidać, pad ciskam z boku amerykanskaha pasła, jaki maje vialiki ŭpłyŭ na Ilchama Alijeva, usie hetyja patrabavańni byli pryniatyja. Aproč taho, byli zvolnieny niekatoryja najbolš viadomyja svajoj karumpavanaściu ministry — najbolš zamožnyja ludzi krainy, nakštałt ministra achovy zdaroŭja Ali Insanava. Heta adbyłosia napiaredadni abvieščanaha viartańnia ŭ Baku staršyni Demakratyčnaj partyi Rasuła Hulijeva, jaki voś užo 9 hadoŭ žyvie na vyhnańni. Niečakanyja zatrymańni byli abhruntavanyja nibyta planami dziaržaŭnaha pieravarotu.

Namieśnik hałoŭnaha redaktara hazety «Echo» Nair Alijeŭ kaža, što heta nie było niejkaj prezydenckaj chitraściu, i sapraŭdy na nastupny dzień paśla viartańnia Hulijeva byŭ zaplanavany dziaržaŭny pieravarot. «Revalucyjaj źvierchu» nazvali niekatoryja hazety aktyŭnyja zachady Alijeva pa ŭmacavańni svaich šerahaŭ, jakija, adnak, mohuć być niebiaśpiečnyja dla ŭłady samoha prezydenta.

«Da hałovaŭ, što pakacilisia, byli prymacavanyja vialikija arhanizmy, jakija vałodajuć vialikimi hrašyma i ŭpłyvam. Hetyja zvalnieńni nia ŭpisvajucca ŭ schiemu zvyčajnych mižkłanavych razborak. Bo kali Insanaŭ naležaŭ da hrupy «karabachcaŭ», dyk zvolnieny razam ź im ministar ekanamičnaha raźvićcia Farhad Alijeŭ pachodzić z poŭdnia krainy. Hetyja aryšty pryviali azerbajdžanski palitykum u davoli chistkaje stanovišča».

Pakul što maneŭr prezydenta Alijeva mieŭ pośpiech. «Prezydent vybiŭ hlebu z-pad noh apazycyi, — kaža adzin z ekspertaŭ londanskaj arhanizacyi «Links», što zajmajecca kaŭkaskimi kanfliktami. — Revalucyi nia budzie».

Sucelnaja karumpavanaść

Vychodžu z «Džaz-centru» ŭ ciopłuju staličnuju noč. Šum mašynaŭ chutka hłušyć muzyku pijanista. Baku — «małoch», «mahutny stanok pa vytvorčaści hrošaj», «załataja šachta», kažuć biznesoŭcy. Nafta napaŭniaje dziaržaŭnuju kaznu miljardami dalaraŭ, asabliva paśla pabudovy trubapravodu Baku—Tbilisi—Džejchan. Paŭsiul jak hryby paśla daždžu rastuć novyja šmatpaviarchoŭki — imkliva, nieŭtajmoŭna, biez usialakaha planu pamiž zmročnymi panelnymi damami epochi Brežnieva-Alijeva i abadranymi kamianicami XIX st., časoŭ pieršaha naftavaha bumu — «załatym viekam Baku».

Vielizarnych maštabaŭ dasiahaje razryŭ pamiž bahatymi i biednymi. Pa niekatorych źviestkach, 80% nasielnictva nia maje pracy. Na nižnich prystupkach sacyjalnaj leśvicy ludzi zarablajuć pa 50—100 dalaraŭ u miesiac, na viersie hetaj hierarchii miažy dachodam niama. Adnak kožny z prykładna troch miljonaŭ bakincaŭ niečym dy zajmajecca — handluje aharodninaj ci pracuje taksistam.

Sacyjalny status vyznačajecca hrašyma, siamiejnaj i kłanavaj prynaležnaściu, źmianić jaho amal niemahčyma. Prynamsi, nie praz adukacyju i asabistyja dasiahnieńni. Pavodle rejtynhu «Trans-parency International», kraina naležyć da dziesiaci najbolš karumpavanych dziaržaŭ śvietu. Zarobki dziaržsłužačych sioleta vyraśli ŭ metach baraćby z karupcyjaj, ale zachavalisia žudasnyja dyspraporcyi. Kali prafesar-humanitaryj zarablaje da 150 dalaraŭ u miesiac, dyk daišnik — usie 500.

My — niedareki

Ali Akbar — adzin z maładych niezaležnych intelektuałaŭ, što imknucca razburyć staryja savieckija struktury. Razam z kalehami jon zasnavaŭ Niezaležny źviaz piśmieńnikaŭ, što maje stać antypodam Sajuzu piśmieńnikaŭ, ačolvanamu Anaram i Čynhizam Abdułajevym. «Jany razburyli azerbajdžanskuju litaraturu, ale isnujuć i dahetul, bo heta kanfarmisty, jakija dobra damoviacca ź luboj systemaj», — kaža Akbar. Letaś jon vydaŭ knihu «Ja — niedareka». «My bačym žachlivyja parušeńni pravoŭ čałavieka. Žurnalistaŭ, nakštałt Elmara Husejnava, zabivajuć. Palicyja zajmajecca katavańniami. Ale naš narod zaniaty adnym: jon praciahvaje lubić samoha siabie. My zanadta samazakachanyja. Treba pakłaści hetamu kaniec i zirnuć u tvar realnaści. Mienavita my niasiom adkaznaść za hetuju nikčemnaść. My ŭsie niedareki».

∎

INHA PEC— niamiecki žurnalist. Pracavaŭ jak fryłanser dla «Ziuddojče cajtunh» u Novaj Zelandyi dy Azerbajdžanie. Viedaje biełaruskuju movu. Arhanizatar kancertaŭ «N.R.M.» u Berlinie. Hety artykuł napisany specyjalna dla «NN».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0